Phân quyền đi kèm với nguồn lực và trách nhiệm

Qua thảo luận, các đại biểu tán thành với việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) nhằm giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ cho các cấp, các ngành; huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng Luật Ngân sách nhà nước theo hướng hợp nhất các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công, đại biểu Trần Thanh Hà (Đoàn TP Hà Nội) bày tỏ tán thành với quy định tại Điều 40 dự thảo Luật, theo đó cho phép một số nhiệm vụ được bố trí từ nguồn chi đầu tư phát triển hoặc chi thường xuyên trong trường hợp nguồn đầu tư công chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ để tạo sự linh hoạt trong điều hành.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hơn tiêu chí xác định bản chất của khoản chi, bởi một công việc thuộc chi đầu tư hay chi thường xuyên cần căn cứ vào mục đích sử dụng, việc có tạo lập hoặc làm tăng giá trị tài sản hay không, quy mô, tính chất và thời gian sử dụng.

Đối với các cụm từ như “tổng kinh phí thực hiện lớn”, “nhỏ” và “các nhiệm vụ cần thiết khác”, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn các tiêu chí chính ngay trong Luật và giao Chính phủ quy định mức cụ thể và cách thực hiện để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Về phân cấp quyết định và điều chỉnh vốn đầu tư công ở địa phương tại điểm b khoản 2 Điều 31, đại biểu cho rằng cần nghiên cứu cơ chế phân cấp linh hoạt hơn, có thể quy định HĐND quyết định tổng mức vốn, nguyên tắc phân bổ và các chương trình, dự án lớn; UBND được chủ động điều chỉnh những nội dung cụ thể trong phạm vi tổng mức HĐND đã quyết định, đồng thời phải công khai và báo cáo HĐND.

“Thực tế có trường hợp dự án đã được bố trí vốn nhưng chưa thể triển khai, trong khi dự án khác đã đủ điều kiện lại thiếu vốn, nếu không có cơ chế điều chỉnh kịp thời thì ngân sách có tiền nhưng công việc vẫn không chạy. Riêng đối với TP Hà Nội, vấn đề này càng cần được làm rõ vì khoản 6 Điều 70 và khoản 3 Điều 100 đã ghi nhận việc thực hiện cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô”, đại biểu nói.

Do đó, đại biểu đề nghị các quy định về thẩm quyền của HĐND, UBND và điều chỉnh dự toán (tại Điều 31, 32, 63) cần được dẫn chiếu thống nhất với Luật Thủ đô (tương tự như quy định tại khoản 6 Điều 70 và khoản 3 Điều 100) để tránh tình trạng cùng một vấn đề nhưng phải đối chiếu hai luật mới xác định được thẩm quyền.

Cho rằng, mối quan hệ giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được quy định khá rõ ở Điều 48, Điều 49, Điều 50 dự thảo Luật, tuy nhiên, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà (Đoàn TP Hà Nội) đề nghị làm rõ thêm việc khả năng cân đối nguồn lực phải là căn cứ để quyết định danh mục và vốn đầu tư, không nên đưa dự án vào trước rồi mới xác định danh mục hoặc xác định vốn.

Nêu thực tiễn tại địa phương, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà cho biết, tại TP Hà Nội, kế hoạch đầu tư công trung hạn trong giai đoạn 2026 - 2030 có quy mô khoảng hơn 800 nghìn tỷ đồng. Với một lượng vốn lớn như vậy, nếu ngay từ đầu không xác định rõ nguồn lực cho từng giai đoạn, lĩnh vực nào ưu tiên, dự án nào có khả năng hoàn thành thì việc bố trí và điều chỉnh vốn sẽ rất khó.

Do đó, đại biểu đề nghị tại Điều 48 và Điều 50 dự thảo Luật cần thể hiện rõ hơn nguyên tắc này; trước khi quyết định danh mục đầu tư cần phải nhìn rõ khả năng cân đối vốn, nhất là đối với những dự án lớn hoặc kéo dài trong nhiều năm.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP Hồ Chí Minh) chỉ ra, dự thảo Luật đã có nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và yêu cầu xác định nguồn tài chính khi phát sinh chính sách làm tăng chi.

Đồng tình với quy định này, nhưng đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc khi luật, nghị quyết của Quốc hội giao thêm nhiệm vụ, quyền hạn hoặc cơ chế, chính sách đặc thù cho chính quyền địa phương thì đồng thời xác định rõ nguồn tài chính, nhiệm vụ chi và cơ chế ngân sách để bảo đảm thực hiện.

“Tôi cho rằng đây không chỉ là nguyên tắc phân cấp ngân sách, mà còn là yêu cầu đối với chính quá trình xây dựng luật. Không nên trao thêm thẩm quyền trước rồi sau đó mới xử lý bài toán tài chính. Phân quyền chỉ thực chất khi quyền, nguồn lực và trách nhiệm được thiết kế đồng thời”, đại biểu nói.