Phân quyền triệt để đi đôi với kiểm soát quyền lực, nâng cao vai trò của HĐND

Phát biểu tại phiên họp, các đại biểu ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc chuẩn bị dự án luật có phạm vi rộng với tinh thần đổi mới, kiến tạo phát triển, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý và phát triển đô thị, các ý kiến phân tích nhiều vấn đề cốt lõi nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đảm bảo an toàn pháp lý và tạo động lực tăng trưởng mới.

Các đại biểu Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai tham dự phiên họp sáng 11-8. Ảnh: CTV

Góp ý về phạm vi, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai) cho rằng, dự án luật đã chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ việc từng địa phương phải “xin” cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm.

Theo đại biểu, nếu đã xây dựng Luật Phát triển đô thị, không nên chỉ dừng lại ở việc luật hóa các cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh rồi mở cho các địa phương khác áp dụng từng phần, mà cần hướng tới hình thành một khuôn khổ thể chế chung về phát triển và quản trị đô thị, trong đó có sự phân tầng phù hợp với quy mô, vị trí, vai trò và năng lực quản trị của từng đô thị.

Những cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm ở Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và có tính phổ quát thì cần nghiên cứu để từng bước trở thành chính sách chung cho các đô thị đáp ứng đủ điều kiện, thay vì mỗi địa phương lại phải xin một nghị quyết hoặc một cơ chế riêng. Phân quyền triệt để đi đôi với kiểm soát quyền lực và đặc biệt phải nâng cao vai trò của HĐND.

“Quyền được trao càng mạnh thì thiết chế kiểm soát phải càng mạnh và thực chất” - đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai) phát biểu thảo luận tại phiên họp. Ảnh: CTV

Đại biểu phân tích, trong 35 điều quy định về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, có tới 32 điều trực tiếp giao thẩm quyền cho HĐND thành phố. Theo đó, HĐND được trao quyền quyết định, quy định chính sách trên những lĩnh vực rất lớn từ tổ chức bộ máy và công vụ; quy hoạch; trật tự, an toàn xã hội đến hạ tầng năng lượng; khoa học - công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát; tài chính - ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực và ưu đãi đầu tư...

Đặc biệt, dự thảo luật còn trao cho HĐND thẩm quyền rất lớn trong quyết định chủ trương đầu tư; cho phép HĐND quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục thử nghiệm có kiểm soát và cơ chế kiểm soát thử nghiệm. Vấn đề quan trọng là không phải HĐND được trao bao nhiêu quyền, mà cấp này được trao quyền quyết định, quy định chính sách và trong một số trường hợp được quyết định khác với quy định chung.

Theo đại biểu, HĐND đang được trao một không gian tự chủ về thể chế rất lớn. Vì vậy, phải thiết kế đồng thời cả năng lực quyết định chính sách và năng lực kiểm soát quyền lực. Từ góc độ khác, nguy cơ phân mảnh pháp luật nếu HĐND mỗi thành phố đều có quyền ban hành các chính sách khác nhau, cũng có thể hình thành nhiều “lớp pháp luật đô thị” khác nhau.

Vì vậy, theo đại biểu, phân quyền về thể chế phải có giới hạn rõ ngay trong luật, đồng thời cần cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai và hệ thống hóa các văn bản của địa phương để người dân, doanh nghiệp biết chính xác pháp luật nào được áp dụng. “Quốc hội đang không chỉ phân quyền quản lý, mà thực chất còn trao một không gian tự chủ đáng kể trong xây dựng chính sách địa phương, vì vậy phải đồng thời giải quyết ba vấn đề: ranh giới quyền lực - năng lực của HĐND - cơ chế kiểm soát và chống phân mảnh pháp luật” - đại biểu An góp ý.

Tiếp tục chương trình làm việc, trong chiều nay, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Nghị quyết về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án (Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án). Tiếp đó, Quốc hội họp riêng nghe Tờ trình, Báo cáo thuyết minh, Báo cáo thẩm tra về đề nghị phê chuẩn hiệp định liên quan đến Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận. Sau đó, Quốc hội thảo luận ở tổ về đề nghị phê chuẩn hiệp định liên quan đến Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.