Phân tích ADN, phát hiện bí mật lớn về người Neanderthal ở châu Âu

Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí PNAS của các chuyên gia chỉ ra những người Neanderthal cuối cùng còn sống sót ở châu Âu xuất phát từ dòng dõi duy nhất đã sống sót qua thời kỳ khắc nghiệt nhất.

Cụ thể, trước khi tuyệt chủng, người Neanderthal đã trải qua một biến động lớn dẫn đến việc chỉ một trong số các dòng dõi di truyền của họ sống sót ở châu Âu và sau đó di chuyển khắp lục địa.

Người Neanderthal là một trong những họ hàng gần nhất của người hiện đại (Homo sapiens), với các dòng dõi của họ tách ra khoảng 500.000 năm trước. Mặc dù người Neanderthal từng sinh sống khắp lục địa Á - Âu nhưng nhiều chuyên gia cho rằng họ đã tuyệt chủng khoảng 40.000 năm trước.

ADN thu được từ hóa thạch người Neanderthal có thể làm sáng tỏ không chỉ về sự tuyệt chủng của họ mà còn về lịch sử tiến hóa của loài người nói chung. Trong nghiên cứu mới công bố, các nhà nghiên cứu cho biết đã kiểm tra ADN từ ty thể trong tế bào, bộ phận giúp tạo ra năng lượng cho cơ thể và được truyền từ mẹ sang con.

Nhóm nghiên cứu thu thập 10 trình tự ADN ty thể từ người Neanderthal được khai quật ở 6 địa điểm khảo cổ tại Bỉ, Pháp, Đức và Serbia. Họ đã phân tích chúng cùng với 49 trình tự ADN ty thể của người Neanderthal đã được công bố trong các nghiên cứu trước đó.

Kết quả nghiên cứu của các chuyên gia đã phát hiện ra rằng, ở châu Âu, nơi người Neanderthal cuối cùng tuyệt chủng, một số dòng ADN ty thể đã tồn tại cho đến khoảng 65.000 năm trước. Sau thời điểm này, các dòng ADN được thay thế bởi một dòng di truyền ty thể duy nhất có nguồn gốc từ tây nam nước Pháp. Những người Neanderthal "cuối cùng" này sau đó đã phân tán khắp châu Âu.

"Khám phá mới cho chúng ta biết đã có một sự gián đoạn lớn trong lịch sử của người Neanderthal. Thực sự đã có một sự biến đổi di truyền", tác giả chính của nghiên cứu, nhà cổ di truyền học Cosimo Posth tại Đại học Tübingen ở Đức cho hay.

Hang Pešturina ở Serbia - nơi các chuyên gia tìm thấy một chiếc răng của người Neanderthal. Ảnh: Luc Doyon and Dušan Mihailović.

Nghiên cứu mới cũng phát hiện "có một sự suy giảm về mặt di truyền ở người Neanderthal trong giai đoạn cuối". Họ dường như xuất phát từ một nhóm duy nhất nên sự đa dạng di truyền tổng thể đã giảm mạnh so với trước đó. Những người Neanderthal cuối cùng đều cực kỳ giống nhau về mặt di truyền trên khắp châu Âu, từ Tây Ban Nha đến Caucasus và Bắc Âu.

Sự đa dạng di truyền thấp này - vốn trở nên rõ rệt nhất khoảng 42.000 năm trước, ngay trước khi người Neanderthal tuyệt chủng - "có thể đã đóng một vai trò trong sự diệt vong của họ".

"Chúng tôi không nghĩ rằng chỉ có một nguyên nhân duy nhất dẫn đến sự tuyệt chủng của người Neanderthal nhưng sự thiếu đa dạng di truyền này sẽ khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước những thay đổi khí hậu và các biến động khác", nhà cổ di truyền học Cosimo Posth cho biết.

Mặc dù có sự đa dạng di truyền thấp nhưng người Neanderthal ở châu Âu giai đoạn này lại có nghệ thuật và hiện vật khá đa dạng thông qua các phát hiện tại các địa điểm khảo cổ.

"Sau khi người Neanderthal tái mở rộng khắp châu Âu, chúng tôi cho rằng các nhóm dân cư không có mối liên hệ mật thiết với nhau. Điều này dẫn đến nhiều nhóm có quan hệ huyết thống gần gũi hơn, giải thích sự đa dạng di truyền thấp, nhưng cũng tạo ra sự đa dạng về văn hóa và khảo cổ học hơn bởi vì bị cô lập. Do đó, họ đã phát triển các nền văn hóa chuyên biệt hơn", nhóm nghiên cứu chia sẻ.

Mời độc giả xem video: Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Tâm Anh (TH)