Phạt cảnh cáo không dùng ghế trẻ em trên ô tô: Mới nhưng không nhẹ

An toàn là trên hết

Trước hành trình về quê, chị Dương Hương Thảo (phường Hà Đông, Hà Nội) cẩn thận đặt con trai 5 tuổi vào chiếc ghế an toàn ở hàng ghế sau rồi tỉ mỉ siết lại từng nấc dây đai. Chị Thảo cho biết, gia đình đã chủ động đầu tư và lắp đặt chiếc ghế này được khoảng 3 năm, trước cả khi gia đình mua chiếc xe ô tô đầu tiên. Đó là thời điểm mà các quy định pháp luật về xử phạt vi phạm thiết bị an toàn cho trẻ em vẫn chưa chính thức có hiệu lực.

Chồng chị Dương Hương Thảo xiết lại dây đai ghế an toàn cho con trước khi di chuyển. Ảnh: Khánh Huy

Nhớ lại những ngày đầu tập cho con ngồi ghế riêng, chị Thảo cho biết đó là một hành trình không hề dễ dàng. Tuy nhiên, chị Thảo hiểu rằng việc nhượng bộ con trẻ trong tình huống này có thể phải trả giá bằng sự nguy hiểm của con.

Chị Thảo chia sẻ: "Nhiều người thấy tôi tốn vài triệu đồng mua ghế an toàn rồi lại mất công dỗ con ngồi vào thường bảo tôi vẽ chuyện, vì trước nay ôm con trong tay vẫn đi lại bình thường. Nhưng khi tìm hiểu kỹ, tôi mới biết khi xe chạy ở tốc độ 40–50 km/h mà phanh gấp hoặc xảy ra va chạm sẽ rất nguy hiểm. Việc dùng chung dây an toàn của người lớn lại càng nguy hiểm vì dây sẽ vắt ngang cổ trẻ em. Tôi mua ghế và rèn thói quen cho con trước hết là để bảo vệ an toàn của con, chứ chưa bao giờ nghĩ là làm để chống đối hay sợ công an xử phạt."

Thực tế tại các đô thị lớn như Hà Nội hiện nay, những phụ huynh có suy nghĩ và hành động chủ động như chị Dương Hương Thảo đang ngày một nhiều hơn. Dù vậy, trên không ít tuyến phố, vẫn dễ dàng bắt gặp hình ảnh trẻ nhỏ thò đầu qua cửa sổ trời, đứng chơi chông chênh ở khu vực bệ trung tâm, hoặc được phụ huynh bế ngồi ở hàng ghế sau.

Chuyển từ xử phạt tiền sang tuyên truyền, giáo dục

Nghị định số 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông. Điểm mới nhận được nhiều sự đồng thuận trong Nghị định 238/2026/NĐ-CP chính là sự điều chỉnh mức xử phạt đối với lỗi không sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô gia đình.

Cụ thể, trường hợp người điều khiển xe ô tô gia đình chở trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35 m không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ sẽ bị áp dụng hình thức phạt cảnh cáo (không áp dụng phạt tiền và không bị trừ điểm giấy phép lái xe). Quy định này có sự loại trừ đối với các loại xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách.

Việc Nghị định 238/2026/NĐ-CP quyết định hạ một nấc chế tài từ phạt tiền xuống phạt cảnh cáo thể hiện một tư duy làm luật lấy giáo dục, tuyên truyền và nhắc nhở làm gốc. Các cơ quan quản lý nhà nước nhận thức rõ rằng, việc trang bị ghế an toàn hay đệm nâng cho trẻ em là một thói quen tiêu dùng và văn hóa giao thông mới, cần có khoảng thời gian chuyển tiếp đủ dài để người dân tiếp cận.

Tuy nhiên, sự mềm dẻo của pháp luật không đồng nghĩa với sự buông lỏng. Nghị định 238/2026/NĐ-CP vẫn duy trì chế tài xử phạt tiền rất nghiêm khắc đối với hành vi có nguy cơ gây chấn thương trực tiếp và nghiêm trọng nhất cho trẻ. Cụ thể, nếu tài xế cho trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35 m ngồi cùng hàng ghế với người lái xe (trừ loại xe ô tô chỉ có duy nhất một hàng ghế) thì sẽ bị phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng.

Để giúp người dân dễ dàng tuân thủ, Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) cũng đã đưa ra những giải thích kỹ thuật chi tiết. Theo đó, pháp luật không bắt buộc các gia đình phải mua sắm những dòng ghế trẻ em đắt đỏ hay cồng kềnh.

Tùy thuộc vào độ tuổi, cân nặng, chiều cao của trẻ cũng như điều kiện kinh tế gia đình và không gian của xe, phụ huynh hoàn toàn có thể linh hoạt lựa chọn giữa đai an toàn trẻ em, ghế chuyên dụng hoặc đệm nâng trẻ em. Mục tiêu duy nhất là bảo đảm khi thắt dây, đai an toàn phải ôm sát phần vai và ngực của trẻ, cố định trẻ chắc chắn trên ghế, không bị xô lệch hay gây nguy cơ chấn thương vùng cổ khi xe dừng đột ngột.

Phạt cảnh cáo không phải là sự nương tay hay "nhắc nhở qua loa"

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết, nhiều người đang hiểu chưa đúng về hình thức xử phạt cảnh cáo. Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, cảnh cáo là một hình thức xử phạt vi phạm hành chính chính thức do người có thẩm quyền áp dụng đối với hành vi vi phạm pháp luật.

Theo luật sư Đặng Văn Cường, Nghị định 238/2026/NĐ-CP hướng tới xây dựng văn hóa giao thông an toàn, văn minh. Ảnh: Phan Anh

Theo luật sư Đặng Văn Cường, người dân cần hiểu rằng cảnh cáo không phải chỉ là nhắc nhở bằng miệng rồi cho đi. Đây là một quyết định xử phạt vi phạm hành chính, được lập hồ sơ và có giá trị pháp lý nhất định. Người vi phạm tuy không phải nộp tiền phạt và không bị trừ điểm giấy phép lái xe nhưng vẫn bị xác định là có hành vi vi phạm pháp luật hành chính.

Tuy nhiên, việc chuyển từ phạt tiền sang cảnh cáo cho thấy cơ quan quản lý nhà nước đang ưu tiên mục tiêu tuyên truyền, giáo dục, tạo điều kiện để người dân có thời gian tiếp cận và thực hiện quy định mới về thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô, thay vì áp dụng ngay chế tài tài chính.

"Về quy định áp dụng, đối với độ tuổi của trẻ em, việc xác định tương đối đơn giản bởi cơ quan chức năng có thể căn cứ vào giấy khai sinh, căn cước công dân, dữ liệu dân cư quốc gia hoặc các giấy tờ hợp pháp khác để xác định chính xác ngày tháng năm sinh của trẻ.

Đối với tiêu chí chiều cao dưới 1,35m, trên thực tế lực lượng chức năng trước hết sẽ căn cứ vào quan sát trực quan và các dấu hiệu nhận biết thông thường. Trong đa số trường hợp, trẻ có chiều cao thấp hơn nhiều so với ngưỡng 1,35m sẽ dễ dàng được nhận diện.

Tuy nhiên, trong trường hợp có tranh chấp hoặc không đủ căn cứ xác định bằng cảm quan, nguyên tắc của pháp luật xử lý vi phạm hành chính là người có thẩm quyền xử phạt phải chứng minh được hành vi vi phạm. Vì vậy, cơ quan chức năng sẽ phải thu thập các tài liệu, căn cứ cần thiết để bảo đảm tính khách quan, chính xác trước khi ra quyết định xử phạt" - luật sư Đặng Văn Cường chia sẻ thêm.

Nghị định 238/2026/NĐ-CP lần đầu tiên đưa nội dung sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô vào nhóm hành vi bị xử lý vi phạm hành chính. Đây là bước tiến quan trọng trong việc nội luật hóa các tiêu chuẩn an toàn giao thông hiện đại, tiệm cận với thông lệ quốc tế.

Vì vậy, người dân không nên nhìn nhận quy định này dưới góc độ đối phó với việc kiểm tra, xử phạt mà cần xem đây là một biện pháp bảo vệ tính mạng, sức khỏe của trẻ em và xây dựng văn hóa giao thông an toàn, văn minh trong giai đoạn mới.