Phát hiện mới lý giải cách virus từ dơi lây sang người

Mới đây, một nhóm các nhà khoa học Mỹ đã công bố nghiên cứu trên Tạp chí khoa học Cell Host & Microbe cho thấy chỉ một thay đổi ở cấp độ axit amin trong protein của virus corona có thể làm thay đổi đáng kể cách virus tương tác với hệ miễn dịch của dơi và con người.

Theo đó, các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm lớn thường bắt đầu khi mầm bệnh từ động vật vượt qua ranh giới loài và xâm nhập vào cơ thể người. Giới khoa học cho rằng, Covid-19 nhiều khả năng cũng bắt nguồn từ quá trình như vậy, khi SARS-CoV-2 có liên hệ với một nhóm virus corona được tìm thấy ở dơi. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng là điều gì khiến một virus vốn lưu trú ở động vật có thể trở thành mối đe dọa đối với con người.

Để tìm lời giải, nhóm nghiên cứu đã so sánh SARS-CoV-2 với RaTG13, một virus corona gần gũi về mặt di truyền, được ghi nhận ở dơi nhưng chưa được biết có khả năng lây nhiễm sang người. Các nhà khoa học sử dụng dòng tế bào phổi dơi móng ngựa lớn được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, đồng thời khảo sát cách hai loại virus tương tác với các protein miễn dịch trong tế bào phổi của dơi và của người.

Điểm đáng chú ý nằm ở một protein virus có tên OrfB9. Phiên bản OrfB9 của SARS-CoV-2 và RaTG13 chỉ khác nhau một axit amin trong tổng số khoảng 100 axit amin. Dù khác biệt rất nhỏ, tác động của nó lại rất lớn.

Trong tế bào phổi người, OrfB9 của SARS-CoV-2 có thể làm tắt một cơ chế cảnh báo miễn dịch quan trọng, tạo điều kiện để virus nhân lên dễ dàng hơn. Ngược lại, trong tế bào phổi dơi, OrfB9 của RaTG13 lại kích hoạt một protein miễn dịch, giúp kiểm soát virus.

Phát hiện này cho thấy khả năng lây truyền từ động vật sang người không nhất thiết phải bắt nguồn từ những biến đổi lớn. Đôi khi, chỉ một thay đổi ở cấp độ phân tử cũng đủ để làm thay đổi cục diện.

Nhà khoa học Nevan J. Krogan, một tác giả của nghiên cứu, nhận định rằng sự khác biệt giữa một virus chỉ tồn tại ở dơi và một virus có thể lây sang người gây bệnh nghiêm trọng, đôi khi nằm ở những biến đổi di truyền rất nhỏ. Việc lập bản đồ tương tác ở cấp độ protein giữa virus và vật chủ có thể giúp nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ lây truyền.

Dù nghiên cứu không đồng nghĩa với việc có thể dự báo chính xác mọi đại dịch trong tương lai, kết quả này mở ra một hướng tiếp cận quan trọng: Theo dõi những thay đổi phân tử trong virus động vật để nhận diện sớm mầm bệnh có nguy cơ cao.

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm mới nổi tiếp tục là thách thức toàn cầu, việc hiểu được những biến đổi nhỏ nhưng có tác động lớn như OrfB9 có thể giúp thế giới chủ động hơn trước các nguy cơ dịch bệnh.