Phát hiện 'nghĩa địa cá voi' hàng triệu năm tuổi dưới đáy đại dương

Những bộ xương cá voi hàng triệu năm tuổi đang nuôi dưỡng một hệ sinh thái đặc biệt dưới đáy đại dương

Các nhà khoa học vừa phát hiện một "nghĩa địa cá voi" dưới đáy biển sâu, nơi hàng loạt sinh vật biển như sứa, giun ống, sao biển đuôi rắn và nhiều loài khác đang phát triển mạnh trên những bộ xương cá voi có niên đại hàng triệu năm.

Những "nghĩa địa" như vậy hình thành khi xác cá voi chìm xuống đáy đại dương. Theo thời gian, phần xác trở thành nguồn dinh dưỡng quan trọng, tạo nên các hệ sinh thái đặc biệt trong môi trường biển sâu.

Khu vực vừa được phát hiện nằm ở độ sâu tới 7km dưới mặt nước tại vùng Đông Nam Ấn Độ Dương. Đây được xem là nghĩa địa cá voi lớn nhất, sâu nhất và lâu đời nhất từng được ghi nhận.

Theo ông Song Xikun, nhà sinh vật học thuộc Viện Khoa học và Kỹ thuật Biển sâu, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, kích thước khổng lồ của cá voi cùng thành phần hóa học đặc biệt trong bộ xương của chúng đã tạo điều kiện cho các cộng đồng sinh vật biển sâu phát triển.

Ông cho biết việc phát hiện những địa điểm như vậy là thách thức rất lớn do môi trường đại dương sâu gần như tối hoàn toàn và khó tiếp cận.

Trong nhiều chuyến thám hiểm bằng tàu lặn năm 2023, các nhà nghiên cứu đã thu thập mẫu vật và lập bản đồ khu vực. Họ phát hiện 5 địa điểm chứa xác và hóa thạch cá voi, trong đó có hộp sọ của cá voi mỏ và cá voi tấm sừng hàm.

Bộ xương cổ nhất được xác định có niên đại khoảng 5,3 triệu năm.

Xung quanh các bộ xương này là vô số sinh vật biển, từ hải sâm, nghêu nước mặn cho đến các loài giáp xác. Kết quả nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature cho thấy nhiều mẫu vật thu thập được có thể thuộc các loài chưa từng được khoa học ghi nhận.

"Số lượng mẫu vật tiềm năng thực sự đáng kinh ngạc", nhà cổ sinh vật học Stephen Godfrey thuộc Bảo tàng Hải dương Calvert (Mỹ), người không tham gia nghiên cứu, nhận xét.

Theo nhóm nghiên cứu, nhiều yếu tố đã giúp các bộ xương được bảo tồn suốt hàng triệu năm. Chúng có cấu trúc đủ chắc để chống lại sự xâm thực của các loài giun ăn xương, đồng thời nằm ở khu vực đáy biển sâu nên tránh được quá trình bồi lấp bởi trầm tích.

Ngoài ra, bề mặt xương còn được bao phủ bởi một lớp khoáng chất mỏng hình thành từ nước biển xung quanh, giúp làm chậm quá trình phân hủy.

Các nhà khoa học hiện vẫn chưa thể xác định chính xác vì sao có quá nhiều cá voi tập trung tại khu vực này. Một giả thuyết cho rằng chúng từng sinh sống ở đây và chết do nguyên nhân tự nhiên. Một số cá thể có thể đã tử vong vì kiệt sức hoặc bệnh tật trong quá trình lặn sâu.

Địa hình đáy biển hình chữ V cũng có thể góp phần tập trung các bộ hài cốt về cùng một khu vực trong suốt hàng triệu năm.

Theo các nhà nghiên cứu, những phát hiện như vậy giúp mở rộng hiểu biết về khả năng thích nghi của sự sống trong những môi trường khắc nghiệt nhất trên Trái đất.

Ông Giovanni Bianucci, nhà cổ sinh vật học thuộc Đại học Pisa (Italia) và là đồng tác giả nghiên cứu, cho biết việc nghiên cứu các nghĩa địa cá voi giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách các sinh vật tồn tại trong điều kiện gần như không có ánh sáng, thiếu oxy và chịu áp suất cực lớn của đại dương sâu.