Phát hiện yếu tố không ngờ quyết định hiệu quả của thuốc giảm cân

Một nghiên cứu mang tính đột phá, vừa được công bố trên tạp chí Nature ngày 8/4, đã hé lộ vai trò quan trọng của di truyền học trong việc quyết định hiệu quả của các loại thuốc giảm cân thế hệ mới.

Sử dụng dữ liệu khổng lồ từ 27.885 người dùng của Viện Nghiên cứu 23andMe tại Mỹ, các nhà khoa học đã phân tích mối liên hệ mật thiết giữa thông tin di truyền và phản hồi thực tế để giải mã lý do tại sao mỗi cá nhân lại có phản ứng khác nhau với thuốc giảm cân.

Di truyền học mới được phát hiện có vai trò quan trọng trong việc quyết định hiệu quả của các loại thuốc giảm cân thế hệ mới. Ảnh: Đại học California cơ sở San Francisco

Trọng tâm của phát hiện này là biến thể rs10305420 nằm trên gen GLP1R, chính là gen mã hóa thụ thể mà các loại thuốc giảm cân hiện nay nhắm tới. Theo đó, mỗi bản sao của biến thể này giúp người dùng giảm thêm khoảng 0,77 kg, và con số này sẽ tăng lên hơn 1,5 kg đối với những người sở hữu 2 bản sao so với nhóm không mang biến thể.

Kết quả này đóng góp vào mức giảm cân trung bình khoảng 11,3 kg, tương đương 11,7% trọng lượng cơ thể sau 8 tháng điều trị được ghi nhận trong nghiên cứu.

Điều đáng chú ý là rs10305420 không chỉ thúc đẩy hiệu quả giảm cân, mà còn làm gia tăng các tác dụng phụ về tiêu hóa. Những người mang gen này thường có xu hướng bị buồn nôn và nôn nhiều hơn, chính những triệu chứng này góp phần gián tiếp hỗ trợ quá trình giảm cân bằng cách làm giảm khẩu phần ăn hằng ngày.

Các chuyên gia nhận định đây là một quan sát quan trọng, vì nó giải thích phần nào hiện tượng một số cá nhân giảm cân "thần tốc" trong khi những người khác gần như không thấy sự thay đổi dù sử dụng cùng một loại thuốc.

Bên cạnh đó, nghiên cứu còn phát hiện thêm một biến thể thứ hai trên gen GIPR (rs1800437) có tác động riêng biệt đến các loại thuốc như Zepbound hay Mounjaro của hãng Eli Lilly. Đặc biệt, nếu một người sở hữu đồng thời cả hai biến thể kể trên, nguy cơ bị nôn mửa có thể tăng cao gấp 15 lần so với người bình thường.

Dưới góc độ nhân chủng học, sự phân bổ các biến thể gen này có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm dân tộc, với khoảng 40% người gốc châu Âu và Trung Đông sở hữu biến thể GLP1R, trong khi tỷ lệ này chỉ là 7% ở người gốc châu Phi.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh di truyền thực chất chỉ giải thích một phần nhỏ sự khác biệt về kết quả. Những yếu tố phi di truyền như giới tính, tuổi tác, loại thuốc sử dụng cùng các bệnh lý kèm theo như đái tháo đường loại 2, tăng huyết áp hay bệnh gan mới là những nhân tố đóng vai trò quyết định lớn hơn.

Thực tế cho thấy phụ nữ thường có xu hướng giảm cân nhiều hơn nam giới, trong khi những người ở độ tuổi sau mãn kinh hoặc có bệnh nền lại thường đạt mức giảm thấp hơn.

"Phát hiện này là bước tiến quan trọng hướng tới cách tiếp cận cá nhân hóa trong điều trị béo phì, giúp bác sĩ dự đoán trước mức giảm cân và nguy cơ tác dụng phụ của từng bệnh nhân", Tiến sĩ Noura Abul-Husn, Giám đốc Y khoa Viện Nghiên cứu 23andMe, đánh giá.

Những nỗ lực này không phải là mới, khi trước đó các nghiên cứu từ Đại học California cơ sở Los Angeles (UCLA) (Mỹ) và Phòng khám Mayo cũng đã chỉ ra vai trò của gen trong phản ứng với thuốc GLP-1.

Hiện nay, trên thị trường còn xuất hiện các bộ xét nghiệm gen chuyên dụng và các công cụ dự đoán dựa trên dữ liệu cá nhân nhằm giúp người có bệnh tránh việc phải chi trả cho những loại thuốc đắt đỏ mà không đem lại kết quả như mong đợi.

Dù các chuyên gia cảnh báo tác động của biến thể gen vẫn còn khiêm tốn và khoảng 10-15% người dùng vẫn rơi vào nhóm "không đáp ứng", đây vẫn là nền tảng vững chắc cho nền y học chính xác trong tương lai.

Thay vì áp dụng phương pháp dùng thử và sai, các thế hệ thuốc mới sẽ được thiết kế cá nhân hóa hơn, giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu lãng phí cho hàng triệu người đang vật lộn với vấn đề cân nặng trên toàn thế giới.