Phát huy 'chìa khóa vàng' nâng tầm du lịch Sầm Sơn

Đền Độc Cước được trang trí, tạo diện mạo mới phục vụ du khách dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Đến với Sầm Sơn du khách không thể bỏ qua cơ hội khám phá đền Độc Cước. Đền tọa lạc trên hòn Cổ Giải, thờ thần Độc Cước. Theo truyền thuyết, đây là vị thần đã tự xẻ đôi thân mình, một nửa ra biển cả để dẹp loài thủy quái, nửa còn lại ở lại đất liền bảo vệ sự bình yên cho xóm làng. Tưởng nhớ công lao của thần, Nhân dân đã lập đền thờ phụng. Theo tài liệu lưu giữ tại Phòng Văn hóa – Xã hội phường Sầm Sơn, đền Độc Cước được xây dựng từ thời Trần, sau đó được tu bổ vào thời Lê và Nguyễn; đợt trùng tu gần đây nhất là vào năm 2006. Hiện nay, đền vẫn còn lưu giữ 8 đạo sắc phong qua các triều đại. Hằng năm, nơi đây diễn ra lễ hội truyền thống, như: Lễ hội truyền thống cầu phúc đền Độc Cước (16/2 âm lịch), lễ hội bánh chưng - bánh giầy (vào ngày 12/5 âm lịch). Sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động với các trò chơi dân gian đã tạo nên một không gian văn hóa rực rỡ, đậm đà bản sắc vùng biển, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Bên cạnh đền Độc Cước, một điểm đến tâm linh hấp dẫn không thể bỏ qua khi về Sầm Sơn là đền Cô Tiên. Truyền thuyết kể rằng, vào những đêm trăng sáng, các nàng tiên thường xuống trần gian tắm mát và đắm say cảnh vật đến mức không muốn rời đi. Vẻ đẹp ấy cũng khiến các chàng ngư phủ say đắm, hằng ngày ra hòn Câu ngóng đợi, từ đó dệt nên những câu chuyện tình giữa người và tiên. Đền Cô Tiên được khởi dựng từ thời Trần và hoàn thiện theo kiến trúc hình chuôi vồ vào thời hậu Lê. Hiện nay, đền là một quần thể di tích gồm: cung chính thờ Tam tòa Thánh Mẫu (Mẫu Liễu Hạnh, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải), cùng miếu Cô Bơ, miếu Cô Chín và phủ Quan Hoàng Mười. Năm 1960, đền Cô Tiên vinh dự được Bác Hồ dừng chân nghỉ lại. Trải qua nhiều lần tu bổ, dù diện mạo có thay đổi nhưng đền vẫn giữ trọn những giá trị hồn cốt vốn có, nằm trong quần thể di tích quốc gia đặc biệt.

Cùng với đền Độc Cước, đền Cô Tiên, phường Sầm Sầm có nhiều di tích lịch sử, văn hóa được tu bổ, tôn tạo thu hút đông đảo Nhân dân đến tham quan, vãn cảnh, cầu phúc cầu an, như: Đền Tô Hiến Thành, đền thờ An Dương Vương, chùa Khải Minh, Khải Nam...

Từ 1/7/2025, phường Sầm Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập 7 đơn vị hành chính, gồm các phường: Bắc Sơn, Trung Sơn, Trường Sơn, Quảng Tiến, Quảng Cư, Quảng Châu, Quảng Thọ. Hiện nay, phường Sầm Sơn có 28 di tích được xếp hạng, trong đó có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 3 di tích quốc gia, 24 di tích được xếp hạng cấp tỉnh. Ngoài ra, phường Sầm Sơn còn có các lễ hội truyền thống, như: Lễ hội truyền thống Cầu phúc đền Độc Cước, Lễ hội bánh chưng, bánh giầy, Lễ hội Cầu ngư – bơi trải, lễ hội làng Lương Trung, lễ hội Rước bóng Bà Triều...

Để bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích, phường Sần Sơn đã tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân và du khách thực hiện nếp sống văn minh khi tham quan di tích. Chú trọng đến công tác kiểm tra, giám sát định kỳ tại các di tích nhằm kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại. Tiến hành rà soát, thống kê hiện vật, cổ vật, đồ thờ và nội thất tại các di tích thuộc phạm vi quản lý, đối chiếu với hồ sơ khoa học di tích.

Theo báo cáo của Phòng Văn hóa – Xã hội phường Sầm Sơn, năm 2025, các điểm di tích trên địa bàn phường thu hút khoảng 4 triệu lượt khách đến tham quan, chiêm bái. Điều này khẳng định di sản chính là thành tố then chốt, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy du lịch địa phương phát triển bền vững. Với sức hút từ hệ thống di tích lịch sử và di sản văn hóa phong phú, du lịch phường đã có bước tăng trưởng vượt bậc. Năm 2025, phường Sầm Sơn đón 8,8 triệu lượt, tổng doanh thu du lịch đạt hơn 17.000 tỷ đồng.

Anh Phạm Nguyên Anh, phường Phủ Lý (tỉnh Ninh Bình) - du khách đến phường Sầm Sơn, chia sẻ: Về với Sầm Sơn, tôi không chỉ ngắm nhìn vẻ đẹp mênh mang của biển xanh cát trắng mà còn được đắm mình vào không gian linh thiêng, tĩnh mịch của những danh lam thắng cảnh in đậm dấu ấn thời gian, như: đền Độc Cước, hòn Trống Mái, đền Cô Tiên. Những trải nghiệm tuyệt vời để lại trong tôi những ấn tượng khó phai. Chắc chắn, tôi sẽ còn quay lại Sầm Sơn thêm nhiều lần nữa để được lắng nghe tiếng sóng, tham quan các di tích trên địa bàn phường, tìm về sự bình yên trong tâm hồn ở chốn tâm linh.

Qua tìm hiểu thực tế được biết trên địa bàn phường có nhiều di tích đang xuống cấp, cần được tu bổ, tôn tạo như: đền Độc Cước, đền Cô Tiên, đền Đề Lĩnh, đền Ngư Ông, đền Phủ Hới, đình chùa Lương Trung... Hiện nay phường đã có báo cáo đề xuất danh mục bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030 đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất với UBND tỉnh Thanh Hóa hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo các di tích.

Người dân đến thắp hương, tham quan, chiêm bái tại đền Cô Tiên.

Nhằm phục vụ nhu cầu tham quan, vãn cảnh của du khách dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, phường Sầm Sơn đã chỉ đạo các ban quản lý các di tích chủ động chỉnh trang cảnh quan, treo băng rôn, khẩu hiệu tại những điểm di tích lịch sử - văn hóa. Tuyên truyền nếp sống văn minh được đẩy mạnh nhằm đảm bảo các hoạt động tín ngưỡng diễn ra đúng thuần phong mỹ tục. Tăng cường lực lượng kiểm soát tại các điểm du lịch tâm linh, như: đền Độc Cước, đền Cô Tiên để đảm bảo an ninh trật tự và an toàn giao thông. Chú trọng đến công tác phòng cháy, chữa cháy tại các di tích, bảo đảm an toàn cho du khách.

Bà Ngô Thị Ánh, Trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội, phường Sầm Sơn, cho biết: Xác định rõ vai trò, ý nghĩa của các di tích, di sản văn hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, du lịch nói riêng, thời gian tới phường Sầm Sơn chú trọng nâng cao công tác quản lý Nhà nước về di sản, du lịch. Trong đó, chú trọng nâng cao chất lượng quản lý dịch vụ du lịch tại các điểm di tích; bảo đảm an ninh trật tự, kiên quyết xử lý tình trạng bán hàng rong, ăn mày, ăn xin, ép giá ép khách. Quan tâm dành nhiều nguồn lực cho công tác tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. Gắn kết bảo tồn di tích với việc duy trì các lễ hội truyền thống (như lễ hội Cầu Phúc đền Độc Cước, lễ hội bánh chưng - bánh giầy...) để tạo không gian văn hóa sống động thu hút du khách. Chuyển dịch từ du lịch biển thuần túy sang du lịch văn hóa, tâm linh gắn với du lịch bốn mùa. Tăng cường tuyên truyền giá trị di tích là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch, thông qua việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phổ biến Luật Di sản văn hóa mới và nâng cao nhận thức cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ quản lý. Di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng và các di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn được bảo tồn và phát huy các giá trị, đã trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội phường Sầm Sơn bền vững, đưa du lịch Sầm Sơn trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch quốc gia.

Bài và ảnh: Hải Xuân