Phát huy giá trị văn hóa dân gian, tạo nguồn lực phát triển

Dự Đại hội có đồng chí Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; lãnh đạo Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, đại diện các hội văn nghệ dân gian địa phương cùng 330 đại biểu chính thức.

Các đại biểu tham dự Đại hội. Ảnh: Quang Vinh

Bảo tồn để phát huy giá trị di sản

Theo báo cáo tại Đại hội, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam hiện có 58 tổ chức cơ sở, với 1.740 hội viên sinh hoạt tại các chi hội địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan. Trong nhiệm kỳ qua, Hội kết nạp thêm 251 hội viên, trong đó có nhiều hội viên trẻ, có trình độ chuyên môn cao. Đây là lực lượng bổ sung quan trọng cho hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa văn nghệ dân gian.

GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trình bày báo cáo tại Đại hội. Ảnh: Quang Vinh

Nhiệm kỳ 2020-2025, các tổ chức cơ sở và hội viên đã triển khai nhiều hoạt động sưu tầm, nghiên cứu văn hóa văn nghệ dân gian; thực hiện các đề tài quy mô lớn, có sự phối hợp liên ngành. Nhiều công trình có giá trị thực tiễn được triển khai, trong đó có các đề tài, dự án về sở hữu trí tuệ trong ngành văn hóa và du lịch, biên tập và xuất bản bộ học liệu Tổng tập Văn hóa dân gian Nam Bộ gồm 14 tập, xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia về du lịch cộng đồng, du lịch công nghiệp và thuật ngữ âm nhạc.

Cùng với đó, các chi hội tham gia nhiều dự án bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể tại các địa phương. Đáng chú ý là việc xây dựng hồ sơ đề cử quốc gia “Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam” trình UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, cùng nhiều hồ sơ khoa học đề nghị đưa các loại hình di sản vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Công tác tôn vinh, trao truyền di sản cũng được quan tâm. Trong nhiệm kỳ qua, Hội đã phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian cho 143 nghệ nhân thuộc nhiều loại hình như Đờn ca tài tử, Ca trù, Hò khoan Lệ Thủy, hát Kiều, Quan họ, Chèo, múa dân gian, dân ca của đồng bào các dân tộc... Đến nay, tổng số nghệ nhân được Hội phong tặng danh hiệu này là 802 người.

Các nghệ sĩ trình diễn quan họ tại Đại hội. Ảnh: Quang Vinh

Tuy nhiên, hoạt động của Hội vẫn đứng trước không ít khó khăn. Một số chi hội chưa được kiện toàn; công tác sưu tầm, nghiên cứu chịu tác động của quá trình phát triển kinh tế, đô thị hóa khiến nhiều giá trị văn hóa dân gian có nguy cơ mai một. Kinh phí dành cho tập huấn, trại viết và hỗ trợ các công trình còn hạn chế. Đặc biệt, phần lớn hội viên là những nhà sưu tầm, nghiên cứu không chuyên, tuổi đời cao, nên việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ số còn gặp nhiều trở ngại.

Chuyển đổi số, mở rộng không gian tiếp cận di sản

Phát biểu tại Đại hội, đồng chí Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh vai trò của văn hóa dân gian trong việc nuôi dưỡng tâm hồn, cốt cách, bản lĩnh và sức sống của dân tộc. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần, là mục tiêu và động lực nội sinh quan trọng của phát triển bền vững.

Đồng chí Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu chỉ đạo tại Đại hội. Ảnh: Quang Vinh

Theo đồng chí Trần Thắng, để kho tàng văn hóa dân gian tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống đương đại, Hội cần đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, làm tốt hơn công tác bảo tồn, kế thừa và trao truyền di sản; phát hiện, bồi dưỡng thế hệ trẻ; đồng thời đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số.

Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong phương hướng hoạt động nhiệm kỳ 2026-2031 của Hội. Hội xác định đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; coi chuyển đổi số là một trong những khâu đột phá, giải pháp quan trọng để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong kỷ nguyên công nghệ.

“Một trong những hướng đi quan trọng là tăng cường phối hợp với các cơ quan, địa phương để ứng dụng văn hóa dân gian vào phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Qua đó, vừa bảo tồn, phát huy giá trị di sản, vừa tạo điều kiện để cộng đồng - chủ thể của di sản - nâng cao đời sống kinh tế, văn hóa”, đồng chí Trần Thắng nhấn mạnh.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo, GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho biết, nhiệm kỳ 2026-2031, Hội tập trung triển khai các định hướng, mục tiêu trọng tâm.

GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phát biểu tại Đại hội. Ảnh: Quang Vinh

Theo đó, Hội hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ về văn hóa dân gian của 54 dân tộc; số hóa các kho tư liệu quý, băng, đĩa ghi âm, ghi hình của nghệ nhân; đẩy mạnh phổ biến văn hóa truyền thống trên không gian mạng và các nền tảng số, nhất là tới giới trẻ. Công tác quản lý hội viên, hồ sơ xét tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian cũng từng bước được thực hiện trên môi trường số.

Cùng với chuyển đổi số, Hội chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và kết nạp hội viên trẻ; đào tạo người dân tộc thiểu số có vốn di sản phong phú nhưng hạn chế về kỹ năng sưu tầm, nghiên cứu. Lực lượng nghệ nhân trẻ được quan tâm, tạo điều kiện tiếp nhận tri thức, kỹ năng từ các nghệ nhân cao tuổi để trở thành đội ngũ kế cận trong bảo tồn, trao truyền di sản.

Hội cũng xác định kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, khai thác giá trị văn hóa dân gian phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhưng phải đặt yêu cầu bảo vệ bản sắc, tiếng nói của cộng đồng lên hàng đầu. Văn hóa dân gian có thể đóng góp vào phát triển công nghiệp văn hóa, song cần tránh thương mại hóa quá mức, làm biến dạng hoặc mai một bản sắc địa phương.

Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Trần Thắng tặng hoa cho Ban Chấp hành Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam khóa IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Quang Vinh

Đại hội đề ra các giải pháp củng cố tổ chức Hội, nâng cao chất lượng hoạt động nghề nghiệp, mở rộng hợp tác với địa phương, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, các nhà tài trợ và tổ chức quốc tế; huy động thêm nguồn lực cho sưu tầm, nghiên cứu và truyền dạy di sản.

Với phương hướng đó, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 hướng tới chuyển từ “giữ gìn” sang “giữ gìn để phát huy”, đưa di sản từ kho lưu trữ trở thành những giá trị sống trong cộng đồng và trên không gian số, qua đó góp phần phát triển con người, cộng đồng và công nghiệp văn hóa Việt Nam.