Khổ luyện để giữ hồn múa Huế

 Những người theo nghề múa thường phải đáp ứng được các tiêu chí về hình thể, năng khiếu bẩm sinh và sự khổ luyện. Ảnh: Bảo Minh

Đằng sau một động tác đẹp

Trong vở múa “Gánh hàng rong xứ Huế”, diễn viên Tâm Thuận thực hiện động tác bay người trên cao rồi sà xuống sàn sân khấu. Khoảnh khắc chỉ diễn ra trong vài giây nhưng khiến nhiều khán giả xuýt xoa. Để có được động tác đẹp, gọn và an toàn ấy, người diễn viên phải tập đi tập lại nhiều lần, từ cách lấy đà, giữ thăng bằng đến điểm tiếp đất.

Trên sân khấu, khán giả nhìn thấy sự mềm mại. Sau cánh gà là những buổi tập kéo dài, những lần đau cơ, trật khớp, bầm tím vì động tác chưa đạt. Nghệ sĩ múa làm việc bằng chính cơ thể mình. Chỉ một chấn thương ở chân, lưng hoặc khớp gối cũng có thể khiến họ phải tạm xa sân khấu, thậm chí ảnh hưởng đến cả hành trình theo nghề.

NSND Bạch Hạc, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa TP. Huế từng tâm sự: “Nghề múa khổ lắm, nhưng sau mỗi thành quả, người nghệ sĩ múa hạnh phúc biết bao. Đó chính là sự ‘đắm nghề’ mà ai theo nghề múa rồi cũng sẽ vậy”.

Cái “đắm nghề” ấy giúp nhiều nghệ sĩ vượt qua những giới hạn của cơ thể. Người học múa thường phải bắt đầu từ nhỏ, khi xương khớp còn mềm và cơ thể dễ thích nghi với các động tác khó. Từ những bài tập ép dẻo, giữ thăng bằng đến kỹ thuật xoay, bật, nhảy, mỗi động tác đều cần nhiều năm rèn luyện mới có thể trở nên thuần thục.

Biên đạo múa Mai Văn Trung cho rằng, người theo nghề không chỉ cần năng khiếu, hình thể mà còn phải có sức bền và khả năng cảm thụ âm nhạc. Kỹ thuật giúp người diễn viên thực hiện đúng động tác, nhưng để điệu múa có hồn, họ phải biết đưa cảm xúc vào từng chuyển động, từ dáng tay, bước chân đến ánh mắt và nét mặt.

Với múa Huế, yêu cầu ấy càng khắt khe. Múa cung đình đòi hỏi sự chuẩn mực, trang nghiêm và tiết chế. Có những động tác nhìn qua tưởng đơn giản nhưng người diễn viên phải kiểm soát rất kỹ tư thế, nhịp bước, ánh nhìn. Chỉ cần một cánh tay đưa quá cao, một bước chân quá nhanh hay biểu cảm không phù hợp cũng có thể làm mất đi thần thái của vũ khúc.

Chị Nguyễn Thị Hoa, du khách đến từ Hà Nội, từng bất ngờ khi xem các nghệ sĩ biểu diễn múa cung đình tại Nhà hát Duyệt Thị Đường. Theo chị, trong không gian sân khấu cổ, từ dáng tay, ánh mắt đến từng bước di chuyển của người nghệ sĩ đều toát lên vẻ đài các, trang trọng. Cảm giác ấy khiến người xem như được đến gần hơn với đời sống cung đình xưa.

Nghề múa cũng lấy đi của nghệ sĩ nhiều thời gian dành cho gia đình. Những ngày có chương trình, họ thường tập luyện từ sáng, biểu diễn vào tối muộn. Dịp lễ, Tết, khi mọi người nghỉ ngơi, sum họp cũng là lúc nghệ sĩ bận rộn nhất. Vì vậy, theo biên đạo múa Mai Văn Trung, người làm nghề rất cần sự thấu hiểu từ người thân của nghệ sĩ.

Giữ nghề và truyền nghề

Hội Nghệ sĩ múa TP. Huế hiện có hơn 50 hội viên, gồm nhiều thế hệ diễn viên, biên đạo. Bên cạnh những nghệ sĩ nhiều năm gắn bó với nghề như Cao Chí Hải, Bạch Hạc, Mai Trung, Diệu Hy, Ánh Hồng còn có lớp diễn viên trẻ như Tâm Thuận, Quốc Phong, Hoài Nam, Phạm Lộc, Hoài Bơ…

Sự tiếp nối giữa các thế hệ có ý nghĩa đặc biệt đối với múa Huế. Người đi trước không chỉ truyền lại bài múa mà còn giúp lớp trẻ hiểu hoàn cảnh ra đời, không gian biểu diễn và ý nghĩa văn hóa của mỗi vũ khúc.

Khoa Múa, Học viện Âm nhạc Huế và Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Huế là những cơ sở đào tạo nhiều thế hệ diễn viên, biên đạo. Trong quá trình học, học sinh, sinh viên được rèn luyện kỹ thuật múa, đồng thời tham gia các chương trình nghệ thuật, các kỳ Festival Huế và thực tập tại những đơn vị biểu diễn chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, so với Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh, thị trường giải trí ở Huế còn nhỏ, cơ hội tham gia các chương trình thương mại của các nghệ sĩ múa không nhiều. Phần lớn nghệ sĩ lựa chọn gắn bó với Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế, Đoàn Nghệ thuật Ca múa nhạc Huế.

Múa cung đình đang đứng trước sức ép thiếu hụt những người thực sự am hiểu và thực hành đúng các quy chuẩn truyền thống. Lớp nghệ sĩ gạo cội ngày càng lớn tuổi, trong khi để đào tạo một thế hệ trẻ vừa giỏi kỹ thuật, vừa thấm được “chất Huế” không phải dễ. Nếu chỉ thực hiện đúng động tác mà thiếu thần thái, điệu múa dễ trở nên khô cứng; nhưng nếu làm mới tùy tiện, tác phẩm có thể mất đi bản sắc vốn có.

Nhưng gìn giữ múa Huế không chỉ là duy trì các tiết mục cũ. Điều quan trọng là tạo môi trường để nghệ sĩ được tập luyện, biểu diễn, có thu nhập và nhìn thấy con đường lâu dài với nghề. Cùng với chính sách hỗ trợ đào tạo các chuyên ngành nghệ thuật truyền thống, cần quan tâm chế độ đối với nghệ sĩ tham gia giảng dạy, truyền nghề và tạo thêm không gian để các tác phẩm mới đến với công chúng.