Phát huy nội lực từng xã, phường cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Định vị “thước đo” tăng trưởng

Trong giai đoạn cả nước đẩy mạnh các đột phá chiến lược để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, cấp xã được đặt trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Không chỉ làm tốt vai trò hành chính, chính quyền cấp cơ sở nay phải trở thành "kiến trúc sư" và "nhạc trưởng" trực tiếp tổ chức, điều phối và kiến tạo không gian phát triển tại địa phương.

Tại Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực xử lý tình huống thực tiễn dành cho đội ngũ cán bộ cơ sở do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức ngày 23-5, PGS.TS Bùi Văn Huyền, Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội và Môi trường nhận định, nếu ở cấp quốc gia tăng trưởng được phản ánh qua GDP, cùng các chỉ số như năng suất lao động, chỉ số TFP (năng suất nhân tố tổng hợp), ICOR (hệ số sử dụng vốn đầu tư); ở cấp tỉnh được đo bằng GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn), thì cấp xã cũng cần có công cụ đo lường phù hợp với đặc thù quản trị và phát triển của địa phương.

Theo PGS.TS Bùi Văn Huyền, dù hiện chưa có hướng dẫn chính thức, song khái niệm “tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn xã” đã bước đầu được đặt ra như cơ sở để các địa phương theo dõi và đánh giá tăng trưởng.

Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực xử lý tình huống thực tiễn dành cho đội ngũ cán bộ cơ sở do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức. Ảnh: Phạm Cường

PGS.TS Bùi Văn Huyền nhận định, tăng trưởng ở cấp xã không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà còn phải nâng cao chất lượng, năng suất và tính bền vững của quá trình phát triển. Mục tiêu là tạo ra nhiều sản phẩm, dịch vụ hơn; đồng thời tạo ra giá trị cao hơn, thu nhập thực chất và năng lực cạnh tranh tốt hơn cho địa phương.

Từ góc độ lý luận, PGS.TS Bùi Văn Huyền cũng khái quát nhiều nhóm lý thuyết tăng trưởng để gợi mở hướng phát triển cho cấp xã. Trong đó, các lý thuyết tăng trưởng dựa vào nguồn lực nhấn mạnh vai trò của vốn, lao động và mở rộng quy mô sản xuất; lý thuyết tăng trưởng dựa vào năng suất đề cao vai trò của tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Trong khi đó, các mô hình tăng trưởng dựa vào giá trị văn hóa, không gian lãnh thổ… đặt yêu cầu hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, an sinh xã hội và chất lượng sống của người dân.

Các đại biểu tại điểm cầu Thành ủy Hà Nội học chuyên đề về lãnh đạo, điều hành phát triển ở cấp xã trước yêu cầu tăng trưởng hai con số. Ảnh: PN

Theo PGS.TS Bùi Văn Huyền, từ các cách tiếp cận này có thể thấy, cấp xã muốn phát triển nhanh và bền vững phải đồng thời giải quyết nhiều bài toán: Tổ chức lại nguồn lực; nâng năng suất thông qua khoa học công nghệ và đổi mới; xác định vị trí của địa phương trong không gian phát triển vùng; đồng thời bảo đảm quản trị hiệu quả, tăng trưởng xanh và phát triển bao trùm.

Đổi mới tư duy của đội ngũ lãnh đạo

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra áp lực ngày càng lớn cho bộ máy cơ sở, PGS.TS Bùi Văn Huyền lưu ý, không có một mô hình phát triển chung cho mọi xã, phường hay đặc khu. Mỗi địa phương phải lựa chọn hướng đi phù hợp với lợi thế, nguồn lực, trình độ dân cư, điều kiện hạ tầng và thị trường của mình. Tăng trưởng nhanh nhưng thiếu quản trị tốt, thiếu kiểm soát môi trường và thiếu đồng thuận xã hội sẽ khó bảo đảm tính bền vững lâu dài.

Để lãnh đạo, điều hành phát triển kinh tế ở cấp xã đạt mục tiêu đó, làm nhiều hơn là chưa đủ mà còn phải đáp ứng những yêu cầu mới về năng lực quản trị.

Theo TS Hoàng Thị Cường (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), lãnh đạo địa phương không thể tiếp tục tư duy theo hướng “quản lý hành chính” đơn thuần mà phải chuyển sang “quản trị phát triển”, chủ động kiến tạo động lực tăng trưởng.

Điều đó đòi hỏi người đứng đầu phải biết “đọc địa bàn”, xác định đúng lợi thế cạnh tranh, ngành nghề mũi nhọn, nhận diện chính xác các điểm nghẽn để có giải pháp tháo gỡ phù hợp.

Cấp xã càng phải nâng cao tính chủ động trong điều hành phát triển. Ảnh: Viết Thành

Theo TS Hoàng Thị Cường, cùng với đổi mới tư duy, lãnh đạo cấp xã phải biết huy động và tổ chức hiệu quả các nguồn lực xã hội, xây dựng kịch bản tăng trưởng khả thi và kiểm soát tốt các rủi ro trong quá trình phát triển.

Gợi mở thêm cho các địa phương, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương lưu ý, trong bối cảnh phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh, cấp xã càng phải nâng cao tính chủ động trong điều hành, thực thi nhiệm vụ. Theo ông, điều đầu tiên lãnh đạo cơ sở cần làm là chủ động cập nhật các nghị quyết, chủ trương, quy định của pháp luật; nắm chắc thẩm quyền, quy trình và trách nhiệm để tránh lúng túng khi xử lý công việc thực tiễn.

Từ thực tế khảo sát nhiều địa phương, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương chia sẻ, không ít xã, phường vẫn còn tâm lý trông chờ, thiếu chủ động trong điều hành. Trong khi đó, muốn đạt mục tiêu tăng trưởng, cấp cơ sở phải tự rà soát lại điều kiện, nguồn lực và dư địa phát triển của địa phương mình; nắm chắc thực trạng tài chính, đầu tư, quy hoạch, khoa học công nghệ, hoạt động của doanh nghiệp và hộ kinh doanh trên địa bàn.

“Lãnh đạo cơ sở biết có bao nhiêu doanh nghiệp là chưa đủ, quan trọng là phải hiểu họ đang cần gì, vướng gì và có thể phát triển theo hướng nào”, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương ương nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, cấp xã không thể đi tìm vốn thay doanh nghiệp, nhưng hoàn toàn có thể tạo ra môi trường để doanh nghiệp yên tâm đầu tư. Đó là chủ động tạo quỹ đất, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, cải cách thủ tục hành chính, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi. Khi môi trường đầu tư thông thoáng, doanh nghiệp sẽ tự tìm đến nguồn vốn và mở rộng sản xuất.

Phát triển khoa học công nghệ và văn hóa

Bên cạnh yêu cầu đổi mới tư duy điều hành, các chuyên gia cho rằng cấp xã hiện nay phải biết khai thác hiệu quả các nguồn lực mới, đặc biệt là khoa học công nghệ và giá trị văn hóa bản địa, nhờ đó tạo động lực tăng trưởng bền vững.

Các xã, phường cần chủ động rà soát lại những nguồn lực mình đang có về văn hóa. Ảnh: Quang Thái

Theo TS Hoàng Thị Cường, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu phải trở thành nền tảng của quản trị hiện đại. Đội ngũ lãnh đạo cấp xã cần nâng cao năng lực điều hành dựa trên dữ liệu và phải đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. TS Hoàng Thị Cường nhận định, tăng trưởng không thể chỉ đo bằng con số, mà phải được phản ánh bằng hiệu quả quản trị và chất lượng phát triển thực chất của địa phương.

Từ góc nhìn văn hóa, theo PGS. TS Vũ Thị Phương Hậu, Viện trưởng Viện Văn hóa và phát triển nhiều địa phương hiện đang sở hữu một “mỏ vàng” ngay tại chỗ nhưng chưa được khai thác đúng mức, đó là văn hóa bản địa.

Từ thực tế nhiều địa phương, PGS.TS Vũ Thị Phương Hậu gợi mở hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc địa phương, phát triển sản phẩm OCOP từ câu chuyện văn hóa, mở rộng mô hình làng nghề trải nghiệm hay tổ chức lễ hội gắn với phát triển kinh tế. Các xã, phường cần chủ động rà soát lại những nguồn lực mình đang có, từ cảnh quan, nghề truyền thống, lễ hội đến sản vật địa phương để lựa chọn mô hình phù hợp, tránh chạy theo phong trào hoặc đầu tư dàn trải.

Đồng thời, chính quyền cơ sở phải đóng vai trò kết nối giữa nghệ nhân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường để hình thành các chuỗi giá trị bền vững. Khi tạo được sự liên kết đồng bộ, những giá trị văn hóa tưởng chừng vô hình sẽ trở thành động lực tăng trưởng thực chất cho địa phương.