Phát huy vai trò công tác dư luận xã hội trong bối cảnh hiện nay

Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm “lấy dân làm gốc”, coi Nhân dân vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu của mọi đường lối, chủ trương, chính sách. Trong đó, công tác dư luận xã hội không chỉ là một bộ phận quan trọng của công tác chính trị, tư tưởng mà ngày càng khẳng định vai trò là kênh thông tin chiến lược, trực tiếp phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý xã hội. Bước vào kỷ nguyên mới với những biến đổi sâu sắc của đời sống xã hội, sự bùng nổ của không gian số, việc phát huy vai trò của công tác dư luận xã hội không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Trước hết, công tác dư luận xã hội giữ vai trò là “thước đo” của đời sống xã hội, phản ánh niềm tin, tâm tư, ý chí, nguyện vọng, mức độ đồng thuận và sự gắn kết giữa Nhân dân với Đảng, Nhà nước. Dư luận xã hội chính là “chỉ báo” cho thấy mức độ thẩm thấu của chính sách vào đời sống thực tiễn. Việc nắm bắt đúng và trúng dư luận không chỉ giúp nhận diện những vấn đề phát sinh, những “điểm nghẽn” trong tổ chức thực hiện, mà còn cung cấp căn cứ thực tiễn quan trọng giúp điều chỉnh, hoàn thiện chủ trương, chính sách theo hướng sát dân, hợp lòng dân. Dư luận xã hội chính là cầu nối giữa “ý Đảng” và “lòng dân”, đồng thời là nền tảng củng cố sự đồng thuận trong toàn xã hội.

Trong bối cảnh hiện nay, việc phát huy vai trò của công tác dư luận xã hội đang đứng trước nhiều thách thức mới. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các thuật toán mạng xã hội đã phá vỡ những quy luật hình thành dư luận xã hội truyền thống. Dư luận xã hội trở nên đa chiều, khó nắm bắt, khó dự báo và dễ bị thao túng, dẫn dắt bởi tin giả hay các quan điểm sai trái, lệch lạc, thậm chí tạo ra “khủng hoảng” và những “bóng đen thông tin” gây tác động tiêu cực đến xã hội. Trước thực tế đó, công tác dư luận xã hội hiện nay không chỉ dừng lại ở chức năng phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân một cách thụ động, mà phải giữ vai trò chủ đạo trong việc định hướng tư tưởng và dẫn dắt xã hội. Thay vì chỉ ghi nhận “những gì đang xảy ra”, cần chủ động kiến tạo “cách hiểu đúng đắn” bằng cách cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và có tính thuyết phục cao, qua đó tạo sự đồng thuận, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi các mục tiêu, chủ trương đột phá mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

Mạng xã hội là kênh thông tin quan trọng đối với người dân và chính quyền. Ảnh: Reputa

Việc nâng cao năng lực định hướng, dẫn dắt dư luận xã hội không chỉ đơn thuần là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là điều kiện cốt lõi để bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội. Khi thực hiện tốt vai trò vừa là “lá chắn” bảo vệ nền tảng tư tưởng trước các luận điệu xuyên tạc, vừa là “ngọn hải đăng” soi sáng nhận thức, công tác dư luận xã hội sẽ góp phần giải quyết hiệu quả các “điểm nóng” chính trị - xã hội từ sớm, từ xa, củng cố niềm tin Nhân dân và tạo ra sự thống nhất cao độ về hành động trong toàn xã hội vì mục tiêu phát triển đất nước bền vững.

Bên cạnh việc định hướng, công tác dư luận xã hội còn giữ một vai trò đặc biệt quan trọng là khả năng dự báo và cảnh báo sớm các vấn đề phát sinh. Thực tiễn cho thấy, mọi biến động lớn về tư tưởng hay tâm lý đám đông đều bắt nguồn từ những mầm mống sơ khai, những luồng ý kiến nhỏ lẻ trong dư luận trước khi bùng phát thành vấn đề nóng. Nếu được phát hiện và phân tích kịp thời, cấp ủy, chính quyền các cấp sẽ chủ động hơn trong điều hành, phòng ngừa rủi ro và giải quyết vướng mắc ngay từ khi chúng chưa gây ra hậu quả lớn. Trong bối cảnh thông tin lan truyền chóng mặt như hiện nay, một mâu thuẫn nhỏ cũng có thể nhanh chóng trở thành tâm điểm gây bất ổn, khả năng phát hiện, dự báo của công tác dư luận xã hội càng trở nên cần thiết. Điều này đòi hỏi công tác dư luận xã hội phải có sự thay đổi mạnh mẽ, chuyển mạnh từ tư duy “đi sau sự kiện” sang “đi trước một bước”; từ phản ứng bị động sang chủ động dự báo; từ xử lý sự vụ sang quản trị rủi ro xã hội, chủ động nhận diện sớm các nguy cơ để quản trị tốt các biến động xã hội, tình huống bất thường, bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Đối thoại, lắng nghe kiến nghị, phản ánh của Nhân dân cũng là cách để nắm bắt, định hướng dư luận xã hội trong xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp tại xã Đức Lập, tỉnh Lâm Đồng

Cùng với đó, công tác dư luận xã hội là kênh phản hồi quan trọng trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách. Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát huy dân chủ, chính sách không thể chỉ vận hành theo chiều từ trên xuống mà cần được kiểm chứng, điều chỉnh thông qua phản hồi từ thực tiễn. Dư luận xã hội chính là kênh phản hồi trực tiếp, nhanh chóng, chính xác ý kiến đánh giá, mong muốn, nguyện vọng, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân đối với các chủ trương, chính sách. Việc lắng nghe, phân tích và xử lý hiệu quả dư luận xã hội không chỉ giúp nâng cao tính khả thi và hiệu quả của chủ trương, chính sách, mà còn thiết lập cơ chế tương tác hai chiều giữa Nhà nước và Nhân dân, qua đó củng cố và nâng cao hơn nữa năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, dư luận xã hội ngày càng trở thành công cụ quan trọng để đo lường sự hài lòng của Nhân dân - một tiêu chí cốt lõi của quản trị quốc gia hiện đại. Những biểu hiện của niềm tin, kỳ vọng, sự ủng hộ hay băn khoăn, phản ứng của người dân đều được phản ánh sát thực qua dư luận xã hội. Khi được phân tích một cách khoa học, dư luận xã hội không chỉ cho thấy mức độ hài lòng, mà còn chỉ ra nguyên nhân, từ đó cung cấp căn cứ quan trọng để cải thiện chất lượng quản trị và phục vụ Nhân dân. Dư luận xã hội không chỉ là “tấm gương phản chiếu”, mà còn là “động lực cải cách” của hệ thống chính trị.

Gần 300 cán bộ Công đoàn cơ sở, phường, xã và đặc khu tham dự Hội nghị tập huấn công tác dư luận xã hội năm 2026 do Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh tổ chức

Có thể khẳng định, trong bối cảnh hiện nay, công tác dư luận xã hội đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng của công tác chính trị, tư tưởng và quản trị xã hội. Do đó, cần xác lập rõ vị trí, vai trò của công tác dư luận xã hội trong bối cảnh mới là hệ thống dự báo, cảnh báo sớm, định hướng, dẫn dắt xã hội và là thước đo niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, “nguồn lực mềm” để huy động sức mạnh toàn dân. Phát huy hiệu quả vai trò của công tác này chính là phát huy sức mạnh của Nhân dân, củng cố niềm tin xã hội và tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.