Phát huy vai trò 'thiết kế chính sách'

Giải quyết thủ tục cho người dân tại Điểm phục vụ hành chính công Thanh Xuân. Ảnh: Quang Thái

Mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hà Nội

Luật Thủ đô năm 2026 đã thiết lập nhiều cơ chế mới, tạo dư địa để thành phố chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách phù hợp với thực tiễn. Một điểm đổi mới quan trọng là việc bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền thành phố Hà Nội.

Theo Điều 8, HĐND và UBND thành phố Hà Nội được trao thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đã được quy định tại văn bản của cơ quan cấp trên nhằm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương. Quy định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc thúc đẩy cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả quản trị và tăng tính linh hoạt trong điều hành của chính quyền thành phố.

Luật còn cho phép chính quyền thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định biện pháp đặc thù nhằm tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc các bộ, cơ quan ngang bộ. Như vậy, sẽ nâng cao khả năng phản ứng chính sách nhanh của chính quyền thành phố, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Bên cạnh đó, để bảo đảm kiểm soát quyền lực, luật quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục ban hành các văn bản này; đồng thời tăng cường trách nhiệm kiểm tra, giám sát và giải trình của chính quyền thành phố. Luật Thủ đô năm 2026 quy định chặt chẽ kỹ thuật, quy trình lập quy nhằm tạo cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ việc chính quyền thành phố thực hiện quyền hạn đặc thù trên về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật bảo đảm đúng mục tiêu và đạt được tác động tích cực.

Bước chuyển mang tính nền tảng

Luật giao cho HĐND thành phố quy định chi tiết các nội dung, trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật và xác định thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của HĐND thành phố, UBND thành phố, Chủ tịch UBND thành phố có hiệu lực thi hành ngay khi luật thông qua để tạo cơ sở pháp lý cho các chủ thể được giao thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật tuân thủ nghiêm các trình tự, thủ tục, chịu sự kiểm soát, giám sát từ sớm, từ xa ngay cả khi các điều khoản khác của luật chưa có hiệu lực thi hành.

Theo luật sư Nguyễn Trung Tiệp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, Luật Thủ đô năm 2026 trao quyền cho thành phố được phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính, được nêu tại điểm a Khoản 2 Điều 8. Khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, UBND thành phố, HĐND thành phố, Chủ tịch UBND thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương. Quy định nhằm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức thuộc thành phố, bảo đảm yêu cầu về cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính, không quy định thêm thành phần hồ sơ, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện, thời gian giải quyết thủ tục đang áp dụng.

“Việc mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo quy định này rất cần thiết, bảo đảm để Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ pháp lý và dư địa thể chế không chỉ để giải quyết các điểm nghẽn phù hợp với điều kiện, năng lực trước mắt mà chính là để chủ động đáp ứng mục tiêu, yêu cầu phát triển theo tầm nhìn dài hạn của Thủ đô và thực hiện trách nhiệm dẫn dắt, lan tỏa thể chế phát triển do Đảng và Nhà nước giao phó.

Việc trao thẩm quyền đặc thù trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật giúp Hà Nội phản ứng nhanh hơn trước những yêu cầu của thực tiễn, rút ngắn khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn, đồng thời vẫn bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và sự thống nhất của hệ thống pháp luật”, luật sư Nguyễn Trung Tiệp nhấn mạnh.

Có thể nói, điểm đặc biệt của Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ nằm ở việc trao thêm quyền cho chính quyền thành phố mà quan trọng hơn là tạo lập một nền tảng thể chế mới cho phát triển. Luật có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 và Hà Nội đang triển khai quyết liệt, đưa luật vào cuộc sống.

Với 62 nghị quyết đặc thù được HĐND thành phố thông qua và hàng trăm văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đồng bộ đã tạo bệ phóng phát triển đô thị hiện đại. Các nghị quyết không chỉ là những văn bản quy phạm pháp luật đơn thuần mà là những quyết sách tạo dựng mô hình phát triển mới cho Thủ đô trong nhiều năm tới.

Đáng chú ý, việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo Luật Thủ đô năm 2026 trao quyền chủ động đặc thù cho HĐND, UBND thành phố Hà Nội nhằm thể chế hóa các cơ chế vượt trội, tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô; chuyển đổi mạnh từ cơ chế “quản lý” sang cơ chế “kiến tạo phát triển”.