Phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển
Luật Thủ đô (sửa đổi) được thiết kế các chính sách theo hướng trao quyền và cơ chế đặc thù nhằm xây dựng, phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, văn minh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân. Đồng thời củng cố, tăng cường vị thế và vai trò của Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, giữ vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.
Luật Thủ đô 2024
Một góc Hà Nội. Ảnh Khánh Huy
Luật Thủ đô (sửa đổi) để đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Hà Nội
Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung từ 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012 mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.
Ngay sau khi Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua, công tác chỉ đạo, tổ chức triển khai theo dõi thi hành Luật Thủ đô đã được Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và UBND TP Hà Nội triển khai, tổ chức thi hành Luật một cách quyết liệt, toàn diện thông qua nhiều hình thức: tuyên truyền, phổ biến, quán triệt, tập huấn các nội dung của Luật Thủ đô; xây dựng, trình và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết thi hành Luật; bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn lực con người cho việc thực thi, triển khai chủ động, kịp thời và đạt những kết quả bước đầu tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho việc đưa Luật vào cuộc sống. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành Luật Thủ đô vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện cũng như vướng mắc từ quy định của Luật.
Nắm bắt tình hình nêu trên, Bộ Tư pháp phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức Hội nghị đánh giá thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện, nhận diện vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật và công tác tổ chức thi hành, thẳng thắn làm rõ nguyên nhân. Đồng thời xác định phương hướng và nhiệm vụ trọng tâm để hoàn thiện chính sách, pháp luật, đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).
Tại hội nghị, các chuyên gia, cơ quan chức năng đã lắng nghe các tham luận và ý kiến chuyên sâu về việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi) để đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới, bảo đảm Luật thực sự trở thành công cụ pháp lý hiệu quả, tạo không gian phát triển và phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của Thủ đô.
Việc sửa đổi Luật Thủ đô được đặt trong bối cảnh thực hiện Kết luận của Bộ Chính trị và ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với UBND TP Hà Nội và các bộ, cơ quan liên quan rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Thủ đô và các cơ chế, chính sách phù hợp với phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới, bảo đảm đúng kết luận của Bộ Chính trị và quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Yêu cầu đặt ra là phải đưa Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước, được định vị và vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia. Trên tinh thần đó, việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) được xác định với một số định hướng lớn.
Thứ nhất, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần bám sát Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội, thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022, bảo đảm thống nhất về quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển.
Thứ hai, đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền TP Theo tư duy xây dựng Luật lần này, cần tiếp cận theo hướng phân quyền từ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ cho TP, trừ các lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo. Nếu tiếp tục quy định theo hướng xin từng thẩm quyền cụ thể trong từng lĩnh vực, Luật sẽ nhanh chóng lạc hậu và dễ bị các luật ban hành sau “phủ”.
Thứ ba, tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15 và một số nghị quyết đặc thù của các địa phương khác, đồng thời rà soát để quy định rõ thẩm quyền trong một số lĩnh vực cụ thể, tạo điều kiện để TP chủ động thực hiện các quyền được giao. Trong đó, có việc trao quyền cho TP quyết định những vấn đề hiện chưa có quy định của pháp luật và phân quyền từ thẩm quyền của Quốc hội cho TP trong một số lĩnh vực cụ thể.
Đặc biệt, vấn đề liên kết vùng được xác định là nội dung cần làm rõ nét trong Luật Thủ đô (sửa đổi). Luật cần trao cho Hà Nội thẩm quyền quyết định trong giải quyết các vấn đề liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng dùng chung cho vùng như nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng; liên kết kinh tế - xã hội; xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững; kiểm soát an toàn thực phẩm. Cùng với đó là cơ chế tạo nguồn lực để giải quyết các vấn đề liên vùng, trong đó có Quỹ Phát triển vùng Thủ đô.
Trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô
Theo đánh giá, Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng cần có cơ chế để thực hiện mô hình kinh tế mới (kinh tế tóc bạc, kinh tế tầm thấp…), góp phần thúc đẩy tăng trưởng “hai con số”. Hà Nội cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số để đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của phát triển quốc gia…
Các nội dung trao quyền và cơ chế đặc thù này nhằm xây dựng, phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, văn minh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân; đồng thời củng cố, tăng cường vị thế và vai trò của Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, giữ vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước. Cùng với đó, việc sửa đổi Luật cần rà soát các luật vừa được Quốc hội thông qua, những nội dung đã được quy định áp dụng chung thì không tiếp tục quy định, tránh tình trạng “xin” quá nhiều đặc thù.
Theo kế hoạch, Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội Khóa XVI (tháng 4/2026); hiện nay Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp 2026.
Bộ Tư pháp cũng mong các bộ, ngành, tỉnh, TP tiếp tục quan tâm, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp, UBND TP Hà Nội, để xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) đáp ứng yêu cầu đặt Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước; việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là việc riêng của Hà Nội, mà là trách nhiệm chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành T.Ư trong việc tháo gỡ các rào cản pháp lý, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Các cơ quan T.Ư cần tiếp tục đồng hành, chia sẻ và tạo điều kiện để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và thẩm quyền cần thiết, qua đó phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển.
Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được thiết kế các chính sách theo hướng tăng thẩm quyền để Hà Nội chủ động quyết định các việc lớn, đồng thời giúp các quy định của Luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng 2 con số. Ngoài ra, Luật cũng được thiết kế một số cơ chế, chính sách lớn và nếu cần thiết có thể thiết kế cơ chế, chính sách cụ thể để có thể triển khai ngay trong thực tiễn. Luật cũng thiết kế các chính sách để giải quyết việc phát triển liên vùng giữa Hà Nội với các địa phương, trong đó Hà Nội sẽ đảm nhận vai trò là tổ trưởng.
