Phát thanh Cao Bằng trên hành trình đổi mới và hội tụ đa nền tảng

Từ những cánh sóng đầu tiên

Ngày 5/7/1957, Tỉnh ủy Cao Bằng quyết định thành lập Đài Truyền thanh tỉnh trực thuộc Ty Văn hóa. Gần 20 năm sau, tháng 5/1977, Đài Phát thanh Cao Lạng được khởi công xây dựng tại thị xã Cao Bằng. Đây là bước chuẩn bị quan trọng cho sự ra đời của cơ quan phát thanh cấp tỉnh.

19 giờ ngày 2/9/1977, trong không khí kỷ niệm Quốc khánh, chương trình phát thanh đầu tiên chính thức lên sóng trên 2 làn sóng điện 48 m và 312 m. Chương trình được thực hiện bằng 4 thứ tiếng: Việt, Tày - Nùng, Mông, Dao. Nhạc báo sóng khi ấy là giai điệu “Tiếng hát giữa rừng Pác Bó”, sau đó là nhạc hiệu “Bắc Sơn Ca”. Khoảnh khắc ấy đánh dấu sự ra đời của Đài Phát thanh Cao Lạng, tiền thân của Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng.

Chương trình phát sóng đầu tiên được chuẩn bị trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn: Cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật, phương tiện tác nghiệp hạn chế; đội ngũ cán bộ vừa làm vừa học. Trong hành trình ấy, sự phối hợp, giúp đỡ của người dân địa phương góp phần tạo nên những điều kiện ban đầu cho một cơ quan phát thanh còn non trẻ. Ông Chu Sĩ Liên, nguyên Giám đốc Đài Phát thanh Cao Bằng, người từng gắn bó với những giai đoạn đầu của phát thanh tỉnh chia sẻ: Thời kỳ đầu làm phát thanh rất khó khăn. Trang thiết bị thiếu, điều kiện tác nghiệp còn đơn sơ, cán bộ phải tự học, tự làm và hỗ trợ nhau trong từng khâu. Điều đáng quý là mọi người đều có chung mong muốn là đưa tiếng nói của tỉnh đến với nhân dân. Mỗi chương trình lên sóng đều mang theo trách nhiệm thông tin, tuyên truyền và động viên đồng bào trong điều kiện tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn.

Tháng 1/1979, Đài Phát thanh Cao - Lạng được tách thành Đài Phát thanh Cao Bằng và Đài Phát thanh Lạng Sơn. Chưa kịp ổn định tổ chức, tháng 2/1979, chiến tranh biên giới xảy ra, cơ sở vật chất, thiết bị của Đài bị phá hủy. Ngày 18/2/1979, phát thanh Cao Bằng phải tạm ngừng phát sóng. Nhưng tiếng nói của địa phương không bị gián đoạn lâu. Sau 26 ngày, ngày 14/3/1979, chương trình được chuyển phát sóng tại Đài Phát thanh Bắc Thái bằng tiếng Tày - Nùng và Việt, đưa thông tin thời sự của tỉnh đến với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, góp phần động viên tinh thần bảo vệ biên giới.

Sau chiến sự, tỉnh chỉ đạo xây dựng lại cơ sở phát sóng tại xã Minh Thanh, huyện Nguyên Bình trước đây, nay là xóm Minh Thanh, xã Nguyên Bình. Đây là giai đoạn đặc biệt trong lịch sử phát thanh Cao Bằng. Máy phát sóng ngắn công suất 2,4 kW chính thức hoạt động tháng 1/1980, diện phủ sóng đạt khoảng 60% lãnh thổ. Trong điều kiện địa hình miền núi hiểm trở, giao thông khó khăn, cán bộ kỹ thuật và những người làm phát thanh duy trì hoạt động, bảo đảm dòng thông tin phục vụ công cuộc khôi phục sản xuất, ổn định đời sống và bảo vệ biên giới.

Hang Thẳm Loỏng, xã Minh Thanh cũ, từng là nơi ở và làm việc của Đài Phát thanh Cao Bằng trong giai đoạn 1980 - 1983. Đến tháng 12/1983, Đài chuyển trạm phát sóng về xã Đề Thám, huyện Hòa An, nay thuộc phường Thục Phán; thành lập Xí nghiệp Truyền thanh để sửa chữa, lắp ráp thiết bị và phục vụ hệ thống truyền thanh cơ sở. Đây là bước phát triển mới về cơ sở vật chất, tạo nền tảng để phát thanh từng bước mở rộng diện phủ sóng.

Đổi mới để gần công chúng

Những năm sau đó, phát thanh Cao Bằng từng bước mở rộng cả về nội dung, ngôn ngữ và kỹ thuật. Năm 1991, tỉnh lắp đặt 13 trạm phát sóng FM, 22 trạm truyền thanh cơ sở, góp phần đưa thông tin đến vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới. Năm 1993, Đài Phát thanh Cao Bằng đổi tên thành Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng, mở ra giai đoạn phát triển song hành của phát thanh và truyền hình.

Sự phát triển của phát thanh không dừng lại ở mở rộng vùng phủ sóng. Nội dung ngày càng phong phú, sát đời sống. Các chương trình thời sự, chuyên đề, văn nghệ, tiếng dân tộc được duy trì, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những vấn đề người dân quan tâm đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Ban Thị Ánh Nguyệt chia sẻ: Điều tôi nhớ nhất trong quá trình làm phát thanh là yêu cầu phải đi sát cơ sở. Tin, bài muốn có chiều sâu phải bắt đầu bằng việc gặp người dân, nghe cán bộ cơ sở, tìm hiểu thực tế mới có thể truyền tải thuyết phục qua sóng. Phát thanh có lợi thế về sự gần gũi. Một giọng đọc quen, một câu chuyện đúng với cuộc sống của nhân dân có thể tạo nên sự gắn kết rất lớn với thính giả.

Cùng với sự phát triển của công nghệ, phương thức sản xuất chương trình có sự thay đổi. Trước đây người làm phát thanh chủ yếu tác nghiệp với máy ghi âm, băng từ, bàn dựng và phòng thu, nay quy trình sản xuất đã gắn với thiết bị số, phần mềm dựng âm thanh, kho dữ liệu điện tử và môi trường internet. Phát thanh Cao Bằng hiện duy trì sản xuất bằng 4 ngôn ngữ: Việt, Tày - Nùng, Mông, Dao. Mỗi tuần có khoảng 48 chương trình phát thanh, với khoảng 300 tin, bài và 8 chương trình ca nhạc, văn nghệ. Tổng thời lượng khoảng 5 giờ, sau đó được phát lại vào buổi sáng, giúp mở rộng thời gian tiếp cận của thính giả. Hệ thống nội dung được tổ chức theo nhiều lĩnh vực: thời sự - chính trị; xây dựng Đảng; kinh tế - xã hội; quốc phòng - an ninh; văn hóa - đời sống; khoa học - giáo dục; nông nghiệp, nông thôn; tuyên truyền chính sách; gương người tốt, việc tốt; văn nghệ... Việc duy trì các chương trình bằng tiếng Tày - Nùng, Mông, Dao có ý nghĩa quan trọng tại một tỉnh miền núi, biên giới với đa phần là đồng bào dân tộc thiểu số. Ngôn ngữ bản địa giúp thông tin chính sách, kiến thức sản xuất, chăm sóc sức khỏe, phòng chống thiên tai, bảo đảm an ninh trật tự được truyền tải gần gũi, dễ tiếp nhận hơn.

Với hệ thống phát sóng mặt đất, hạ tầng kỹ thuật phục vụ phát thanh tiếp tục củng cố. Việc phối hợp với Đài Tiếng nói Việt Nam, trong đó có hỗ trợ vận hành, truyền dẫn tại Trạm phát sóng FM Phja Oắc góp phần duy trì sự ổn định của sóng phát thanh, đưa thông tin đến các địa bàn vùng cao, biên giới.

Các chương trình phát thanh được thu âm trên hệ thống điện tử.

Hội tụ đa nền tảng, mở rộng không gian phát thanh

Bước ngoặt quan trọng trong quá trình đổi mới là sự hợp nhất 2 cơ quan báo chí của tỉnh. Ngày 1/6/2025, Báo Cao Bằng và Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng chính thức hợp nhất, hình thành cơ quan báo chí với đầy đủ các loại hình báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa hoạt động báo chí địa phương.

Trong môi trường truyền thông hiện đại, “một nội dung - nhiều cách tiếp cận” đang trở thành yêu cầu tất yếu. Tin, bài phát thanh có thể được khai thác trên báo điện tử, kết hợp hình ảnh thành video và lan tỏa trên các nền tảng số, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, nhất là nhóm công chúng trẻ. Website của Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng hiện duy trì các nhóm nội dung: thời sự, chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa - du lịch, xây dựng Đảng, quốc phòng - an ninh, khoa học - công nghệ, giáo dục, sức khỏe - đời sống; các chương trình chuyên đề, tọa đàm, phim phóng sự và phát thanh, truyền hình. Không gian thông tin được mở rộng, giúp tác phẩm báo chí có thêm nhiều cách tiếp cận công chúng.

Giám đốc Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng Sầm Việt An cho biết: Trong môi trường truyền thông hiện nay, phát thanh giữ vai trò quan trọng bởi khả năng truyền tải nhanh, linh hoạt và gần gũi. Mục tiêu của đơn vị là phát huy thế mạnh của từng loại hình, tăng cường liên kết trong quy trình sản xuất nội dung. Một đề tài có thể được triển khai bằng nhiều hình thức nhưng phải thống nhất chất lượng thông tin, tính chính xác, tính định hướng và giá trị đối với công chúng.

Công nghệ thay đổi, người làm phát thanh cũng phải thay đổi cách làm nghề. Người làm phát thanh hôm nay cần thành thạo nhiều kỹ năng từ viết, ghi âm, phỏng vấn, dựng âm thanh đến khai thác dữ liệu, sản xuất nội dung đa phương tiện. Với các chương trình tiếng dân tộc, yêu cầu còn gắn với việc sử dụng ngôn ngữ chuẩn xác, hiểu phong tục, văn hóa và đời sống đồng bào. Phát thanh viên tiếng Dao Triệu Thị Duyên chia sẻ: Làm phát thanh tiếng Dao hiện nay thuận lợi hơn nhờ thiết bị kỹ thuật và phương thức sản xuất hiện đại nhưng yêu cầu cũng cao hơn. Chúng tôi phải giữ sự chuẩn mực của tiếng Dao, lựa chọn cách thể hiện nội dung gần gũi, ngắn gọn, phù hợp với thói quen nghe của công chúng. Mong các chương trình tiếng dân tộc có thêm nhiều câu chuyện về đời sống, sản xuất, văn hóa và những nhân tố mới ở cơ sở.

49 năm, phát thanh Cao Bằng trải qua nhiều thay đổi về tổ chức, công nghệ và phương thức truyền tải. Từ 2 làn sóng 48 m và 312 m buổi đầu, phát thanh từng bước chuyển sang hệ thống sản xuất số, mở rộng trên các nền tảng truyền thông. Dù phương thức thay đổi, phát thanh vẫn giữ vai trò phản ánh đời sống, truyền tải kịp thời chủ trương, chính sách và tiếng nói của người dân. Khi được đầu tư về nội dung, âm thanh và cách phân phối, phát thanh không còn giới hạn bởi radio hay khung giờ phát sóng.

Trên nền tảng đó, phát thanh Cao Bằng tiếp tục đổi mới nội dung, cách thể hiện, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng đa dạng của công chúng. Diện mạo có thể thay đổi theo sự phát triển của công nghệ, nhưng trách nhiệm của người làm báo trước cuộc sống và nhân dân các dân tộc trong tỉnh vẫn được giữ vững.