Phát triển bưu chính số đi đôi với bảo vệ quyền riêng tư, bí mật thông tin của tổ chức, cá nhân

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 12 (Ảnh: Quang Vinh)

Trách nhiệm trong lộ lọt dữ liệu

Ngày 17/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Tại Tổ 12 (gồm các Đoàn: Cà Mau, Phú Thọ) góp ý về Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Bình Tân (Đoàn Cà Mau) tán thành về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển thương mại điện tử, chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng số quốc gia.

Tuy nhiên về phân định dịch vụ bưu chính với dịch vụ logistics, vận tải và thương mại điện tử, ông Tân đề nghị tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí để xác định dịch vụ bưu chính theo hướng khách quan, rõ ràng, có thể áp dụng thống nhất. Thực tế hiện nay nhiều doanh nghiệp đồng thời thực hiện vận chuyển, giao nhận, lưu kho, xử lý đơn hàng và các dịch vụ trên nền tảng số”, ông Tân nói và lo ngại nếu ranh giới pháp lý không rõ dễ phát sinh chồng chéo trong quản lý, hoặc tạo kẽ hở để doanh nghiệp né tránh điều kiện kinh doanh, nghĩa vụ và trách nhiệm theo pháp luật bưu chính.

Ông Nguyễn Bình Tân phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Đặc biệt, liên quan đến bưu chính số và bảo vệ dữ liệu, ông Tân kiến nghị phát triển bưu chính số phải đi đôi với bảo vệ quyền riêng tư và bí mật thông tin của tổ chức, cá nhân. Dữ liệu bưu chính không chỉ là thông tin về bưu gửi mà còn có thể phản ánh thông tin cá nhân, hành vi giao dịch và hoạt động kinh doanh.

Thực tế các tập đoàn, các nền tảng số bán hàng trên không gian mạng rất cần thông tin cá nhân của người tiêu dùng, đặc biệt là thói quen mua sắm. Nếu việc quản lý thông tin cá nhân không tốt dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các nhà mạng, nhà bán lẻ trên không gian mạng.

Từ đó, ông Tân đề nghị phân loại rõ các nhóm dữ liệu, quy định nguyên tắc thu thập tối thiểu, đúng mục đích, xác định cụ thể phạm vi, điều kiện và thẩm quyền chia sẻ, khai thác dữ liệu. Đồng thời làm rõ thời hạn lưu trữ, việc xóa hoặc hủy dữ liệu và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Các quy định này phải thống nhất với pháp luật về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân, tránh tạo gánh nặng đầu tư không cần thiết cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

“Về bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ đề nghị quy định rõ căn cứ, điều kiện và phạm vi thực hiện các quyền của doanh nghiệp như: từ chối cung cấp dịch vụ, yêu cầu cung cấp thông tin, hoặc tạm dừng dịch vụ nhằm hạn chế việc áp dụng tùy nghi. Đối với bồi thường thiệt hại, cần có nguyên tắc và mức sàn tối thiểu phù hợp, minh bạch tiêu chí xác định mức bồi thường. Đồng thời rà soát trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh từ dịch vụ thu hộ tiền, hàng; lộ lọt dữ liệu và lỗi hệ thống số. Đây là những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ trong hoạt động thương mại điện tử”, ông Tân nói.

Quan tâm tiếp cận bưu chính đối với nhóm đối tượng yếu thế

Bà Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc nêu, trong bối cảnh chuyển đổi số cần phải tiếp cận hoàn thiện theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người dân. Do đó, tại khoản 1 Điều 6 bà Ry đề nghị bổ sung đảm bảo nguyên tắc về khả năng tiếp cận bưu chính đối với nhóm đối tượng yếu thế như: người khuyết tật, người cao tuổi, người đồng bào dân tộc thiểu số.

Bà Trần Thị Hoa Ry phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Cùng với đó, phát triển bưu chính được đồng bộ với duy trì phương thức phù hợp cho người dân. Trong dự thảo mới quy định việc bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ là "bảo đảm bí mật thư". Trong khi đó, hoạt động bưu chính hiện nay không phải chỉ có bảo đảm về bí mật thư mà gắn với việc thu thập, lưu trữ,  xử lý nhiều dữ liệu cá nhân như họ tên, địa chỉ, số điện thoại, lịch sử giao dịch và hành trình bưu gửi. Vì vậy, đề nghị cần thiết kế lại theo hướng: Bảo đảm bí mật về thư tín, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin, quyền riêng tư của người sử dụng dịch vụ bưu chính theo quy định của pháp luật.

Đại biểu Quốc hội Bùi Thị Kim Tuyến (Đoàn Phú Thọ) cũng đề nghị, Ban soạn thảo đơn giản hóa các thủ tục đăng ký, cung ứng các dịch vụ bưu chính trên môi trường điện tử; bảo đảm việc chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký thực chất, không tạo thêm tầng nấc trung gian.

Bà Bùi Thị Kim Tuyến phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc thu thập, định danh, lưu trữ và truy xuất dữ liệu bưu gửi. Dữ liệu phải phục vụ đúng mục đích quản lý, phòng chống vi phạm; đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt quy định về phân quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Vị đại biểu đoàn Phú Thọ đề xuất bổ sung điều kiện kinh doanh chặt chẽ đối với doanh nghiệp bưu chính có hoạt động chuyển phát hàng hóa, thương mại điện tử và thu hộ tiền COD tương tự như dịch vụ trung gian thanh toán; có vốn điều lệ tối thiểu, biện pháp bảo đảm khả năng thanh toán, hạ tầng kỹ thuật và nhân sự nhằm phòng ngừa rủi ro chiếm dụng và chiếm đoạt tiền thu hộ. Cùng với đó, theo bà Tuyến, cần quy định bắt buộc doanh nghiệp phải ký kết hợp đồng lao động đối với lực lượng trực tiếp giao nhận như: bưu tá, nhân viên phát hàng, tài xế để bảo đảm quyền lợi người lao động và trách nhiệm xã hội.