Phát triển công nghiệp hỗ trợ - Bài 3: Từ những mắt xích riêng lẻ đến cả hệ sinh thái

Phòng thử nghiệm đa chức năng của SGS (Tập đoàn của Thụy Sĩ, có bề dày kinh nghiệm hơn 130 năm trong lĩnh vực giám định, thử nghiệm và chứng nhận) tại Hải Phòng - Ảnh: Báo Đầu tư

 Những năng lực doanh nghiệp khó tự đầu tư

TS. Nguyễn Lê Hùng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng cần được coi là hạ tầng kỹ thuật của chuỗi giá trị. Việc liên kết doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận tri thức, công nghệ và năng lực nghiên cứu-phát triển.

Trong mối liên kết này, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học cung cấp nền tảng tri thức, công nghệ, Nhà nước tạo điều kiện về thể chế, hạ tầng và kết nối nguồn lực.

Để những năng lực nghiên cứu, thử nghiệm có thể phục vụ nhiều doanh nghiệp, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đề xuất hình thành hệ thống nghiên cứu ứng dụng theo cơ chế Nhà nước đầu tư, doanh nghiệp đặt hàng, trước hết trong các lĩnh vực nền tảng như vật liệu, hóa học công nghiệp, quang học và khoa học đo lường.

Viettel cũng đề xuất phát triển các trung tâm đo lường, thử nghiệm và chứng nhận dùng chung tại những vùng công nghiệp trọng điểm, do doanh nghiệp hoặc viện nghiên cứu có năng lực vận hành. Tập đoàn cho biết sẵn sàng tham gia đầu tư, vận hành và chia sẻ một phần năng lực phòng thí nghiệm hiện có để phục vụ doanh nghiệp trong nước.

Đối với kết quả thử nghiệm, Viettel cho rằng cần tăng cường công nhận và sử dụng kết quả của các phòng thí nghiệm trong nước đạt tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 trong các chương trình, dự án sử dụng ngân sách nhà nước. Qua đó, năng lực đo lường, thử nghiệm đã được đầu tư trong nước có thêm điều kiện được sử dụng.

Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 cũng đặt ra hướng xây dựng, nâng cao hiệu quả các trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ tại các vùng. Các trung tâm này cung cấp máy móc dùng chung, sản xuất thử, đo lường, thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận, tư vấn và chuyển giao công nghệ.

Nguồn lực nhà nước được định hướng tập trung cho những hạ tầng dùng chung mà từng doanh nghiệp khó tự đầu tư. Việc hỗ trợ được gắn với các kết quả có thể kiểm chứng như sản phẩm đạt chuẩn, năng suất tăng, tỉ lệ lỗi giảm, doanh thu từ khách hàng mới, khả năng thay thế nhập khẩu và mức độ tham gia chuỗi cung ứng.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho rằng, hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm dùng chung cần được đầu tư theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, tránh dàn trải, kém hiệu quả. Một hướng được ông đặt ra là Nhà nước đầu tư, doanh nghiệp đặt hàng, để mỗi nhiệm vụ công nghệ tạo được đầu ra là năng lực sản xuất trong nước.

Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và các đại biểu tham quan gian trưng bày sản phẩm tại hội thảo khoa học quốc gia "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam" - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Từ hạ tầng dùng chung đến liên kết nguồn lực theo vùng

Muốn đầu tư đúng nhu cầu, trước hết phải biết doanh nghiệp đang có gì, cần gì và những mắt xích nào trong chuỗi sản xuất còn thiếu.

Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông đề xuất xây dựng "bản đồ năng lực" các chuỗi công nghiệp trên cơ sở dữ liệu doanh nghiệp và nhu cầu của doanh nghiệp dẫn dắt. Qua đó xác định năng lực hiện có, khả năng nâng cấp và những mắt xích còn thiếu để tập trung nguồn lực hỗ trợ.

Cùng với "bản đồ năng lực", Phú Thọ đề xuất hình thành mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo, hỗ trợ phát triển công nghiệp cấp vùng, kết nối và sử dụng chung năng lực nghiên cứu - phát triển, thiết kế, thử nghiệm, đo lường, kiểm định, chứng nhận và đào tạo chuyên sâu.

Địa phương cũng đề xuất Trung ương nghiên cứu thí điểm tại Phú Thọ Trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp và sàn dữ liệu công nghiệp hỗ trợ cấp vùng, kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia. Hệ thống này hướng tới tăng kết nối doanh nghiệp, chia sẻ năng lực kỹ thuật và thúc đẩy phân công sản xuất theo lợi thế của từng địa phương.

Việc tổ chức các nguồn lực dùng chung ở quy mô vùng cũng đòi hỏi sự phối hợp giữa các địa phương. Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương cho rằng, sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không gian phát triển của các địa phương đã thay đổi. Mỗi địa phương cần xác định lợi thế, lĩnh vực và khâu đột phá phù hợp, đồng thời tăng cường liên kết để tạo hiệu ứng lan tỏa trong vùng và cả nước.

Theo ông Phạm Đại Dương, cần có cơ chế hợp tác giữa các địa phương, bảo đảm sự liên thông trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, cơ sở dữ liệu và phân bổ nguồn lực.

Việc tổ chức hạ tầng kỹ thuật và dữ liệu dùng chung theo ngành, theo vùng cho phép kết nối nhu cầu của doanh nghiệp dẫn dắt với năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đồng thời xác định những mắt xích còn thiếu trong chuỗi sản xuất. Trên cơ sở đó, nguồn lực hỗ trợ có thể tập trung vào những năng lực doanh nghiệp thực sự cần bổ sung, thay vì phân tán cho nhiều hoạt động riêng lẻ.