Phát triển hệ thống bán lẻ nông thôn: 'cuộc đua' hàng Việt chinh phục người tiêu dùng

Doanh nghiệp chưa chú trọng khai thác

Theo báo cáo thị trường nội địa Việt Nam 2025 Bộ Công thương vừa công bố, năm 2025, quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ Việt Nam ước đạt khoảng 269 tỷ USD, trong đó riêng bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 205 tỷ USD. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 7.093 nghìn tỷ đồng, tăng xấp xỉ 10% so với năm 2024.

Các đô thị lớn đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng của siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện lợi, tuy nhiên khu vực nông thôn, nơi sinh sống của khoảng 62% dân số vẫn chủ yếu dựa vào chợ truyền thống và các cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ.

Hiện cả nước có khoảng 8.250 chợ truyền thống, trong khi số lượng siêu thị chỉ vào khoảng 1.300 và trung tâm thương mại khoảng 280. Sự chênh lệch này không chỉ phản ánh khác biệt về mức sống, mà còn cho thấy hạn chế trong việc đưa các mô hình phân phối hiện đại về khu vực nông thôn.

Người tiêu dùng nông thôn tiếp cận đặc sản vùng miền thông qua Hội chợ hàng Việt. Ảnh: Hoài Nam

Kết quả khảo sát vệ thị trường nông thôn của Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) cho thấy, người tiêu dùng nông thôn đang hướng đến các địa điểm mua sắm hiện đại và tiện nghi hơn với các sản phẩm như: máy giặt, máy nước nóng, tivi, máy điều hòa nhiệt độ… không thua kém các gia đình ở thành thị.

Tiềm năng là vậy, song không ít doanh nghiệp Việt vẫn chưa đầu tư khai thác thị trường này. Giám đốc Hành vi Khách hàng Công ty Nielsen Việt Nam Đặng Thúy Hà cho biết, qua trao đổi với không ít nhà sản xuất Việt Nam, nhiều ý kiến vẫn lo ngại người tiêu dùng nông thôn ít “kết nối” hơn so với thành thị, nên việc tiếp cận họ sẽ không phải là điều dễ dàng khi việc phân phối sản phẩm đến những vùng xa xôi sẽ gây nhiều tốn kém cho các doanh nghiệp...

Phân tích nguyên nhân khiến DN bán lẻ chưa mặn mà khai thác thị trường nông thôn, Giám đốc siêu thị Co.op Mart Hà Đông Nguyễn Thị Kim Dung cho rằng, những năm qua Co.op Mart đã thực hiện nhiều chuyến bán hàng lưu động về nông thôn. Tuy nhiên, những chuyến hàng này hầu như không có lãi bởi doanh nghiệp phải tự thực hiện với chi phí tài chính và nhân lực lớn nhưng nguồn thu không đạt như mong muốn, có lẽ vì vậy không nhiều các "ông lớn" trong ngành bán lẻ Việt Nam đầu tư khai thác thị trường này.

Người tiêu dùng tiếp cận hàng Việt tại hệ thống siêu thị Win Mart. Ảnh:Hoài Nam

Ngoài ra, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp khi tiếp cận thị trường này chính là việc thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân nơi đây. Phần lớn người tiêu dùng nông thôn vẫn thường so sánh giá bán giữa hàng hóa chính hãng của công ty phân phối và hàng hóa không rõ nguồn gốc do tiểu thương trên địa bàn đưa vào lưu thông để đưa ra quyết định mua hàng. Chính vì thế, doanh thu bán hàng của doanh nghiệp kho tham gia những chuyến đưa hàng Việt về nông thôn bị ảnh hưởng không nhỏ.

Tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư khai thác

Thực tế, để đưa hàng Việt tới tay người tiêu dùng, hỗ trợ đơn vụ sản xuất tiêu thụ sản phẩm, thời gian qua nhiều doanh nghiệp bán lẻ đã đầu tư phát triển hệ thống cửa hàng tại khu vực này.

Thông tin về việc phát triển hệ thống cửa hàng bán lẻ mang thương hiệu WinMart và WinMart +, Giám đốc Vận hành WinCommerce Miền Bắc Nguyễn Thị Thùy Hương cho biết, trong năm 2025 WinCommerce đã mở thêm khoảng 800 cửa hàng, với 70-75% số cửa hàng mới tập trung ở khu vực nông thôn, qua đó đưa số lượng cửa hàng WinMart và WinMart + trên toàn quốc lên đến 4500 điểm bán

Nhằm hướng tới mục tiêu có ít nhất 1 mini-mart WinMart+ ở mỗi xã/phường, và điểm bán WiN+ ở mỗi thôn/tổ dân phố, năm 2026, WinCommerce đặt mục tiêu mở thêm 1.500 cửa hàng mới. “Hệ sinh thái tiêu dùng – bán lẻ – công nghệ của Masan đóng vai trò then chốt, giúp mỗi cửa hàng WinMart+ Nông thôn không chỉ là điểm bán hàng hóa, mà còn là trung tâm phục vụ đời sống. Từ một cửa hàng đơn thuần, WinMart+ Nông thôn đang trở thành điểm chạm "Point of Life" của người dân nông thôn”-bà Hương nêu rõ.

Hệ thống siêu thị Win Mart đưa hàng VIệt chất lượng cao đến người tiêu dùng. Ảnh: Hoài Nam

Tương tự, trong năm 2025, Bách Hóa Xanh đầu tư mở thêm 775 cửa hàng đưa tổng số cửa hàng mang thương hiệu Bách Hóa Xanh lên đến 2.545 cửa hàng. Như vậy vình quân mỗi ngày, chuỗi siêu thị bán lẻ thực phẩm và hàng tiêu dùng của Bách Hóa Xanh mở mới 2 cửa hàng. Tổng Giám đốc Công ty CP Thế Giới di động (Doanh nghiệp đầu tư khai thác hệ thống siêu thị, cửa hàng Bách Hóa Xanh) Vũ Đăng Linh cho biết, 2026 sẽ là bản lề để Bách Hóa Xanh hiện thực hóa tham vọng mở mới 1.000 cửa hàng mỗi năm, hướng đến mục tiêu 10 tỷ USD doanh thu trước 2030.

Mặc dù doanh nghiệp bán lẻ đã dần đầu tư khai thác thị trường nông thôn, nhưng theo các chuyên gia kinh tế để thu hút nguồn vốn đầu tư hệ thống bán lẻ vào thị trường này đòi hỏi nhà nước có sự hỗ trợ, quan tâm doanh nghiệp thông qua những chính sách, cơ chế khuyến khích đầu tư xây dựng hệ thống bán lẻ tại thị trường nông thôn.

Về lĩnh vực này, Đại diện Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) TS Lâm Tuấn Hưng cho rằng cần có sự phối hợp ba bên Nhà nước – doanh nghiệp - hiệp hội ngành hàng. Trong đó, Nhà nước phải đi đầu trong cải cách thủ tục và dẫn dắt hệ thống chính sách như hoàn thiện pháp luật nhằm cải thiện môi trường kinh doanh; Hỗ trợ nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp bán lẻ; Phát triển đầu tư hạ tầng và logistics hiện đại; Xây dựng hàng rào kỹ thuật phù hợp thực tiễn…

Dưới góc độ chuyên gia ngành bán lẻ, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan đề nghị, trong thời gian tới Bộ Công Thương cần tổ chức quy hoạch mạng lưới phân phối ở vùng nông thôn, từ đó doanh nghiệp lấy làm cơ sở thiết lập các điểm bán hàng cố định, tạo liên kết vững chắc với thị trường. Đồng thời, các cơ quan quản lý chức năng và địa phương hỗ trợ doanh nghiệp thủ tục giấy tờ, mặt bằng kinh doanh để xây dựng hệ thống phân phối, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa.

Hệ thống siêu thị Winmart phát triển hệ thống bán lẻ đưa sản phẩm Việt tới người tiêu dùng. Ảnh: Hoài Nam

Đồng tình với ý kiến này, Trưởng Bộ phận dịch vụ đo lường bán lẻ Nielsen Việt Nam Nguyễn Anh Dũng cho rằng, bên cạnh sự hỗ trợ của nhà nước, để chiếm lĩnh thị trường nông thôn đòi hỏi doanh nghiệp bán lẻ chú ý tới nhu cầu mà người tiêu dùng khu vực nông thôn đang cần mà đây chưa có. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá sản phẩm nhằm nâng cao nhận thức của người dân, không ham giá rẻ mà mua phải hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Đề xuất giải pháp khai thác thị trường nông thông, chuyên gia kinh tế TS Lê Đăng Doanh cho rằng, doanh nghiệp Việt cần quan tâm xây dựng chiến lược đầu tư và phát triển sản phẩm tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Nhưng để thực hiện được điều đó các doanh nghiệp khác ngành nghề nên liên kết để xây dựng hệ thống bán hàng. Khi đã có hệ thống bán hàng xuyên suốt, doanh nghiệp sẽ ổn định sản xuất, tránh tình trạng lúc phải làm hết công suất nhưng có thời điểm chẳng sản xuất được bao nhiêu. Như vậy vừa có đơn hàng tốt, vừa giảm được chi phí quản lý.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải hiểu được nhu cầu, mức sống, khả năng chi tiêu của người tiêu dùng nông thôn để làm ra đúng sản phẩm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của họ với giá hợp lý. “Thực tế cho thấy đã có nhiều DN thành công trong việc xây dựng hệ thống phân phối tại địa phương, trong đó Tập đoàn Dệt may Việt Nam có hệ thống Vinatexmart phát triển trên địa bàn cả nước, góp phần giới thiệu các mặt hàng dệt may của Việt Nam”-ông Doanh nêu ví dụ.

Lê Nam