Phát triển Khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

Phiên tham luận do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Văn Sự, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại chủ trì; Tiến sĩ Dương Hoàng Anh, Trưởng khoa Kinh tế, Trường Đại học Thương mại làm thư ký. Tham gia phiên có các chuyên gia, nhà khoa học đến từ Pháp, Trung Quốc, Lào và Việt Nam với 5 tham luận nghiên cứu về thương mại xuyên biên giới, phát triển kinh tế cửa khẩu và hợp tác kinh tế khu vực.

Phiên tham luận chuyên đề 1 với chủ đề “Phát triển Khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”.

Mở đầu phiên tham luận, Giáo sư Hervé B. Boismery, Giáo sư danh dự Trường Đại học Thương mại, Đại học Aix-Marseille (Pháp), trình bày nghiên cứu “Thương mại xuyên biên giới Trung Quốc - Việt Nam: Hội nhập vào các chuỗi giá trị và mạng lưới sản xuất khu vực - Trường hợp các sản phẩm điện tử”. Nghiên cứu phân tích sự tham gia của Việt Nam vào mạng lưới sản xuất khu vực, trong đó Trung Quốc giữ vai trò trung tâm; đồng thời chỉ ra những hạn chế về giá trị gia tăng nội địa khi sản xuất, xuất khẩu còn phụ thuộc nhiều vào hoạt động gia công, lắp ráp và nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu. Từ đó, nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và từng bước cải thiện vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Văn Sự, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại chủ trì phiên tham luận chuyên đề “Phát triển Khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”.

Tiếp đó, bà Liu Jiarui, Học viện Hồng Hà (Trung Quốc), trình bày nghiên cứu về hiệu ứng thúc đẩy kinh tế của Khu thí điểm thương mại tự do khu vực biên giới, qua trường hợp tỉnh Vân Nam. Nghiên cứu đánh giá tác động của việc thành lập Khu thí điểm thương mại tự do Vân Nam năm 2019 đối với tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và hoạt động xuất nhập khẩu. Những kinh nghiệm về đổi mới thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và kết nối các hành lang logistics xuyên biên giới được xem là những gợi mở thiết thực cho các địa phương có lợi thế phát triển kinh tế cửa khẩu.

Ở góc độ năng lực cạnh tranh xuất khẩu, Tiến sĩ Chanthaphone Silipanyo, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Thương mại, Viện Công nghiệp, Thương mại và Năng lượng, Bộ Công thương nước CHDCND Lào, trình bày nghiên cứu về các yếu tố quyết định lợi thế so sánh trong xuất khẩu của Lào. Tham luận phân tích vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài, khả năng tiếp cận vốn tín dụng, sự ổn định kinh tế vĩ mô và chính sách hỗ trợ trong nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa, qua đó, nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch cơ cấu sản xuất gắn với lợi thế của từng ngành hàng.

Các đại biểu, chuyên gia tham dự phiên tham luận chuyên đề.

Đề cập đến yêu cầu phát triển thương mại gắn với bảo vệ môi trường, Tiến sĩ LI Yiqiang, Học viện Tài chính Kinh tế Quảng Tây (Trung Quốc), trình bày tham luận “Khung đo lường chuyển dịch kho carbon trong thương mại lâm sản Việt Nam - Trung Quốc”. Nghiên cứu đưa ra phương pháp đo lường sự dịch chuyển hàm lượng carbon trong hoạt động thương mại lâm sản giữa hai nước, góp phần làm rõ mối quan hệ giữa trao đổi thương mại, quản lý tài nguyên rừng và mục tiêu phát triển xanh, bền vững.

Tham luận “Khai thác động lực biên giới: Bằng chứng thực nghiệm về thương mại theo ngành của Việt Nam và định hướng chính sách phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng thành trung tâm logistics và du lịch xuyên biên giới vùng Đông Bắc” của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Đạt, Viện Kinh doanh quốc tế và Logistics, Trường Đại học Thương mại, tập trung nghiên cứu trực tiếp tiềm năng và những vấn đề đặt ra đối với Cao Bằng. Trên cơ sở phân tích dữ liệu thương mại theo ngành và sử dụng mô hình trọng lực cấu trúc, nghiên cứu chỉ ra rằng lợi thế về vị trí địa lý và đường biên giới chung chưa đủ tạo động lực thúc đẩy thương mại chính thức nếu vẫn tồn tại những rào cản về thủ tục hải quan, kiểm dịch, hạ tầng và hoạt động thương mại phi chính thức. Từ đó, đề xuất nghiên cứu thí điểm khu logistics tự do xuyên biên giới tại Cao Bằng; xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với một số quy định, quy trình quản lý; đơn giản hóa thủ tục hải quan, tích hợp dịch vụ logistics và quản lý thương mại số.

Tại phần thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về yêu cầu phát huy lợi thế vị trí biên giới gắn với nâng cao giá trị gia tăng, năng lực doanh nghiệp và mức độ liên kết với nền kinh tế trong nước. Đối với Cao Bằng, gợi mở việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) trong kiểm định, phân luồng phương tiện; phát triển dịch vụ logistics phù hợp với nguồn hàng và nhu cầu thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp, thương nhân tham gia hoạt động thương mại chính thức. Cùng với đó, cần nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa thương mại hàng hóa, hoạt động chế xuất, dịch vụ logistics và du lịch biên giới, từng bước hình thành mô hình khu kinh tế cửa khẩu tích hợp, đồng thời mở rộng các hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.

Những kinh nghiệm quốc tế, kết quả nghiên cứu và đề xuất chính sách tại phiên thảo luận cung cấp thêm luận cứ khoa học để Cao Bằng nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn; hướng tới xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu hiện đại, thông minh, có năng lực cạnh tranh cao, trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế và mở rộng hợp tác thương mại xuyên biên giới.