Phát triển kinh tế bạc là lựa chọn chiến lược trong đổi mới mô hình phát triển

Sáng 16/11, tại Hà Nội, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Văn phòng Chính phủ, Hội đồng Lý luận Trung ương, Tạp chí Cộng sản, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc.

Các đồng chí lãnh đạo chủ trì Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc. (Ảnh: Chinhphu.vn)

Các đồng chí lãnh đạo chủ trì Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc. (Ảnh: Chinhphu.vn)

Tham dự và chủ trì hội nghị có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Thanh Nghị - Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Đoàn Minh Huấn - Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Xuân Thắng - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Phạm Thị Thanh Trà - Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam; Dương Trung Ý - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; Nguyễn Thanh Bình - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa XVI.

Hội nghị được kết nối trực tuyến với điểm cầu 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Phát biểu ý kiến tại Hội nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho biết kinh tế bạc đã từng bước chuyển từ nhận thức sang hành động, từ nghiên cứu sang hoạch định chính sách. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Những vấn đề về thể chế, thị trường, nguồn lực, hạ tầng và tổ chức thực hiện vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần phải được tháo gỡ.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nêu ra 3 yêu cầu chiến lược hiện nay: Thứ nhất, kinh tế bạc phải được đặt trong tổng thể đổi mới mô hình phát triển của đất nước. Nghị quyết số 19-NQ/TW đã xác định yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất; lấy con người làm trung tâm, chuyển từ quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển.

Trong đó, chuyển từ quản lý quy mô, cơ cấu dân số sang phát triển vốn dân số quốc gia, chủ động thích ứng với già hóa và khai thác cơ hội từ kinh tế bạc là một yêu cầu quan trọng. Kinh tế bạc không chỉ góp phần đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi mà còn mở rộng thị trường, thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm, phát triển các ngành hàng hóa, dịch vụ mới và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: Chinhphu.vn)

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: Chinhphu.vn)

Thứ hai, tốc độ già hóa dân số đòi hỏi phải hành động sớm và có tầm nhìn dài hạn. Việt Nam hiện có gần 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh. Dự báo đến năm 2034, số người từ 60 tuổi trở lên có thể đạt gần 21 triệu người. Thời kỳ dân số vàng dự kiến kết thúc vào khoảng năm 2036.

Tuổi thọ bình quân của người Việt Nam đang đạt mức 74 nhưng số năm sống khỏe mạnh mới khoảng 65. Điều đó cho thấy yêu cầu không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng sống, sức khỏe, năng lực tự chủ và khả năng tham gia xã hội của người cao tuổi. Chúng ta chỉ còn khoảng một thập niên để chuẩn bị căn bản cho thời kỳ già hóa dân số. Đây là khoảng thời gian có ý nghĩa quyết định để xây dựng nền tảng thể chế, kinh tế, hạ tầng và an sinh, biến thách thức già hóa thành cơ hội phát triển.

Thứ ba, phát triển kinh tế bạc theo hướng vừa tạo giá trị kinh tế, vừa bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Không thể chỉ nhìn kinh tế bạc từ góc độ quy mô thị trường hay khả năng thương mại hóa các dịch vụ dành cho người cao tuổi.

Điều cốt lõi là phát huy tiềm năng, trí tuệ, kinh nghiệm và đóng góp của người cao tuổi, đồng thời bảo đảm mọi người cao tuổi, nhất là nhóm yếu thế, được tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và thụ hưởng thành quả phát triển. Đây vừa là yêu cầu kinh tế, vừa là yêu cầu chính trị, xã hội và nhân văn.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế bạc ở nước ta vẫn còn 4 nhóm hạn chế lớn, như: Thể chế và chính sách chưa đồng bộ; thị trường và cơ chế tài chính cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Ngoài ra, hạ tầng và nhân lực chăm sóc còn thiếu; dữ liệu, công nghệ và năng lực tiếp cận dịch vụ số còn hạn chế. Các điểm nghẽn trên có mối quan hệ chặt chẽ, tác động lẫn nhau. Vì vậy, phải có cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và đồng bộ, không thể giải quyết bằng những chính sách riêng lẻ, thiếu liên kết.

Đồng chí cũng đề nghị Ban tổ chức hội nghị tổng hợp đầy đủ, khách quan các ý kiến, nhất là những kiến nghị có căn cứ thực tiễn, địa chỉ chính sách cụ thể, khả năng triển khai và nhân rộng. Kết quả hội thảo năm 2025 và hội nghị hôm nay phải được kết nối thành một quá trình thống nhất từ nghiên cứu, xây dựng luận cứ đến đề xuất chính sách và tổ chức thực hiện.

Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tiếp tục chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan hoàn thiện Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm tính chiến lược, tổng thể, đồng bộ và khả thi. Xác định rõ quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện. Tiếp thu nghiêm túc các ý kiến tại hội nghị hôm nay để hoàn thiện đề án, trình Bộ Chính trị xem xét trong quý I/2027.

Các bộ, ngành và địa phương cần chủ động rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định, chính sách, thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh để tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện phát triển kinh tế bạc phù hợp với đặc điểm dân số, tiềm năng, lợi thế của từng địa bàn. Tránh triển khai phong trào, dàn trải, thiếu liên kết và thiếu nguồn lực bảo đảm.

Hội Người cao tuổi Việt Nam cần cụ thể hóa chương trình hành động về kinh tế bạc theo Nghị quyết Đại hội lần thứ VII. Phát huy vai trò đại diện, tập hợp, kết nối người cao tuổi. Duy trì đối thoại chính sách. Phát hiện, tổng kết và nhân rộng các mô hình người cao tuổi làm kinh tế giỏi, tham gia phát triển cộng đồng và chăm sóc tại cơ sở.

Cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu thị trường, đổi mới mô hình kinh doanh, đầu tư phát triển sản phẩm và dịch vụ chất lượng, phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả của người cao tuổi. Đề cao trách nhiệm xã hội, đạo đức kinh doanh.

Đồng thời, các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức xã hội, các đối tác quốc tế cần tiếp tục đồng hành, cung cấp luận cứ khoa học, dữ liệu, kinh nghiệm và mô hình thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định và thực thi chính sách.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị bày tỏ tin tưởng, với tinh thần trách nhiệm, thẳng thắn, khoa học và thực chất, hội nghị sẽ đề xuất những giải pháp có giá trị, góp phần hoàn thiện Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam, từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế bạc đồng bộ, hiện đại, nhân văn và bền vững, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu đề dẫn Hội nghị (Ảnh: Chinhphu.vn)

Đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu đề dẫn Hội nghị (Ảnh: Chinhphu.vn)

Phát biểu đề dẫn Hội nghị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn cho biết, theo dự báo của Quỹ Dân số Liên hợp quốc, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2034. Như vậy, ngay trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và 2045, Việt Nam phải thích ứng với sự chuyển đổi sâu sắc về cơ cấu dân số. Nếu chậm chuẩn bị, sức ép sẽ tích dồn lên hệ thống y tế, an sinh và gia đình.

Già hóa dân số không chỉ là thay đổi quy mô và cơ cấu dân số, mà còn tái cấu trúc quan hệ giữa dân số, lao động, tiêu dùng, tích lũy, phân phối và tăng trưởng kinh tế. Kinh tế bạc vì thế cần được nhận thức không đơn thuần là kinh tế phục vụ tuổi già, mà là một mô hình tổ chức và khai thác các cơ hội phát triển, gắn với tuổi thọ ngày càng kéo dài, là quá trình chuyển hóa tuổi thọ gia tăng thành chất lượng sống, nguồn lực phát triển và động lực tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, nhu cầu của người cao tuổi rất khác nhau về sức khỏe, thu nhập, nơi cư trú và điều kiện sống. Những điểm nghẽn cần được làm rõ là sự phức tạp của chính sách, thiếu liên kết giữa y tế và chăm sóc xã hội, hạn chế về nhân lực, dữ liệu, khả năng chi trả và sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ. Đó là chưa kể thiếu thống nhất nhận thức xã hội và tâm lý ở con cháu trong gia đình về nhu cầu lao động, việc làm, tạo thu nhập với nghỉ ngơi, dưỡng già của ông bà, cha mẹ, của người cao tuổi. Không thể lấy một mô hình đô thị hoặc một phân khúc thị trường làm đại diện cho toàn bộ người cao tuổi Việt Nam.

Phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc là trách nhiệm với thế hệ, là cống hiến, đồng thời là sự chuẩn bị cho tương lai của mỗi người dân, khi người cao tuổi được chăm sóc xứng đáng, được tôn trọng và có điều kiện phát huy giá trị, gia đình thêm vững chắc, xã hội thêm gắn kết, đất nước có thêm nguồn lực phát triển. Một Việt Nam phát triển đến năm 2045 cần là nơi thành quả tăng trưởng được chuyển hóa thành cuộc sống tốt đẹp ở mọi lứa tuổi.

Đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam, phát biểu kết luận Hội nghị (Ảnh: Chinhphu.vn)

Đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam, phát biểu kết luận Hội nghị (Ảnh: Chinhphu.vn)

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: Hội nghị thống nhất cao về tư duy nhận thức cơ bản như sau: Một là, thống nhất nhận thức về già hóa dân số, yêu cầu chủ động thích ứng và phát huy vai trò của người cao tuổi Việt Nam. Già hóa dân số là một xu thế tất yếu đang diễn ra rất nhanh ở Việt Nam, đặt ra những thách thức đối với cơ cấu lao động, tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, nhưng đồng thời mở ra một cơ hội mới, cơ hội lớn cho phát triển từ nhu cầu, tiềm năng và nguồn lực rất to lớn của người cao tuổi Việt Nam.

Hai là, thống nhất về vị trí, bản chất và vai trò của kinh tế bạc trong phát triển kinh tế-xã hội. Kinh tế bạc là hệ sinh thái kinh tế-xã hội có tính liên ngành, hình thành từ nhu cầu và khả năng tiêu dùng, tích lũy và nguồn lực đóng góp của người cao tuổi, gắn với các lĩnh vực y tế, nhà ở, tài chính, bảo hiểm, văn hóa, du lịch, khoa học công nghệ và thị trường lao động. Phát triển lĩnh vực này gắn với đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Ba là, thống nhất về mục tiêu phát triển và vai trò chủ thể tham gia. Mục tiêu xuyên suốt là nâng cao sức khỏe, chất lượng cuộc sống, khả năng tự chủ và sự đóng góp của người cao tuổi; bảo đảm khả năng tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu và điều kiện của từng nhóm đối tượng người cao tuổi.

Hội nghị cũng xác định vai trò chủ thể: Nhà nước định hướng, kiến tạo phát triển, hoàn thiện thể chế, bảo đảm an sinh và quản trị chất lượng, hiệu quả. Doanh nghiệp đầu tư, phát triển sản phẩm, dịch vụ và mở rộng thị trường. Các tổ chức xã hội kết nối, phối hợp, hỗ trợ, giám sát. Gia đình đồng hành; người cao tuổi là trung tâm thụ hưởng, đồng thời là chủ thể chủ động chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống, phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, tiếp tục tham gia lao động, các hoạt động kinh tế, xã hội phù hợp với khả năng, điều kiện, đóng góp tích cực vào sự phát triển nhanh và bền vững.

Tựu trung lại, phải gắn hài hòa mục tiêu an sinh xã hội với phát triển kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, phù hợp với bản sắc, truyền thống đạo lý nhân văn của dân tộc Việt Nam ta, đó là kính lão và trọng thọ. Chúng ta bảo đảm khẳng định phẩm giá và tính tự chủ của người cao tuổi là rất quan trọng và cần thiết.

Phó Thủ tướng giao Bộ Y tế sau hội nghị đẩy nhanh xây dựng dự án Luật Người cao tuổi sửa đổi một cách toàn diện hơn. Trên cơ sở tới đây, Bộ Chính trị sẽ ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc Việt Nam, khẩn trương để có thể quý II/2028 sẽ ban hành được luật sửa đổi toàn diện, bao trùm, liên thông, kết nối, đồng bộ và bảo đảm theo vòng đời.

Phát triển đồng bộ hệ thống dịch vụ chăm sóc người cao tuổi theo hướng toàn diện, liên tục, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị; đồng thời khẩn trương tập trung tham mưu xây dựng cơ chế phát triển đội ngũ nhân lực chăm sóc người cao tuổi.

Đây là một vấn đề rất lớn. Nếu Việt Nam không có một lực lượng điều dưỡng viên để chăm sóc người cao tuổi trong hệ thống dịch vụ cũng như trong các cơ sở dưỡng lão thì thực sự đây là sự thiếu hụt và không đáp ứng được yêu cầu. Do đó, Phó Thủ tướng đề nghị phải xây dựng một đề án riêng và phải làm khẩn trương, đồng bộ sau khi Bộ Chính trị ban hành nghị quyết mới.

Bộ Nội vụ cần phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nghiên cứu xây dựng hoàn thiện đề án; tham mưu sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội. Tới đây, Trung ương sẽ ban hành nghị quyết mới về cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, lúc đó sẽ sửa Luật Bảo hiểm xã hội một cách toàn diện, trong đó sẽ có cả bảo hiểm y tế hỗ trợ.

Cùng với đó là sửa đổi Bộ luật Lao động thích ứng với già hóa dân số, phát huy nguồn nhân lực cao tuổi và chủ trì rà soát chương trình tổng thể về cải cách hành chính, tiếp tục tham mưu tăng cường phân cấp, phân quyền trong hệ thống hành chính nhà nước cho phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp.

Về tài chính, đầu tư, hạ tầng, thị trường và công nghệ, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế chính sách tài chính, thuế, đầu tư, xã hội hóa và hợp tác công tư. Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, hoàn thiện chính sách về đất đai, về môi trường. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nghiên cứu phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với hệ sinh thái kinh tế bạc. Bộ Xây dựng hoàn thiện tiêu chuẩn về nhà ở, công trình và hạ tầng thân thiện với người cao tuổi.

Bộ Công thương thúc đẩy phát triển thị trường thương mại, dịch vụ và hệ thống phân phối phù hợp với phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa, thể thao, du lịch thân thiện, phù hợp với người cao tuổi. Bộ Khoa học và Công nghệ thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số hỗ trợ người cao tuổi. Bộ Công an chủ trì để sớm hoàn thiện xây dựng, kết nối, khai thác dữ liệu về người cao tuổi và đảm bảo an ninh thông tin cũng như các dữ liệu có liên quan.

Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp chặt chẽ các cơ quan liên quan tham mưu xây dựng cơ chế chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc và thực hiện hiệu quả Đề án 379 của Chính phủ gắn với việc thúc đẩy kỹ năng số cho người cao tuổi, cũng như nhân rộng các câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau trong cộng đồng.

Về tổ chức thực hiện, trước mắt các bộ, ngành và địa phương đưa nhiệm vụ phát triển kinh tế bạc vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2027 và những năm tiếp theo, gắn với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và địa phương.

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội và điều kiện thực tiễn, chủ động lồng ghép, tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế bạc ngay trong mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội năm 2027 cũng như những năm tiếp theo.

Chính phủ sẽ lựa chọn 5 địa phương gồm: Hà Nội, Thái Nguyên, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và An Giang làm điểm xây dựng và tiếp tục phát triển các mô hình tiêu biểu phù hợp với đặc thù vùng miền, đô thị, nông thôn; tổ chức đánh giá tổng kết, hoàn thiện chính sách và nhân rộng hệ sinh thái kinh tế bạc trong vòng 2 năm, từ đó tiếp tục nhân rộng trên toàn quốc đối với mô hình phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức xã hội, các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp tích cực phối hợp, tham gia và triển khai thực hiện. Trên cơ sở chủ trương, định hướng, nghị quyết tới đây của cấp có thẩm quyền về phát triển kinh tế bạc, Chính phủ sẽ xây dựng một kế hoạch tổng thể, rà soát tổng thể hệ thống thể chế cũng như tính toán ưu tiên nguồn lực và đồng thời thực hiện với vai trò chủ trì, điều phối, kiến tạo và phát triển cho thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế bạc Việt Nam trong chặng đường tới.

Thành công của kinh tế bạc là cải thiện thực chất về sức khỏe, chất lượng sống, hạnh phúc và an vui, khả năng tự chủ và sự đóng góp của người cao tuổi; đồng thời là hiệu quả huy động nguồn lực, chất lượng dịch vụ và những giá trị tạo ra cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Đó mới là giá trị đích thực, là mục tiêu của Hội nghị, nhưng đồng thời cũng là mục tiêu thực hiện để phát triển nhanh, bền vững đất nước trong chặng đường tới.

Cùng với quá trình nghiên cứu và tham mưu, đề xuất các cấp có thẩm quyền có liên quan đến việc thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế bạc trong chặng đường tới của các cơ quan có liên quan và của Chính phủ, cùng toàn thể cộng đồng, xã hội, doanh nghiệp, gia đình và mỗi người dân, mỗi người cao tuổi, chắc chắn người cao tuổi Việt Nam và hệ sinh thái kinh tế bạc Việt Nam sẽ phát triển bền vững trong chặng đường đi tới.

Thái Linh

Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/phat-trien-kinh-te-bac-la-lua-chon-chien-luoc-trong-doi-moi-mo-hinh-phat-trien-post1003052.html