Việt Nam còn khoảng một thập niên chuẩn bị cho thời kỳ già hóa dân số
Ông Nguyễn Thanh Nghị lưu ý, Việt Nam cần tận dụng khoảng một thập niên tới để xây dựng nền tảng thể chế, kinh tế, hạ tầng và an sinh, thích ứng với già hóa dân số.
Nội dung trên được Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nêu khi phát biểu chỉ đạo Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc, sáng 16/11.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị. (Ảnh: chinhphu.vn)
Ông Nguyễn Thanh Nghị nhắc lại, cách đây 1 năm, hội thảo khoa học “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” đã góp phần thống nhất nhận thức quan trọng: Già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội phát triển; người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là nguồn lực, chủ thể và là động lực của sự phát triển.
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nêu 3 yêu cầu chiến lược hiện nay.
Thứ nhất, kinh tế bạc phải được đặt trong tổng thể đổi mới mô hình phát triển của đất nước. Nghị quyết 19 xác định yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất; lấy con người làm trung tâm, chuyển từ quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển.
Thứ hai, tốc độ già hóa dân số đòi hỏi phải hành động sớm và có tầm nhìn dài hạn. Việt Nam hiện có gần 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh. Dự báo đến năm 2034, số người từ 60 tuổi trở lên có thể đạt gần 21 triệu người. Thời kỳ dân số vàng dự kiến kết thúc vào khoảng năm 2036.
Tuổi thọ bình quân của người Việt Nam đang đạt mức 74 tuổi nhưng số năm sống khỏe mạnh mới khoảng 65 năm. Điều đó cho thấy yêu cầu không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng sống, sức khỏe, năng lực tự chủ và khả năng tham gia xã hội của người cao tuổi.
“Chúng ta chỉ còn khoảng một thập niên để chuẩn bị căn bản cho thời kỳ già hóa dân số. Đây là khoảng thời gian có ý nghĩa quyết định để xây dựng nền tảng thể chế, kinh tế, hạ tầng và an sinh, biến thách thức già hóa thành cơ hội phát triển”, ông Nguyễn Thanh Nghị nói.
Thứ ba, phát triển kinh tế bạc theo hướng vừa tạo giá trị kinh tế, vừa bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Không thể chỉ nhìn kinh tế bạc từ góc độ quy mô thị trường hay khả năng thương mại hóa các dịch vụ dành cho người cao tuổi.
Ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng, điều cốt lõi là phát huy tiềm năng, trí tuệ, kinh nghiệm và đóng góp của người cao tuổi, đồng thời bảo đảm mọi người cao tuổi, nhất là nhóm yếu thế, được tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và thụ hưởng thành quả phát triển. Đây vừa là yêu cầu kinh tế, vừa là yêu cầu chính trị, xã hội và nhân văn.
Bên cạnh những kết quả bước đầu, ông Nguyễn Thanh Nghị chỉ ra 4 nhóm hạn chế lớn đang cản trở sự phát triển của kinh tế bạc tại Việt Nam.
Về thể chế, các chính sách hiện còn phân tán, thiếu liên kết giữa y tế, bảo hiểm, dịch vụ xã hội, nhà ở và chăm sóc dài hạn. Nhiều mô hình chăm sóc mới gặp vướng mắc về đầu tư, tiêu chuẩn, cấp phép và thanh toán.
Đối với thị trường và cơ chế tài chính, khả năng chi trả của một bộ phận lớn người cao tuổi còn hạn chế. Năm 2025, tỷ lệ người sau độ tuổi nghỉ hưu có lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng mới đạt gần 42%.
Đáng chú ý, hạ tầng và nhân lực chăm sóc người cao tuổi còn thiếu. Ông Nguyễn Thanh Nghị thông tin, cả nước hiện có khoảng 220 cơ sở chăm sóc người cao tuổi, phục vụ khoảng 15.000 người. Mạng lưới chăm sóc tại nhà, tại cộng đồng chưa đồng bộ, trong khi nhân lực chuyên môn về lão khoa, điều dưỡng và chăm sóc dài hạn còn thiếu.
Một hạn chế khác được Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đặt ra nằm ở dữ liệu và công nghệ. Việc kết nối, khai thác dữ liệu người cao tuổi phục vụ hoạch định chính sách chưa đáp ứng yêu cầu. Một bộ phận người cao tuổi vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ và tự bảo vệ trên không gian mạng.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: chinhphu.vn)
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương lưu ý cần xác định đúng vị trí, vai trò và cấu phần của kinh tế bạc trong mô hình phát triển mới.
“Phải tiếp cận phát triển kinh tế bạc theo vòng đời, không chỉ bắt đầu khi người dân bước vào tuổi 60. Đầu tư cho sức khỏe, giáo dục, kỹ năng, tích lũy tài chính và chuẩn bị cho tuổi già từ sớm chính là đầu tư cho vốn dân số quốc gia”, ông Nguyễn Thanh Nghị nêu quan điểm.
Ông Nguyễn Thanh Nghị đề nghị tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, kiến tạo môi trường và thị trường phát triển; đổi mới cơ chế huy động, phân bổ và chia sẻ nguồn lực, bảo đảm phát triển bao trùm.
Với các bộ, ngành và địa phương, ông Nguyễn Thanh Nghị lưu ý cần tạo điều kiện phát triển kinh tế bạc phù hợp với đặc điểm dân số, tiềm năng, lợi thế của từng địa bàn; tránh triển khai phong trào, dàn trải, thiếu liên kết và thiếu nguồn lực bảo đảm.
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh, phát triển kinh tế bạc không đơn thuần là mở rộng một thị trường mới, mà là lựa chọn chiến lược trong đổi mới mô hình phát triển, chủ động thích ứng với chuyển đổi dân số và hiện thực hóa quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm.
