Phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Đại lộ Hoa Lư - công trình giao thông trọng điểm, tạo động lực phát triển các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Ngọc Linh

Quan tâm đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng

Tỉnh đã tập trung đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống giao thông và các công trình công ích. Đã hoàn thành 16.904 tuyến đường với tổng chiều dài 2.138,7km; đồng thời triển khai nhiều dự án trọng điểm, trong đó công trình đường Đông - Tây kết nối huyện Nho Quan (cũ) với các địa phương khác mở ra không gian phát triển mới, tạo động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nói chung và vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng. Bên cạnh hạ tầng giao thông, tỉnh còn quan tâm đầu tư xây dựng, cải tạo hệ thống thủy lợi, chợ, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, nhà hát, hệ thống điện, viễn thông và thông tin - truyền thông, phục vụ tốt nhu cầu sản xuất, sinh hoạt, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao đời sống nhân dân.

Vào cuối tháng 10/2026, thôn Đồng Tiến (xã Cúc Phương) được đón nhận công trình ý nghĩa: Trung tâm sinh hoạt văn hóa người Mường. Công trình do Khối thi đua số 2, Bộ Quốc phòng triển khai xây dựng từ tháng 4/2026 với diện tích sàn 340,3m2, kiến trúc theo kiểu nhà sàn 2 tầng, 5 gian. Sau hơn 5 tháng thi công, đến nay công trình đã hoàn thành theo đúng kế hoạch, bảo đảm đầy đủ các điều kiện để bàn giao cho địa phương đưa vào sử dụng. Trưởng thôn Đồng Tiến, ông Đinh Công Vinh phấn khởi cho biết: Thôn có trên 90% dân số là người Mường. Người dân trong thôn hiện còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống dân tộc Mường như: cồng chiêng, nhảy sạp, hát giao duyên...

Vào mỗi dịp lễ, Tết, các hoạt động văn hóa truyền thống được duy trì thường xuyên nhưng nhà văn hóa thôn cũ có diện tích sử dụng nhỏ, đã xuống cấp, không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của nhân dân. Công trình “Trung tâm sinh hoạt văn hóa người Mường” được triển khai xây dựng và khánh thành có ý nghĩa thiết thực, góp phần lưu giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc Mường, đồng thời, thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư và tình đoàn kết quân - dân. Đây cũng là địa chỉ giáo dục truyền thống trực quan, sinh động cho các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ về bản sắc văn hóa dân tộc Mường. Công trình là địa chỉ để thôn đẩy mạnh các hoạt động du lịch cộng đồng, thu hút khách du lịch về với Cúc Phương…

Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, tỉnh Ninh Bình đã phân bổ, hỗ trợ 179,030 tỷ đồng để thực hiện 8 dự án thành phần. Trong đó, đã bố trí 7.773 triệu đồng để giải quyết tình trạng thiếu đất ở, nhà ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt; bố trí 16.454 triệu đồng để hỗ trợ nguyên liệu, giống cây trồng, vật nuôi, vật tư kỹ thuật nhằm phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản và hỗ trợ các hoạt động đa dạng hóa sinh kế khác; bố trí 23.091 triệu đồng để đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu như: xây dựng, cải tạo các công trình giao thông nông thôn, công trình cung cấp điện phục vụ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thôn, bản; trường, lớp học đạt chuẩn...

Kết quả trong 5 năm qua đã đầu tư xây dựng 8 công trình đường giao thông nông thôn, 4 công trình trường học, 4 công trình thủy lợi, 1 công trình điện nông thôn, 1 công trình nhà văn hóa thôn, 2 công trình trạm y tế, 2 công trình hạ tầng khác, sửa chữa 2 chợ... tại các xã vùng dân tộc thiểu số. Đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh đều đã đạt tỷ lệ 100% về các tiêu chí: Trường mầm non, tiểu học, THCS, trạm y tế đạt chuẩn quốc gia, có điện lưới quốc gia và có đường ô tô đến trung tâm xã. Kết quả trên đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, cải thiện diện mạo nông thôn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi với các khu vực khác của tỉnh.

Tập trung hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững

Tại xã Phú Long, những cây ngô, cây sắn truyền thống giờ đã được thay thế bởi những cây trồng, vật nuôi đem lại giá trị kinh tế cao như: na, lúa nếp cau, hươu... Trong đó, mô hình nuôi hươu lấy nhung đang trở thành hướng phát triển kinh tế hiệu quả của người dân với hơn 40 hộ nuôi với tổng đàn trên 600 con. Hiện nhung hươu là sản phẩm được người tiêu dùng ưa chuộng, có giá bán khoảng 2 triệu đồng/lạng. Nhiều hộ có thu nhập từ 250-300 triệu đồng/năm. Hiệu quả từ các mô hình sản xuất, chăn nuôi đã góp phần quan trọng nâng cao tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới ở xã Phú Long. Hiện nay, thu nhập bình quân theo đầu người của xã đạt 75 triệu đồng/ người/năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 2,05%; 96% hộ dân có nhà ở kiên cố, trên 91% lao động có việc làm.

Đồng chí Đặng Xuân Tuấn, Chủ tịch UBND xã cho biết: Xã Phú Long có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 50% số dân. Cùng với sự quan tâm hỗ trợ từ các chính sách của Trung ương, của tỉnh, nhiệm kỳ 2025-2030, xã đặt mục tiêu tận dụng tối đa tiềm năng, lợi thế, để tăng tốc bứt phá đến năm 2030 phấn đấu đạt chuẩn xã nông thôn mới nâng cao, trở thành địa phương có công nghiệp, dịch vụ, du lịch xanh kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Hiện xã đang tập trung chuyên canh hóa các sản phẩm nông sản chủ lực như: Cây dứa, na trái vụ, nếp hạt cau Thường Sung.

Đồng thời, xây dựng chỉ dẫn địa lý và các thương hiệu OCOP cho mật ong, nhung hươu, quả bùi Kỳ Lão. Bên cạnh đó, địa phương cũng đẩy mạnh xúc tiến xây dựng Khu công nghiệp Phú Long, nhằm hình thành khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ, tạo chuyển biến mạnh mẽ về cơ cấu kinh tế, bảo đảm sự phát triển nhanh và bền vững. Giai đoạn 2025 2030, xã phấn đấu mục tiêu thu nhập bình quân đạt từ 96 triệu đồng/người/ năm trở lên; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều dưới 1%; hộ khá, giàu bền vững chiếm từ 65% tổng số hộ trở lên…

Cũng như Phú Long, các xã, phường vùng dân tộc thiểu số của tỉnh kể từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đến nay đã có sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội. Thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX và Kết luận số 65- KL/TW ngày 30/10/2019 của Bộ Chính trị về công tác dân tộc, tỉnh Ninh Bình đã triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách, chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tập trung nguồn lực giảm nghèo, phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống, phát triển giáo dục, y tế, văn hóa, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở.

Từ các chính sách, 5 năm qua đã thực hiện hỗ trợ về đất ở cho 45 hộ gia đình với tổng kinh phí trên 1,6 tỷ đồng, hỗ trợ về nhà ở cho 32 hộ với tổng kinh phí 4,5 tỷ đồng, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 52 hộ gia đình với tổng kinh phí trên 1,1 tỷ đồng, hỗ trợ nước sinh hoạt với tổng kinh phí thực hiện 492 triệu đồng (mua téc nước hỗ trợ cho 109 hộ); hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị; hỗ trợ xây dựng các mô hình khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (hỗ trợ thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm) với tổng số 264 hộ được hỗ trợ, tổng kinh phí thực hiện trên 15,5 tỷ đồng…

Phát huy tiềm năng, lợi thế của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các địa phương tập trung đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học, kỹ thuật; đa dạng hóa sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Một số mô hình sản xuất hiệu quả như: nuôi ong lấy mật, nuôi hươu lấy nhung, trồng dứa, na... được triển khai, nhân rộng, từng bước gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm và thực hiện giảm nghèo bền vững.

Đến hết năm 2025, thu nhập bình quân đầu người ở 5 xã ước đạt 63 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo còn khoảng 1,99%. Bên cạnh đó, các hoạt động hỗ trợ bảo đảm an sinh xã hội tại các địa phương được tỉnh chú trọng triển khai. Thông qua cơ chế, chính sách đặc thù của tỉnh, từ năm 2019 đến nay đã có 786 lượt hộ nghèo có thành viên là người có công với cách mạng được hưởng trợ cấp hằng tháng từ ngân sách tỉnh thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi được hưởng trợ cấp với tổng số tiền 3,64 tỷ đồng; đối với hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo, đã thực hiện chi trả trợ cấp hằng tháng cho 1.008 lượt đối tượng thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, với tổng số tiền đã chi trả 948,48 triệu đồng; chi trả trợ cấp hằng tháng đối với người cao tuổi cô đơn thuộc hộ nghèo cho 101 lượt đối tượng thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, với tổng số tiền trên 1 tỷ đồng; đã phê duyệt và hỗ trợ 117 nhà ở cho hộ nghèo thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi với tổng số tiền 1,3 tỷ đồng...

Những kết quả kể trên cho thấy các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai, lồng ghép hiệu quả, góp phần huy động tối đa các nguồn lực đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, hỗ trợ phát triển sản xuất, bảo đảm an sinh xã hội và từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh.