Phát triển kinh tế gắn với an sinh xã hội, xây dựng vùng biên Lào Cai vững mạnh

Hoạt động xuất nhập khẩu tại Cửa khẩu Quốc tế đường bộ số II Kim Thành, Lào Cai. (Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN)

Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 10/10/2017 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế-xã hội các xã biên giới đất liền gắn với tăng cường, củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại giai đoạn 2017-2026, sau 10 năm triển khai, tỉnh Lào Cai đã huy động hơn 37.660 tỷ đồng đầu tư cho khu vực biên giới.

Nguồn lực này được ưu tiên phát triển kết cấu hạ tầng, thúc đẩy sản xuất, cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt của người dân, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo nền tảng cho công tác giảm nghèo bền vững gắn với bảo đảm an sinh xã hội và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Đầu tư hạ tầng, thúc đẩy sản xuất và tạo sinh kế

Trong giai đoạn 2017-2026, tổng vốn đầu tư dành cho các xã, phường biên giới của tỉnh Lào Cai đạt hơn 37.660 tỷ đồng. Nguồn lực đầu tư được huy động đã góp phần từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng, tạo nền tảng thúc đẩy sản xuất, phát triển thương mại, dịch vụ và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân.

Phát huy lợi thế về vị trí địa lý và hệ thống cửa khẩu, Lào Cai tập trung đẩy mạnh hoạt động thương mại biên giới, tăng cường lưu thông hàng hóa và phát triển các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Tỉnh cũng chú trọng ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý, điều hành hoạt động cửa khẩu thông qua nền tảng cửa khẩu số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hàng hóa và tạo thuận lợi cho hoạt động giao thương.

Giá trị giao thương qua các cửa khẩu tăng từ 2,6 triệu USD năm 2017 lên 3,1 triệu USD năm 2025; trong 9 tháng năm 2026 đạt 2,9 triệu USD. Việc duy trì và phát triển các hoạt động thương mại, dịch vụ không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế cửa khẩu mà còn mở ra thêm cơ hội việc làm, đa dạng hóa sinh kế cho người dân địa phương.

Bên cạnh đó, tỉnh Lào Cai chú trọng phát triển các sản phẩm đặc trưng và sản phẩm OCOP dựa trên lợi thế về nông nghiệp, lâm nghiệp cũng như điều kiện tự nhiên của từng địa bàn. Đến nay, có 8/9 xã, phường biên giới với tổng cộng 64 sản phẩm OCOP.

Quá trình phát triển các sản phẩm này góp phần nâng cao giá trị nông sản, khuyến khích người dân chuyển đổi từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, đồng thời tăng cường sự liên kết giữa các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, việc tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và mở rộng các kênh tiêu thụ sẽ tạo điều kiện để sản phẩm địa phương tiếp cận thị trường thuận lợi hơn, hình thành nguồn thu nhập ổn định và từng bước nâng cao đời sống người dân.

Sản phẩm OCOP của Lào Cai. (Ảnh: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Lào Cai)

Nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an sinh xã hội

Cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế, tỉnh Lào Cai chú trọng đầu tư hạ tầng thiết yếu, từng bước cải thiện điều kiện sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại các xã, phường biên giới. Đến nay, tỷ lệ thôn, bản được cấp điện lưới quốc gia đạt 98,99%, tỷ lệ hộ dân sử dụng điện lưới quốc gia đạt 96,2%. Việc mở rộng hệ thống điện không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt mà còn tạo điều kiện để người dân ứng dụng thiết bị vào hoạt động sản xuất, chế biến và kinh doanh. Qua đó, hạ tầng thiết yếu góp phần hỗ trợ phát triển sinh kế, giảm bớt khó khăn trong đời sống và nâng cao khả năng tự chủ kinh tế của các hộ gia đình.

Trong lĩnh vực giáo dục, tỷ lệ học sinh đi học chuyên cần đã tăng từ khoảng 85% năm 2017 lên 96-98%. Tỷ lệ tốt nghiệp trung học cơ sở toàn tỉnh đạt 99,49%, tốt nghiệp trung học phổ thông đạt 98,77%, trong khi tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia đạt 65,21%. Những kết quả này góp phần duy trì thành quả phổ cập giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và mở rộng cơ hội học tập cho trẻ em vùng biên. Đây cũng là tiền đề giúp thế hệ trẻ tiếp cận tri thức, học nghề, tìm kiếm việc làm, từng bước nâng cao thu nhập và hạn chế nguy cơ nghèo đói kéo dài qua các thế hệ.

Song song với việc nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, công tác đào tạo nghề được quan tâm nhằm trang bị kỹ năng cho người lao động, đáp ứng yêu cầu việc làm và cải thiện sinh kế.

Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo, tính đến ngày 10/10/2026, toàn tỉnh đã tuyển sinh, đào tạo 25.677 người, đạt 87,04% kế hoạch năm. Trong đó, có 2.991 người theo học trình độ cao đẳng, 5.324 người ở trình độ trung cấp và trung học nghề, cùng 17.362 người tham gia đào tạo trình độ sơ cấp và các khóa học dưới 3 tháng. Kết quả này cho thấy các chương trình đào tạo nghề đang thu hút đông đảo người học, đặc biệt là các khóa đào tạo ngắn hạn, tạo cơ hội để người lao động nâng cao kỹ năng và đáp ứng tốt hơn yêu cầu công việc.

Đối với khu vực nông thôn, đào tạo nghề được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm giúp người dân cải thiện sinh kế, tăng thu nhập và hạn chế nguy cơ tái nghèo. Để nâng cao hiệu quả, việc tổ chức đào tạo cần phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn, nhu cầu học nghề và khả năng tham gia của người dân. Trong đó, phối hợp mở lớp ngay tại xã, thôn, bản là giải pháp thiết thực, giúp giảm trở ngại về khoảng cách đi lại và tạo thuận lợi cho người lao động, nhất là những người sinh sống ở khu vực xa trung tâm, tiếp cận các chương trình đào tạo.

Tuy nhiên, tiến độ đào tạo nghề cho lao động nông thôn vẫn chưa đáp ứng mục tiêu đề ra. Tính đến ngày 10/10/2026, toàn tỉnh mới đào tạo được 2.014 trong tổng số 7.000 lao động nông thôn theo kế hoạch, đạt 28,71%. Nguyên nhân một phần do một số địa phương chưa chủ động rà soát nhu cầu học nghề, việc phối hợp với các cơ sở đào tạo còn chậm, trong khi công tác bố trí và hướng dẫn sử dụng kinh phí hỗ trợ gặp khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ mở lớp và thực hiện chính sách.

Trước thực trạng này, trong 3 tháng cuối năm 2026, tỉnh tập trung đẩy mạnh tuyên truyền, tư vấn, vận động người lao động tham gia học nghề; đồng thời rà soát nhu cầu đào tạo sát với thực tế từng địa bàn để tổ chức các lớp học phù hợp. Chính quyền cấp xã cần tăng cường phối hợp với các trường cao đẳng, trung cấp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai. Cùng với đó, các địa phương cần chủ động bố trí, đề xuất bổ sung kinh phí, bảo đảm chính sách hỗ trợ được thực hiện kịp thời, đúng đối tượng, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo nghề và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, phát triển giáo dục và hỗ trợ việc làm, tỉnh tiếp tục triển khai các mô hình cộng đồng gắn với bảo đảm an ninh, trật tự và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Các mô hình dòng họ, nhóm gia đình tự quản đường biên, cột mốc, tổ an ninh tự quản tại thôn, bản và quân dân y kết hợp tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống địa phương. Thông qua đó, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm của cộng đồng được củng cố, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự, nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe và phát huy ý thức của người dân trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Công tác đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh Lào Cai được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo chuyển biến tích cực. (Ảnh: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Lào Cai)

Tập trung nguồn lực, hướng tới giảm nghèo bền vững

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, các địa phương tại khu vực biên giới tỉnh Lào Cai tiếp tục duy trì những kết quả đã đạt được, đồng thời rà soát các tiêu chí còn chưa hoàn thành để đề ra giải pháp thực hiện phù hợp. Việc lồng ghép mục tiêu xây dựng nông thôn mới với phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững được xác định là hướng đi quan trọng, góp phần cải thiện điều kiện sống, nâng cao thu nhập và phát huy vai trò chủ động của người dân trong phát triển kinh tế gia đình.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển kinh tế-xã hội khu vực biên giới vẫn còn gặp nhiều khó khăn do đặc thù địa hình miền núi, quy mô sản xuất chưa đồng đều và khả năng tiếp cận thị trường tại một số địa bàn còn hạn chế. Thực tế này đòi hỏi việc huy động và phân bổ nguồn lực đầu tư phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, bảo đảm các công trình phát huy hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực tự chủ về kinh tế.

Thời gian tới, tỉnh Lào Cai tiếp tục ưu tiên hoàn thiện kết cấu hạ tầng, thúc đẩy sản xuất hàng hóa, phát triển thương mại, dịch vụ và nâng cao chất lượng các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa. Cùng với việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội, tỉnh chú trọng hỗ trợ người dân phát triển sinh kế, tăng cường liên kết giữa người sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập. Việc kết hợp đầu tư hạ tầng với phát triển sản xuất và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực, tạo điều kiện để người dân nâng cao chất lượng cuộc sống và củng cố kết quả giảm nghèo theo hướng bền vững.

Hướng tới năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Lào Cai đặt mục tiêu xây dựng khu vực biên giới phát triển toàn diện, hệ thống hạ tầng ngày càng đồng bộ, kinh tế phát triển tương xứng với tiềm năng và đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân không ngừng được nâng cao. Trên cơ sở đó, tỉnh tiếp tục gắn phát triển kinh tế-xã hội với giảm nghèo bền vững, bảo đảm an sinh xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và tăng cường đối ngoại, hướng tới xây dựng khu vực biên giới ổn định, tăng cường hợp tác và phát triển bền vững./.