Phát triển kinh tế rừng bền vững

Ông Nguyễn Văn Điều, thôn Cầu Mười xã Hữu Lũng, phát triển vườn cây keo từ tín dụng chính sách

Ngay sau khi Đề án “Trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021–2025” được ban hành, tỉnh đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 30 ngày 3/6/2021, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 164 ngày 26/7/2021 về phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021-2030, làm cơ sở để triển khai phù hợp với điều kiện thực tế.

Nâng cao chất lượng rừng trồng

Hằng năm, UBND tỉnh phê duyệt kế hoạch trồng khoảng 9.000 ha rừng và hơn 2,2 triệu cây xanh phân tán, giao chỉ tiêu trực tiếp cho UBND các xã, phường tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, các địa phương chủ động rà soát, phân vùng trồng rừng theo điều kiện đất đai, địa hình, từng bước khắc phục tình trạng dàn trải, manh mún, hình thành các vùng rừng tập trung.

Từ định hướng này, Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND tỉnh tổ chức triển khai kế hoạch, hướng dẫn thực hiện và đề xuất các cơ chế, chính sách phát triển lâm nghiệp phù hợp với thực tiễn. Trong quá trình thực hiện, lực lượng kiểm lâm bám sát địa bàn, phối hợp chặt chẽ với chính quyền cấp xã, hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức trồng rừng theo từng khu vực, xác định cây trồng chủ lực phù hợp với từng vùng.

Cán bộ Kiểm lâm khu vực Chi Lăng cấp cây giống và hướng dẫn người dân cách trồng đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật

Ông Nguyễn Hữu Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết: Việc trồng rừng trên địa bàn đang dần đi vào nền nếp, cơ cấu cây trồng được định hướng rõ ràng hơn, ưu tiên các loại cây chủ lực và cây bản địa như hồi, quế, keo, thông… phù hợp với điều kiện từng vùng. Xu hướng chuyển sang trồng rừng thâm canh, phát triển rừng gỗ lớn không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng rừng mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.

Thực tế tại xã Châu Sơn cho thấy rõ hiệu quả của cách làm này. Với diện tích tự nhiên khoảng 30.000 ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 77%, xã đã quy hoạch trồng rừng theo địa hình: khu đồi thấp, đất tốt trồng keo, bạch đàn theo hướng thâm canh; khu vực cao, khô ưu tiên thông và cây bản địa. Các hộ dân được vận động trồng liền vùng, cùng loại cây, cùng chu kỳ, từng bước hình thành những cánh rừng tập trung thay cho cách làm nhỏ lẻ trước đây.

Ông Nguyễn Công Hưng, Chủ tịch UBND xã Châu Sơn cho biết: Xã định hướng người dân phát triển cây chủ lực theo từng vùng, hướng tới rừng gỗ lớn để nâng cao giá trị kinh tế. Nhờ đó, năm 2025, xã trồng mới hơn 1.500 ha rừng, vượt gần gấp đôi kế hoạch; sản lượng khai thác đạt gần 44.000 m³. Nhiều hộ dân chuyển sang trồng rừng đạt chứng chỉ FSC (chứng chỉ quốc tế về quản lý rừng bền vững, do Hội đồng Quản lý Rừng thế giới cấp), từng bước tham gia chuỗi giá trị lâm sản.

Không chỉ xã Châu Sơn với hướng phát triển vùng sản xuất tập trung, nhiều địa phương trong tỉnh cũng đang lựa chọn hướng đi phù hợp với lợi thế. Điển hình như xã Thiện Long đã xác định quế là cây trồng chủ lực, từng bước hình thành vùng nguyên liệu đặc sản.

Hiện xã có hơn 1.400 ha quế, mỗi năm tiêu thụ trên 200 tấn vỏ, mang lại thu nhập khoảng 4 tỷ đồng cho người dân. Xã đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng diện tích lên 2.500 ha, đồng thời phát triển chế biến sâu như tinh dầu, quế khô và các sản phẩm giá trị từ quế.

Bà Hoàng Thị Anh, Chủ tịch UBND xã Thiện Long cho biết: Xã tạo điều kiện để người dân tiếp cận vốn vay ưu đãi, tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc rừng cho người dân. Đến nay, đã có 866 hộ dân trong xã vay trên 57 tỷ đồng tại Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Bình Gia để đầu tư phát triển cây quế.

Để đạt được mục tiêu kế hoạch đã đề ra, tỉnh đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội hóa. Trong 5 năm qua, tổng vốn đầu tư cho lâm nghiệp đạt trên 775 tỷ đồng; trong đó, ngân sách Nhà nước hỗ trợ 24,74 tỷ đồng, nguồn vốn xã hội hóa khoảng 735,7 tỷ đồng, còn lại 15,2 tỷ đồng từ các nguồn khác. Điều này cho thấy người dân và doanh nghiệp ngày càng giữ vai trò chủ lực trong phát triển lâm nghiệp.

Đồng thời, tỉnh đã triển khai nhiều cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện cho người dân mở rộng sản xuất, cũng như hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi để mở rộng quy mô trồng rừng, nâng cao hiệu quả kinh tế. Các địa phương cũng đẩy mạnh sản xuất liên kết theo chuỗi từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Với cách làm bài bản, đồng bộ, kinh tế rừng đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang hướng hàng hóa, nâng cao giá trị và phát triển bền vững.

Sinh kế bền vững

Sau 5 năm triển khai đề án “Trồng một tỷ cây xanh”, các chỉ tiêu trồng rừng và trồng cây xanh phân tán trên địa bàn tỉnh đều đạt và vượt kế hoạch, góp phần nâng cao độ che phủ rừng và tạo sinh kế ổn định cho người dân. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh trồng được 46.828 ha rừng tập trung, bình quân 9.365 ha/năm, đạt 104,1% kế hoạch đề ra. Đối với cây xanh phân tán, tổng số trồng đạt gần 17,9 triệu cây, bình quân mỗi năm khoảng 3,58 triệu cây, vượt 161% chỉ tiêu giao.

Cùng với đó, sản lượng lâm sản tiếp tục tăng, đạt trên 2 triệu m³ gỗ, hơn 200.000 tấn nhựa thông và trên 5.000 tấn vỏ quế. Những con số này cho thấy kinh tế rừng không chỉ phát triển về diện tích mà còn từng bước nâng cao giá trị.

Không chỉ đạt mục tiêu của đề án, kết quả này còn tạo chuyển biến rõ rệt về môi trường. Tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh tăng từ 63,4% năm 2021 lên 64,3% năm 2025. Nhiều khu dân cư, tuyến đường, trường học được phủ xanh, cảnh quan ngày càng khang trang, sạch đẹp. Quan trọng hơn, ý thức của người dân trong trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh được nâng lên, từng bước hình thành thói quen gắn bó với rừng và môi trường sống.

Ông Hoàng Văn Chiều, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Lạng Sơn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về kết quả thực hiện đề án, góp phần tích cực vào hạn chế sạt lở đất và phòng chống thiên tai. Nhờ đẩy mạnh trồng rừng và cây xanh phân tán, tỉnh đã từng bước hình thành các vùng nguyên liệu tập trung với những loài cây chủ lực, tạo ra sản phẩm gỗ và lâm sản có giá trị kinh tế cao. Điển hình như vùng hồi khoảng 46.200 ha, vùng thông hơn 138.500 ha, vùng keo gần 56.000 ha, vùng bạch đàn khoảng 29.900 ha, vùng quế hơn 10.800 ha… Chính nhờ các vùng nguyên liệu này, nguồn thu từ lâm nghiệp được đảm bảo ổn định, với giá trị sản xuất giai đoạn 2021–2025 đạt trên 4.000 tỷ đồng mỗi năm, giúp nhiều hộ dân vươn lên làm giàu từ rừng.

Anh Nguyễn Ngọc Hùng, thôn Lân Bông, xã Chi Lăng chia sẻ: Gia đình tôi có hơn 18 ha rừng bạch đàn. Trước đây chỉ trồng nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh, nhưng từ khi chuyển sang trồng tập trung, chăm sóc theo hướng thâm canh nên năng suất cao hơn, mỗi năm thu trên 200 triệu đồng. Quan trọng là có đầu ra ổn định nên chúng tôi yên tâm gắn bó lâu dài với rừng.

Từ những mô hình như gia đình anh Hùng, có thể thấy việc chuyển sang trồng rừng tập trung, thâm canh đang mang lại hiệu quả rõ rệt, tạo động lực để người dân tiếp tục đầu tư phát triển kinh tế rừng.

Dù giai đoạn 2021–2025 của đề án đã kết thúc, tỉnh vẫn tiếp tục duy trì đà phát triển lâm nghiệp. Ngay trong quý I/2026, diện tích rừng trồng mới của toàn tỉnh đạt khoảng 4.530 ha, tăng 2,45% so với cùng kỳ; sản lượng gỗ khai thác ước gần 88.900 m³, tăng hơn 12%. Cây xanh phân tán tiếp tục được trồng, góp phần giữ vững độ che phủ và cải thiện môi trường.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục phát triển lâm nghiệp gắn với thị trường, trọng tâm là mở rộng diện tích rừng đạt chứng chỉ, cấp mã số vùng trồng, đẩy mạnh chế biến sâu và từng bước tham gia thị trường tín chỉ các-bon.

Có thể thấy, từ đề án “Trồng một tỷ cây xanh”, Lạng Sơn đã huy động tốt nguồn lực xã hội, tạo nền tảng để kinh tế rừng phát triển, nâng cao cuộc sống người dân.