Từ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Trung Quốc: 4 hướng hợp tác chiến lược, bền vững

Chiều 17-4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam (VN) rời TP Nam Ninh (Quảng Tây), kết thúc tốt đẹp chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc (TQ) từ ngày 14 đến 17-4.

GS Triệu Vệ Hoa (ảnh), Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quan hệ của TQ với các nước láng giềng tại ĐH Phúc Đán (TQ), nhận định với báo Pháp Luật TP.HCM rằng: Hợp tác VN - TQ có tiềm năng lớn ở hạ tầng, công nghệ số, năng lượng xanh, thương mại; cần tăng kết nối, thuận lợi hóa, đổi mới sáng tạo, tài chính và giao lưu nhân dân.

Bốn hướng hợp tác Việt Nam - Trung Quốc

. Phóng viên: Ông nhận định những lĩnh vực hợp tác nào giữa VN và TQ có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất trong thời gian tới?

+ GS Triệu Vệ Hoa: Nhìn vào quan hệ VN - TQ hiện nay, có thể thấy các lĩnh vực hợp tác có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất trong tương lai tập trung vào bốn hướng chính: Kết nối hạ tầng, công nghệ mới và kinh tế số, năng lượng xanh gắn với phát triển bền vững, cùng với việc nâng cao chất lượng thương mại và đầu tư.

GS Triệu Vệ Hoa, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quan hệ của TQ với các nước láng giềng tại ĐH Phúc Đán (TQ)

Trước tiên về kết nối hạ tầng, đặc biệt đường sắt khổ tiêu chuẩn. Hai bên tập trung thúc đẩy xây dựng các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn, trong đó có tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng của VN, nhằm kết nối với khu vực Tây Nam của TQ, cũng như kết nối đường cao tốc và cửa khẩu thông minh. Điều này sẽ trực tiếp giảm chi phí logistics, mở thông hành lang đường sắt kết nối VN, TQ với Trung Á và châu Âu, tác động rất lớn đối với chuỗi cung ứng và thương mại.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước TQ Tập Cận Bình tại cuộc hội đàm. Ảnh: TTXVN

Đối với công nghệ mới và kinh tế số, các lĩnh vực như AI, bán dẫn, Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, dữ liệu lớn và chuyển đổi số đang trở thành trọng tâm hợp tác của VN - TQ. Hai bên có kế hoạch thiết lập cơ chế hợp tác công nghệ chiến lược cấp Chính phủ và thành lập “phòng thí nghiệm chung”, cùng đào tạo nhân lực nghiên cứu khoa học chất lượng cao, đại diện cho sự hợp tác ở vị trí cao điểm của ngành công nghiệp tương lai.

Trong lĩnh vực năng lượng xanh và phát triển bền vững, hai nước có tính bổ trợ rõ rệt. TQ có thế mạnh về năng lượng tái tạo và công nghệ lưu trữ, còn VN có nhu cầu lớn trong quá trình công nghiệp hóa. Hai bên có dư địa hợp tác rộng lớn về năng lượng gió, năng lượng mặt trời và công nghệ nông nghiệp xanh. Đây không chỉ là hợp tác kinh tế mà còn là hành động chung ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.

Đối với nâng cao chất lượng thương mại và đầu tư, trọng tâm là thúc đẩy thương mại theo hướng cân bằng hơn, mở rộng xuất khẩu nông sản chất lượng cao của VN (như sầu riêng, bưởi, chanh leo) sang TQ, đồng thời thu hút doanh nghiệp công nghệ cao TQ đầu tư tại VN. TQ đã là đối tác thương mại lớn nhất của VN hơn 20 năm liên tiếp, kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt 290 tỉ USD, đầu tư trong lĩnh vực giá trị gia tăng cao tăng trưởng nhanh chóng.

. Hai nước cần ưu tiên những định hướng, chính sách nào để khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác, đồng thời bảo đảm hợp tác đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững lâu dài?

+ Hai bên cần ưu tiên một số định hướng chính sách mang tính nền tảng. Thứ nhất, tăng cường kết nối quy hoạch gắn với hỗ trợ vốn. Hai nước nên thúc đẩy liên kết sâu sắc hơn giữa sáng kiến “Vành đai và con đường” của TQ với khuôn khổ “Hai hành lang, một vành đai”, tăng cường hợp tác giữa hai nước trong các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt.

Thứ hai, đẩy mạnh tạo thuận lợi hải quan và thương mại: Đơn giản hóa thủ tục thông quan, xây dựng cửa khẩu thông minh, thúc đẩy mô hình “một lần kiểm tra, hai nước công nhận”. Tăng cường công nhận lẫn nhau về kiểm dịch nông sản, giảm thời gian thông quan. Đồng thời, tận dụng các cơ chế như Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) để giảm rào cản phi thuế quan.

Thứ ba, cần lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm trụ cột mới của quan hệ, ưu tiên hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Mở rộng chỉ tiêu du học sinh VN sang TQ, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật. Thành lập quỹ nghiên cứu chung, cho phép các nhóm chuyên gia TQ sang làm việc ngắn hạn tại VN (6-24 tháng), trực tiếp tham gia chuyển giao công nghệ và xây dựng dây chuyền sản xuất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trên tàu cao tốc đi thăm TP Nam Ninh (TQ) vào ngày 16-4. Ảnh: TTXVN

Thứ tư, hợp tác tài chính và tiền tệ. Thúc đẩy thanh toán bằng đồng nội tệ của hai nước để giảm rủi ro tỉ giá. Thúc đẩy kết nối thanh toán qua mã QR, trong tương lai cần làm sâu sắc hơn nữa việc kết nối thanh toán xuyên biên giới và dịch vụ tài chính, tạo môi trường tài chính - tiền tệ thuận lợi hơn cho giao thương và đi lại của người dân hai nước.

Cuối cùng, tăng cường du lịch và giao lưu nhân dân. Cụ thể, cần đơn giản hóa thủ tục thị thực, khôi phục và tăng cường các đường bay, thúc đẩy giao lưu nhân dân thông qua du lịch, tạo nền tảng dư luận xã hội cho hợp tác lâu dài.

Kết nối đường sắt: Chìa khóa cho đột phá chiến lược

. Nếu triển khai kết nối đường sắt liên vận và đồng bộ khổ tiêu chuẩn, các dự án này sẽ tác động cụ thể thế nào đến chuỗi cung ứng và thương mại song phương?

+ Các dự án đường sắt xuyên biên giới đang nổi lên như một “điểm đột phá chiến lược”, góp phần tái định hình cục diện thương mại giữa TQ và Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đồng thời tạo ra những tác động sâu rộng đối với chuỗi cung ứng khu vực.

Thứ nhất, cải tiến mang tính cách mạng về thời gian vận chuyển. Hiệu quả vận chuyển của tàu liên vận VN - TQ đã có bước nhảy vọt về chất. Hiện nay, thời gian vận chuyển từ Ga Nam Ninh (Quảng Tây, TQ) đến Ga Yên Viên (Hà Nội) được rút ngắn từ hơn 40 giờ xuống còn khoảng 14 giờ. Tốc độ này vượt xa vận tải biển (thường trên 45 giờ) và cũng ổn định, đáng tin cậy hơn vận tải đường bộ. Thực tế cho thấy chuyến tàu chở thanh long từ TP.HCM đi Hoài Hóa (Hồ Nam) chỉ mất khoảng sáu ngày cho toàn hành trình, rút ngắn đáng kể chu kỳ vận chuyển và bảo đảm độ tươi ngon của nông sản.

Thứ hai, giảm đáng kể chi phí logistics. Vận tải đường sắt có lợi thế kinh tế rõ rệt, với chi phí trên mỗi tấn/km thấp hơn khoảng 15%-20% so với đường bộ. Lợi thế này xuất phát từ năng lực vận chuyển khối lượng lớn của đường sắt (mỗi đoàn tàu có thể kéo 20-25 toa) và sự ổn định của chi phí vận hành theo hợp đồng vận tải quốc tế. Ngoài ra, các chính sách ưu đãi thuế quan từ Hiệp định RCEP và Hiệp định Khu vực thương mại tự do TQ - ASEAN phiên bản 3.0 tiếp tục góp phần giảm chi phí thương mại, thúc đẩy nhu cầu vận tải đường sắt.

Thứ ba, nâng cao cả quy mô và chủng loại thương mại. Số lượng chuyến tàu liên vận VN - TQ tăng trưởng rất mạnh. Năm 2025, chỉ riêng các chuyến tàu xuất phát từ Quảng Tây đã vận chuyển tổng cộng 37.000 TEU hàng hóa (1 TEU tương đương 1 container dài 6,1 m), tăng 86% so với cùng kỳ, đạt mức cao kỷ lục. Chủng loại hàng hóa đã mở rộng từ vật liệu xây dựng, hàng hóa cơ bản thời kỳ đầu sang 455 chủng loại như sản phẩm điện tử cao cấp, phụ tùng ô tô...

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước TQ Tập Cận Bình chứng kiến lễ ký các văn kiện hợp tác giữa hai nước. Ảnh: TTXVN

Đáng chú ý hơn, Ga đường sắt Bằng Tường (tỉnh Quảng Tây, TQ) với tư cách là ga đường sắt đầu tiên trên cả nước có thể thực hiện nghiệp vụ vận chuyển thẳng (không dỡ hàng) đối với trái cây xuất nhập khẩu, giúp các loại trái cây VN như sầu riêng, dừa tươi hoàn thành thông quan nhanh nhất trong vòng 3 giờ để vào thị trường TQ.

Thứ tư, tái cấu trúc và mở rộng mạng lưới chuỗi cung ứng. Phạm vi ảnh hưởng của đường sắt VN - TQ đã mở rộng từ hai nước ra toàn bộ ASEAN. Hàng hóa của các chuyến tàu có nguồn gốc từ 25 tỉnh, TP của TQ, phạm vi ảnh hưởng ở nước ngoài mở rộng từ VN sang các nước ASEAN. Hiệu ứng “tụ - tán” này biến các TP như Nam Ninh, Hoài Hóa thành đầu mối logistics quan trọng kết nối TQ với ASEAN. Đồng thời, thông qua sự kết nối với mạng lưới tàu liên vận TQ - châu Âu, hàng hóa VN có thể đến châu Âu trong vòng 25 ngày, mở ra hành lang mới cho hàng hóa VN - TQ đến thị trường Trung Á và châu Âu.

Thứ năm, động lực chuyển đổi xanh, carbon thấp. Vận tải đường sắt có lợi thế tự nhiên về mặt bảo vệ môi trường. Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), vận tải đường sắt chỉ chiếm khoảng 1% lượng phát thải khí nhà kính của toàn ngành GTVT toàn cầu nhưng lại đảm nhận khoảng 7% khối lượng vận chuyển hàng hóa. Chuyển dịch sang vận tải đường sắt phù hợp với xu hướng phát triển xanh toàn cầu và cũng là con đường quan trọng để ngành logistics đạt được sự phát triển bền vững.

. Xin cảm ơn ông.•