Phát triển năng lực 'miễn dịch tư tưởng' của 'chiến sĩ số' ở đơn vị cơ sở

“Miễn dịch tư tưởng” – lá chắn nội sinh trong không gian mạng

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã làm thay đổi căn bản cách thức tác động tư tưởng. Không gian mạng không còn đơn thuần là nơi truyền tải thông tin, mà trở thành một không gian xã hội đặc thù, có khả năng chi phối nhận thức và hành vi con người với tốc độ nhanh, phạm vi rộng và mức độ sâu sắc.

Các quan điểm sai trái, thù địch ngày nay không còn biểu hiện trực diện, mà thường “hòa trộn” trong dòng thông tin đa chiều, thông qua cắt ghép, bóp méo, thổi phồng các vụ việc, tạo cảm giác “khủng hoảng niềm tin”. Ranh giới giữa đúng - sai, thật - giả trở nên mờ nhạt, khiến việc tiếp nhận thông tin không còn thụ động mà chuyển sang trạng thái tương tác phức tạp, dễ bị chi phối bởi cảm xúc và tâm lý đám đông.

Đáng chú ý, mỗi cá nhân trên không gian mạng không chỉ là người tiếp nhận mà còn là “điểm nút” lan tỏa thông tin. Với việc cho phép sử dụng thiết bị điện tử thông minh cá nhân trong thời gian phù hợp, mỗi chiến sĩ đồng thời trở thành một “điểm tiếp xúc tư tưởng”, góp phần định hình dòng chảy thông tin trong cộng đồng.

Thượng tá Phan Nguyên Anh Dũng, Chủ nhiệm Chính trị Sư đoàn 9 kiểm tra công tác thông qua bài giảng chính trị tại đơn vị.

Điều này đặt ra thách thức mới: các biện pháp quản lý hành chính hay kiểm soát kỹ thuật không còn đủ để bao phủ không gian mạng. Vấn đề cốt lõi chuyển sang năng lực tự nhận diện, sàng lọc và xử lý thông tin của mỗi chiến sĩ. Từ đó, yêu cầu xây dựng “miễn dịch tư tưởng” nổi lên như một cơ chế phòng vệ nội sinh, đóng vai trò quyết định trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

“Chiến sĩ số” – chủ thể mới và yêu cầu tự bảo vệ tư tưởng

Chuyển đổi số trong Quân đội đã làm thay đổi vị thế của người chiến sĩ: từ đối tượng được quản lý, định hướng trở thành chủ thể tham gia, tương tác và định hình không gian tư tưởng. “Chiến sĩ số” vì vậy không chỉ là người sử dụng công nghệ, mà là chủ thể hoạt động trong môi trường số, trực tiếp tham gia vào quá trình tiếp nhận, lan tỏa và tái tạo thông tin.

Trong môi trường đó, mỗi chiến sĩ mang tính hai mặt. Một mặt, họ là đối tượng chịu tác động của các luồng thông tin đa chiều, tiềm ẩn nguy cơ bị chi phối bởi cảm xúc, thuật toán và xu hướng đám đông. Mặt khác, họ chính là lực lượng tham gia bảo vệ và định hướng tư tưởng thông qua hành vi tương tác, chia sẻ và bày tỏ quan điểm.

Vì vậy, yêu cầu đối với “chiến sĩ số” không chỉ dừng ở “tiếp nhận đúng”, mà mở rộng sang “ứng xử đúng” và “tham gia đúng” trong không gian mạng. Khi được trang bị đầy đủ về nhận thức, bản lĩnh và phương pháp, mỗi chiến sĩ không chỉ tự bảo vệ mình mà còn trở thành nhân tố tích cực trong lan tỏa thông tin chính thống, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái.

Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 9 tích cực học tập, nghiên cứu công nghệ số và chuyển đổi số.

Cốt lõi của quá trình đó là năng lực “miễn dịch tư tưởng”. Đây là khả năng tự bảo vệ về chính trị, tư tưởng trong không gian mạng, thể hiện ở việc chủ động nhận diện, sàng lọc và xử lý thông tin trên cơ sở nhận thức đúng đắn, bản lĩnh vững vàng và hành vi chuẩn mực.

Năng lực “miễn dịch tư tưởng” của “chiến sĩ số” được hình thành từ ba yếu tố gắn bó chặt chẽ, trong đó nhận thức giữ vai trò nền tảng vì chỉ khi có khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả thì chiến sĩ mới có cơ sở để tiếp nhận và xử lý thông tin một cách chính xác; trên cơ sở đó, bản lĩnh chính trị trở thành trụ cột bảo đảm cho sự ổn định về lập trường, giúp chiến sĩ không dao động trước các tác động tiêu cực, không bị chi phối bởi tâm lý đám đông hay những xu hướng lệch chuẩn. Và từ nhận thức đúng, bản lĩnh vững sẽ chuyển hóa thành hành vi cụ thể, thể hiện ở cách ứng xử có trách nhiệm khi tham gia không gian mạng, từ việc lựa chọn thông tin để tiếp nhận đến kiểm soát hành vi chia sẻ, bình luận và lan tỏa giá trị tích cực.

Quá trình hình thành “miễn dịch tư tưởng” là quá trình chuyển hóa từ giáo dục bên ngoài đến nội hóa bên trong và tự điều chỉnh của mỗi cá nhân, từ được bảo vệ sang tự bảo vệ. Khi năng lực này vững chắc, mỗi chiến sĩ trở thành một “lá chắn” từ bên trong, góp phần tạo nên thế trận tư tưởng bền vững ngay từ cơ sở.

Thực trạng và yêu cầu phát triển năng lực “miễn dịch tư tưởng”

Thời gian qua, công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng trong Quân đội đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhận thức của cán bộ, chiến sĩ được nâng lên; việc quản lý, sử dụng thiết bị điện tử thông minh cá nhân từng bước đi vào nền nếp, ý thức cảnh giác trước thông tin xấu độc được tăng cường.

Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế đáng chú ý. Một bộ phận cán bộ, chiến sĩ chưa nhận thức đầy đủ về tính chất, mức độ nguy hiểm của các hình thức tác động tư tưởng trên không gian mạng; khả năng nhận diện, sàng lọc thông tin chưa đồng đều. Việc tiếp nhận và xử lý thông tin đôi khi còn mang tính cảm tính, chịu ảnh hưởng của tâm lý đám đông, dẫn đến nguy cơ tiếp tay cho thông tin chưa được kiểm chứng.

Trong khi đó, các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động chống phá với thủ đoạn tinh vi hơn, như “lai ghép” thông tin thật - giả, sử dụng công nghệ để lan truyền tin giả với tốc độ lớn, tạo hiệu ứng số đông. Điều này làm gia tăng áp lực đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng trong môi trường số.

Việc phát triển năng lực “miễn dịch tư tưởng” cho “chiến sĩ số” không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Thực tiễn đó đòi hỏi phải phát triển năng lực “miễn dịch tư tưởng” cho “chiến sĩ số” một cách đồng bộ, thông qua các giải pháp trọng tâm. Đầu tiên là nâng cao nhận thức và trách nhiệm chính trị, xác định rõ tham gia không gian mạng không chỉ là nhu cầu cá nhân mà còn gắn với danh dự quân nhân và nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Tiếp đó, đổi mới công tác giáo dục chính trị theo hướng hình thành năng lực, chú trọng trang bị kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, phân biệt tin giả - tin thật, tăng cường đối thoại, xử lý tình huống thực tế. Phát triển đồng bộ bản lĩnh chính trị và năng lực số, giúp chiến sĩ không chỉ “biết” mà còn “vững”, có khả năng tự chủ trong tiếp nhận và xử lý thông tin. Đồng thời, xây dựng môi trường thông tin lành mạnh tại đơn vị cơ sở, “lấp đầy” khoảng trống thông tin bằng nội dung tích cực, tạo điểm tựa để chiến sĩ đối chiếu, tự điều chỉnh nhận thức. Phát huy vai trò của “chiến sĩ số” trong tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, với phương châm chủ động, đúng vai trò, đúng phương pháp, tránh cảm tính, cực đoan.

Trong bối cảnh không gian mạng tác động trực tiếp đến đời sống tư tưởng, việc phát triển năng lực “miễn dịch tư tưởng” cho “chiến sĩ số” không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Khi mỗi chiến sĩ làm chủ thông tin, giữ vững bản lĩnh và hành vi đúng đắn, họ sẽ trở thành những “lá chắn” vững chắc từ bên trong, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội hiện nay.