Phát triển OCOP và du lịch nông thôn đồng bộ, bền vững

Bối cảnh mới đòi hỏi các sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn phải chuyển đổi tư duy và phương pháp tiếp cận mới. (Ảnh: HNV)

Đáng chú ý, nhiều mô hình kết hợp giữa trải nghiệm, tiêu thụ sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn đã được triển khai, từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế nông thôn "đa giá trị".

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế nông thôn theo hướng nâng cao giá trị, hiệu quả và bền vững, năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) giai đoạn 2018-2020 (tại Quyết định số 490/QĐ-TTg).

Đến năm 2022, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục phê duyệt chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) giai đoạn 2021-2025 (tại Quyết định số 919/QĐ-TTg), đồng thời phê duyệt chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 (tại Quyết định số 922/QĐ-TTg).

Đây là những nhiệm vụ trọng tâm đã được Thủ tướng Chính phủ quan tâm chỉ đạo nhằm phát huy lợi thế, tiềm năng về đặc sản, sản phẩm truyền thống, văn hóa và tri thức bản địa của các vùng miền trong cả nước nhằm phát triển kinh tế nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững.

Tính đến 2026, sau tám năm triển khai OCOP (2018-2026) và bốn năm thực hiện chương trình phát triển du lịch nông thôn (2022-2026), hai chương trình đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, cụ thể: tính đến tháng 9/2025, cả nước đã có gần 17.400 sản phẩm của hơn 9.300 chủ thể OCOP đạt 3 sao trở lên, tăng hơn 8.400 sản phẩm so với năm 2022, vượt chỉ tiêu được giao tại Quyết định số 919/QĐ-TTg ngày 1/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ.

Hiện, cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn đang hoạt động, tăng 235 mô hình so với năm 2022. Sản phẩm OCOP đã đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm; có mẫu mã, bao bì đa dạng và thân thiện với môi trường, phù hợp yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Nhận thức, tư duy và năng lực của chủ thể OCOP, nhất là các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được nâng cao. Thương hiệu OCOP đã dần được khẳng định trên thị trường trong nước và bắt đầu vươn ra thế giới.

Bên cạnh những kết quả nổi bật về số lượng sản phẩm, Chương trình mỗi xã một sản phẩm đã tác động mạnh mẽ đến chuyển đổi quy mô từ sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ sang sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị, xây dựng vùng nguyên liệu địa phương ổn định; thúc đẩy phong trào khởi nghiệp, phát triển thêm các ngành nghề, dịch vụ thương mại ở nông thôn, mở ra hướng đi mới về phát triển sinh kế ở những vùng đặc biệt khó khăn và các nhóm yếu thế như đối với đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ.

Theo thống kê từ Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương, có hơn 60,7% chủ thể OCOP đạt từ 3 sao trở lên có doanh thu tăng bình quân 17,6%/năm. Tỷ lệ chủ thể OCOP mở rộng quy mô về lao động là 42,3%. Tỷ lệ chủ thể OCOP là nữ giữ ổn định với khoảng 40%. Tỷ lệ chủ thể là người dân tộc thiểu số khu vực khó khăn, miền núi chiếm 19,6%.

Thực tế trên cho thấy, các Quyết định số 919/QĐ-TTg và số 922/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã tạo khâu đột phá trong phát triển kinh tế nông thôn cả về quy mô sản xuất nông nghiệp, chất lượng sản phẩm, giá trị gia tăng và thương hiệu sản phẩm hàng hóa nông sản.

Bước vào giai đoạn mới, giai đoạn 2026-2030, trước bối cảnh, yêu cầu mới về phát triển kinh tế-xã hội đất nước, nhất là yêu cầu đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân song song với những yêu cầu mới về phát triển xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu... đòi hỏi các sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn phải chuyển đổi tư duy và phương pháp tiếp cận mới theo hướng không chú trọng vào phát triển số lượng, mà cần phải tập trung nâng cao chất lượng và giá trị bền vững, thúc đẩy đổi mới, sáng tạo trong phát triển sản phẩm OCOP, tạo hành lang pháp lý đồng bộ để phát triển ngành hàng có lợi thế của Việt Nam.

Cụ thể hơn, trong giai đoạn này, giai đoạn 2026-2030, các địa phương cần tiếp tục tăng cường quản lý chất lượng, phát triển sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn; cần tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm, gắn với phát triển thương hiệu sản phẩm OCOP có uy tín trong nước và xuất khẩu, theo hướng thân thiện môi trường, phát triển xanh và bền vững.

Đáng chú ý, phải tập trung phát triển sản phẩm OCOP gắn với phát triển du lịch, các lễ hội văn hóa truyền thống, trong đó chú trọng phát triển du lịch nông thôn gắn với quy hoạch, lợi thế, đặc sắc của từng địa phương; tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng các tour tuyến kết nối du lịch; xây dựng cơ chế, chính sách, tháo gỡ rào cản cho người dân và doanh nghiệp, nhất là tháo gỡ các rào cản về quy hoạch, sử dụng đất trong phát triển du lịch nông thôn.

Báo cáo của Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương khẳng định, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) và chương trình du lịch nông thôn đã trở thành động lực quan trọng giúp “đánh thức” tiềm năng văn hóa, cảnh quan, con người ở các vùng quê.

Theo báo cáo, chương trình đã tạo chuyển biến mạnh trong sản xuất nông nghiệp, từ quy mô nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị; hình thành vùng nguyên liệu ổn định, thúc đẩy khởi nghiệp, phát triển ngành nghề nông thôn, mở ra cơ hội sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số và phụ nữ nông thôn. Nhiều mô hình kết hợp giữa trải nghiệm, tiêu thụ sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn đã được triển khai, từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế nông thôn "đa giá trị".