[Loạt Megastory] Thành phố Đồng Nai - Dấu mốc lịch sử mở ra tương lai mới (Kỳ 2)

Năm 1963, Khu kỹ nghệ Biên Hòa chính thức được thành lập, sau năm 1975, được đổi tên thành Khu công nghiệp (KCN) Biên Hòa 1. Đây chính là KCN đầu tiên của cả nước và cũng chính là “viên gạch nền” quan trọng đưa Đồng Nai trở thành “thủ phủ” công nghiệp của cả nước.

Sự phát triển công nghiệp mạnh mẽ cũng đã tạo tiền để Đồng Nai vươn mình phát triển về kinh tế, dịch vụ, đô thị, trở thành một trong những địa phương có quy mô nền kinh tế trong nhóm đầu cả nước.

Ngày 30-9-1989 là một trong những cột mốc lịch sử của Đồng Nai trong quá trình phát triển kinh tế sau ngày đất nước thống nhất, non sông liền một dải. Đây là ngày mà dự án thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đầu tiên thuộc lĩnh vực dịch vụ vận tải được cấp phép đầu tư trên địa bàn tỉnh. 5 năm sau, Đồng Nai đã chứng kiến sự “đổ bộ” của làn sóng đầu tư FDI, tạo đột phá lớn cho tỉnh trong công nghiệp và các lĩnh vực khác. Đồng thời, đưa Đồng Nai đến với vị thế là địa phương đầu tàu về phát triển công nghiệp của cả nước.

Khu kỹ nghệ Biên Hòa được thành lập năm 1963 và được đổi tên thành Khu công nghiệp Biên Hòa 1 sau năm 1975 là khu công nghiệp đầu tiên của cả nước. Ảnh: Phạm Tùng

Đồng Nai đang thực hiện chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 để phù hợp với tình hình phát triển mới. Ảnh: Phạm Tùng

Sau gần 37 năm đón dự án FDI đầu tiên, đến nay, trên địa bàn Đồng Nai đã có hơn 2,2 ngàn dự án FDI còn hiệu lực từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ đến đầu tư với tổng số vốn đăng ký hơn 44,3 tỷ USD. Một số tập đoàn lớn và các công ty có thương hiệu lớn trên thế giới đã chọn Đồng Nai là điểm đến đầu tư như: Hyosung, Bosch, Schaeffler, Olympus, Coherent, Toshiba, Nestlé, Ajinomoto, C.P., Posco… Các dự án đầu tư vào Đồng Nai có ngành nghề đa dạng, có chọn lọc với quy mô và trình độ công nghệ ngày càng được nâng cao, sử dụng ít lao động, ít tác động đến môi trường.

Bên cạnh đó, trên địa bàn Đồng Nai hiện cũng có hơn 2,5 ngàn dự án trong nước còn hiệu lực với số vốn đăng ký gần 603 ngàn tỷ đồng.

Nhà máy Bosch Việt Nam tại Khu công nghiệp Long Thành. Đây là doanh nghiệp công nghệ cao đầu tiên của Cộng hòa Liên bang Đức tại Đồng Nai. Ảnh: Công Nghĩa

Khu công nghiệp Biên Hòa 2 - một trong những khu công nghiệp được đánh giá là thành công của Đồng Nai trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ảnh: Phan Dương

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Kim Long: Kết quả thu hút đầu tư trên đã khẳng định Đồng Nai là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước và khu vực, giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam.

Với ngành công nghiệp phát triển sớm và mạnh, Đồng Nai được xem là “thủ phủ” công nghiệp của cả nước. Trong ảnh: Công nhân trên dây chuyền sản xuất tại Công ty TNHH Sản phẩm công nghiệp Toshiba Asia ở Khu công nghiệp Amata (Đồng Nai). Ảnh: Phạm Tùng

Thạc sĩ quản lý đô thị Phan Thi An, Phó Giám đốc Trung tâm Kiến trúc, quy hoạch nông thôn, Viện Kiến trúc quốc gia (Bộ Xây dựng) cho rằng: Với hàng chục KCN đang hoạt động, Đồng Nai có nền tảng sản xuất cực kỳ vững chắc.

“Cùng với đó, Đồng Nai luôn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài, tạo ra nguồn thu ngân sách lớn để tái đầu tư vào hạ tầng đô thị và an sinh xã hội” - Thạc sĩ Phan Thị An đánh giá.

Không chỉ phát triển mạnh về công nghiệp, từ lâu, Đồng Nai cũng là địa phương nằm trong tốp đầu cả nước về sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Sản xuất nông nghiệp của Đồng Nai phát triển, xây dựng nông thôn mới đạt kết quả vượt bậc. Cơ cấu ngành nông nghiệp chuyển dịch đúng định hướng, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Đồng Nai hiện được xem là “thủ phủ” chăn nuôi của cả nước với tổng đàn heo đạt gần 4,2 triệu con, tổng đàn gia cầm đạt 35,9 triệu con… Ngành chăn nuôi đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao với nhiều mô hình tiên tiến, hiện đại nhất hiện nay; dần chuyển đổi từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang hướng công nghiệp với quy mô hàng hóa lớn.

Cùng với đó, Đồng Nai hiện có diện tích cây công nghiệp, cây ăn trái lớn với tổng diện tích hơn 609 ngàn hécta. Trong đó, một số cây công nghiệp chủ lực có diện tích thuộc tốp đầu cả nước như: cao su, điều, hồ tiêu... đã hình thành được các vùng chuyên canh lớn. Tỉnh cũng có lợi thế phát triển diện tích các loại cây ăn trái cho hiệu quả kinh tế cao và đi đầu làm mã số vùng trồng xuất khẩu.

Hoạt động chế biến hạt điều tại một doanh nghiệp ở xã Xuân Hòa (Đồng Nai). Ảnh: Hải Quân

Bên cạnh đó, những năm vừa qua cũng đã chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của Đồng Nai trên các lĩnh vực logistics, phát triển đô thị, hạ tầng. Tất cả, đã “hòa nhịp” đưa Đồng Nai trở thành địa phương có tốc độ phát triển nhanh, toàn diện, hình thành không gian kinh tế - đô thị đa trung tâm, gắn kết chặt chẽ với các hành lang phát triển và các trung tâm kinh tế lớn.

Hoạt động dịch vụ cảng, logistics tại cảng Phước An (xã Phước An). Ảnh: Hải Quân

Theo Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Út: Đồng Nai là một trong những địa phương có quy mô kinh tế và mức độ công nghiệp hóa cao của cả nước với tỉ trọng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đạt trên 80%. Đồng thời, có không gian phát triển có tính tích hợp, liên kết vùng sâu rộng với đầy đủ 5 hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, kết nối giữa đường thủy, đường bộ và đường hàng không. Quy mô và chất lượng phát triển này không chỉ phản ánh năng lực nội tại mà còn cho thấy Đồng Nai không chỉ là một địa phương phát triển mạnh, mà thực chất đã đạt tới quy mô và tầm vóc của một trung tâm kinh tế cấp quốc gia, có sức ảnh hưởng lan tỏa lớn đến toàn vùng phía Nam và cả nước.

Đồng Nai hiện là “đại công trường” xây dựng của cả nước với hàng loạt công trình, dự án trọng điểm, đặc biệt là Dự án Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, dự án hạ tầng quan trọng đặc biệt của quốc gia đang được triển khai xây dựng.

Với hàng loạt dự án hạ tầng đang triển khai thực hiện, Đồng Nai hiện là đại công trường xây dựng của cả nước. Trong ảnh: Thi công hạng mục nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với quốc lộ 51 qua địa bàn Đồng Nai. Ảnh: Phạm Tùng

Với nền tảng sẵn có, cộng hưởng với động lực mới từ hệ thống hạ tầng đang được đầu tư xây dựng đồng bộ, hiện đại và vị trí chiến lược đặc biệt, không gian phát triển rộng mở, Đồng Nai đang đứng trước “ngưỡng cửa” của một bước chuyển mình phát triển mới với tầm nhìn, quy mô và yêu cầu cao hơn.

Thực tế, bên cạnh những thành tựu nổi bật về phát triển kinh tế, xã hội, thời gian qua, Đồng Nai cũng đang đối mặt với nhiều thử thách, khó khăn trong bối cảnh phát triển mới. Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh khiến Đồng Nai đang phải đối mặt với nhiều thách thức về phát triển hạ tầng giao thông, môi trường, an sinh xã hội.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Kim Đức, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và tư vấn phát triển vùng (IRDRC), Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: Đồng Nai, mặc dù đã có nhiều thập niên đóng góp tích cực vào kinh tế quốc gia, vẫn đối mặt với các thách thức mang tính cấu trúc và tồn tại lâu dài. Những vấn đề này bao gồm sự phân bố không gian phát triển chưa tối ưu, vai trò liên kết vùng còn hạn chế do hạ tầng giao thông thiếu đồng bộ và những “hệ lụy” môi trường từ quá trình công nghiệp hóa nhanh.

Trong khi đó, theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Kim Long: Với Đồng Nai, mô hình tổ chức chính quyền tỉnh (là đơn vị hành chính nông thôn) đã bộc lộ những hạn chế nhất định trong quản trị phát triển đô thị quy mô lớn, điều phối liên kết vùng, phát triển hạ tầng chiến lược và thu hút các nguồn lực chất lượng cao.

Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành Nhà máy Coherent tại Khu công nghiệp Nhơn Trạch 1 vào tháng 7-2025. Dự án nhà máy bán dẫn này có tổng vốn đầu tư 127 triệu USD đã khẳng định sức hấp dẫn của Đồng Nai trong lĩnh vực công nghệ cao. Ảnh: Vương Thế

Kỹ sư Công ty TNHH ONSEMI Việt Nam (Khu công nghiệp Biên Hòa 2) kiểm thử chip bán dẫn. Đây là nhà máy sản xuất vi mạch bán dẫn đầu tiên của Hoa Kỳ tại Đồng Nai. Ảnh: Công Nghĩa

Do đó, việc thành lập thành phố Đồng Nai với mô hình thành phố công nghiệp, đô thị hiện đại, trung tâm logistics và nông nghiệp công nghệ cao là yêu cầu khách quan, cấp thiết, nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, là cơ sở để hoàn thiện thể chế, huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực với mục tiêu trước mắt là hoàn thiện ngay các phương thức giao thông, hạ tầng cảng kết nối từ thủ phủ công nghiệp sẵn có với cửa khẩu hàng không, biên giới; khơi thông các điểm nghẽn; phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, giá trị và khát vọng phát triển của địa phương.