Phát triển xe buýt: Giải pháp giảm ùn tắc giao thông bền vững

Vận tải hành khách bằng xe buýt trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đang được quan tâm đầu tư về cơ sở hạ tầng và từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ.

Áp lực giao thông gia tăng

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu đi lại của người dân trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên tăng nhanh. Sự gia tăng mạnh mẽ của phương tiện cá nhân đã và đang tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống hạ tầng giao thông đô thị, đặc biệt tại khu vực trung tâm và các trục kết nối khu công nghiệp.

Thái Nguyên đứng thứ 2 cả nước về tỷ lệ hộ gia đình sở hữu ô tô (17,4%) với khoảng 124.000 ô tô đã đăng ký. Số lượng xe máy và xe máy điện tăng nhanh từ 900.000 phương tiện năm 2022 đạt 1.166.396 phương tiện vào năm 2025.

Hiện tại, trên địa bàn tỉnh có 12 tuyến buýt đang hoạt động do 6 đơn vị quản lý, trong đó 11 tuyến hoạt động ở khu vực phía Nam tỉnh (địa bàn tỉnh Thái Nguyên cũ), 1 tuyến ở khu vực phía Bắc (địa bàn tỉnh Bắc Kạn cũ), tổng chiều dài các tuyến đạt 704km, sử dụng 177 phương tiện và thực hiện khoảng 740 lượt vận chuyển mỗi ngày.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Thái Nguyên có quy mô dân số gần 1,8 triệu người, mật độ dân số chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị trung tâm của tỉnh và các xã phía Nam nơi có nhiều các khu công nghiệp, thu hút nguồn nhân lực lao động lớn.

Giai đoạn 2020-2025, lượng vận chuyển hành khách bằng xe buýt trên địa bàn tỉnh có xu hướng tăng mạnh và ổn định qua từng năm. Tổng lượng vận chuyển toàn mạng lưới tăng từ 775.782 lượt hành khách năm 2020 lên 2.563.516 lượt vào năm 2024, gấp hơn 3,3 lần sau 5 năm.

Trong khi đó, năm 2025 tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng ổn định, với mức tăng 12,4% so với năm trước, cho thấy hiệu quả bước đầu của công tác tổ chức lại mạng lưới tuyến và sự chuyển dịch hành vi sử dụng phương tiện công cộng của người dân.

Hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt tại Thái Nguyên trong giai đoạn 2020-2025 cho thấy tốc độ phát triển tương đối đều, khối lượng vận chuyển có xu hướng tăng, mức tăng trưởng trung bình 5,4%/năm. Xe buýt đã phần nào đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, góp phần giảm phương tiện cá nhân và hạn chế ùn tắc giao thông, nhất là vào giờ cao điểm.

Mặc dù đóng góp vai trò rất quan trọng trong giao thông đô thị, nhưng vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt của Thái Nguyên hiện nay vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn. Bởi hệ thống mạng lưới tuyến xe buýt hiện tại còn thiếu tính kết nối, tổ chức chưa đồng bộ, cơ sở hạ tầng như điểm đầu - cuối, nhà chờ, điểm dừng đón/trả khách còn thiếu và chưa bảo đảm. Hầu hết các tuyến xe buýt chưa có bãi đỗ chính thức tại các điểm đầu, điểm cuối, dẫn đến tình trạng lộn xộn, ảnh hưởng đến an ninh trật tự và an toàn giao thông.

Trong khi đó, nhu cầu sử dụng xe buýt của người dân ngày càng tăng, đặc biệt là công nhân, học sinh, sinh viên, người thu nhập thấp, giá vé vẫn còn cao...

Cần giải pháp đồng bộ, lâu dài

Từ những phân tích trên cho thấy, thực trạng phát triển vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt tại Thái Nguyên thời gian qua chưa tương xứng với tiềm năng cũng như vai trò đối với sự phát triển đô thị nói chung. Về cơ bản, vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt có mức phát triển trung bình, còn bộc lộ nhiều hạn chế và thiếu tính bền vững.

Về quy hoạch phát triển chưa đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng làm định hướng không gian đô thị. Chất lượng dịch vụ xe buýt còn thấp, chưa bảo đảm về tần suất, thời gian phục vụ, thông tin cho hành khách chưa đầy đủ. Công nghệ vận hành còn lạc hậu, phương tiện chưa được hiện đại hóa nên không khai thác được tối đa công năng, thiếu tiện nghi, các doanh nghiệp chưa đầu tư phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch.

Thái Nguyên phấn đấu là trung tâm vùng Đông Bắc bộ, quy mô dân số đạt trên 2 triệu người vào năm 2030. Là một trong những địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh, điều đó đòi hỏi phải khẩn trương có một cơ sở hạ tầng đồng bộ, hiện đại đáp ứng nhu cầu phát triển. Cần phải có các giải pháp đồng bộ, trong phát triển của vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt trên cơ sở các nguyên tắc bảo đảm hiệu quả kinh tế, tính công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; lấy lợi ích của người sử dụng dịch vụ làm trung tâm.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm cơ cấu giá vé hợp lý, phù hợp với thu nhập của người dân và từng đối tượng sử dụng. Phát triển phương tiện xe buýt sử dụng nhiên liệu sạch, tiết kiệm năng lượng, bảo đảm tiêu chuẩn, chủng loại, có sức chuyên chở phù hợp, an toàn, thân thiện với môi trường và sức khỏe người sử dụng.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và sự đồng thuận của người dân, vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt được kỳ vọng sẽ từng bước khẳng định vai trò là trụ cột của hệ thống giao thông đô thị, góp phần xây dựng Thái Nguyên trở thành đô thị văn minh, hiện đại trong kỷ nguyên mới.