Phía sau việc Nga gia hạn lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel đến hết tháng 10

Tờ Vedomosti dẫn các nguồn tin cho biết, nguyên nhân của quyết định gia hạn liên quan tới tiến độ bảo dưỡng các nhà máy lọc dầu và Nga cần bổ sung dự trữ nhiên liệu trước mùa đông.

Lệnh cấm thực tế đã được mở rộng hồi tháng 7 từ các thương nhân và nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ sang tất cả các nhà sản xuất, trước đó dự kiến hết hiệu lực vào ngày 30/9.

Đầu tháng 9, giá diesel trên Sàn giao dịch hàng hóa St. Petersburg được giao dịch ở mức 70.546 ruble/tấn, trong khi giá bán lẻ lên tới 88,44 ruble/lít vào ngày 7/9, tăng 18,4% kể từ đầu năm. Bộ Năng lượng Nga cho biết các biện pháp hạn chế hiện tại "có thể được điều chỉnh" khi nguồn cung ổn định và lượng dự trữ đạt mức phù hợp, nhưng không đưa ra ngưỡng cụ thể.

Sáu nhà máy lọc dầu diesel lớn nhất của Nga chiếm khoảng một nửa sản lượng diesel của cả nước. Hiện 3 trong số này gồm Kirishi, Volgograd và NORSI đã phải đóng cửa hoặc chỉ vận hành ở khoảng 1/4 công suất do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.

Cụ thể, Kirishi đã hoàn toàn ngừng hoạt động, trong khi Volgograd và NORSI chỉ vận hành ở khoảng 25% công suất. Nhà máy Taneco cũng bị tấn công hôm Chủ nhật.

Xuất khẩu diesel của Nga đã giảm xuống dưới 1 triệu tấn trong tháng 6, so với khoảng 2,5 triệu tấn/tháng một năm trước đó. Trong đó, lượng diesel xuất khẩu tới Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil đã giảm ít nhất một nửa so với lượng hàng trước đây.

Ngày 13/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, đồng thời liên hệ trực tiếp các cuộc tấn công này với giá nhiên liệu tại Mỹ.

Tuy nhiên, các chuyên gia năng lượng không đồng tình với lập luận trên. Một nghiên cứu của Viện KSE cho thấy lượng dầu xuất khẩu bị mất liên quan đến khu vực Vùng Vịnh trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 8 lên tới 152 triệu thùng, cao hơn gấp đôi mức sụt giảm 68 triệu thùng của Nga. Trong khi đó, xuất khẩu diesel đường biển của Nga chỉ chiếm khoảng 4% tổng thương mại diesel toàn cầu.

Giá diesel tại Mỹ hôm thứ Ba đã lên mức kỷ lục 6,27 USD/gallon, tăng khoảng 80 cent chỉ trong một tháng và tăng mạnh so với mức 3,69 USD/gallon cùng kỳ năm trước. Diễn biến này khiến lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ cho biết ông sẵn sàng thảo luận về khả năng áp dụng lệnh cấm xuất khẩu diesel của Mỹ.

Tuy nhiên, Mỹ gần như không có tiền lệ thực tế cho một chính sách như vậy. Lệnh cấm xuất khẩu dầu thô của Mỹ trong giai đoạn 1975-2015 không áp dụng đối với diesel và xăng, trong khi hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế về cơ bản đã được duy trì tự do trong nhiều thập niên.

Hạ nghị sĩ Ro Khanna cũng đã đề xuất một dự luật riêng mang tên Gasoline Export Ban Act, nhằm cấm xuất khẩu xăng tại Mỹ. Tuy nhiên, Nhà Trắng hồi tháng 8 đã bác bỏ thông tin cho rằng chính quyền đang có kế hoạch triển khai một trong hai biện pháp này.