Hội nghị thượng đỉnh Bắc Cực: Tái định hình chiến lược khu vực

Bắc Cực ngày càng có vị trí chiến lược quan trọng đối với châu Âu. (Nguồn: RTÉ)

Hội nghị do Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo đề xướng và chủ trì diễn ra trong bối cảnh tầm quan trọng địa-chính trị của Bắc Cực đang gia tăng nhanh chóng. Tình trạng băng tan mở ra các tuyến hàng hải mới và cơ hội khai thác tài nguyên, đồng thời khiến khu vực ngày càng được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng trong môi trường an ninh châu Âu.

Đáng chú ý, sự kiện diễn ra trong bối cảnh những tuyên bố lặp đi lặp lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump về ý định đưa Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, vào tầm kiểm soát của Mỹ đã gây căng thẳng ngoại giao giữa các đồng minh phương Tây, tạo thêm động lực để EU khẳng định vai trò của mình.

Hội nghị diễn ra trước khi Ủy ban châu Âu (EC) dự kiến công bố chiến lược mới về Bắc Cực, định hướng chính sách của EU đối với khu vực trong những năm tới, và quy tụ nhiều nhà lãnh đạo cấp cao của khối. Theo thông cáo của Chính phủ Phần Lan, tham dự sự kiện có Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Thủ tướng Estonia Kristen Michal, Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs, Tổng thống Lithuania Gitanas Nausėda, Tổng thống Romania Nicușor Dan và Bộ trưởng phụ trách châu Âu và Đối ngoại Pháp Jean-Noël Barrot, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại - an ninh Kaja Kallas. Hội nghị tập trung tăng cường cách tiếp cận chung của EU đối với Bắc Cực, xoay quanh các vấn đề an ninh, ổn định, tuyến hàng hải và chủ quyền kinh tế trong khu vực.

Hội nghị lần này có một số điểm đáng chú ý: Một là, đánh dấu sự chuyển hướng trong cách tiếp cận của EU đối với Bắc Cực, từ khuôn khổ chủ yếu về khí hậu và môi trường sang một khung chiến lược tổng hợp, bao gồm cả an ninh, kinh tế, hàng hải và hạ tầng. Sự kiện được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho một chiến lược Bắc Cực mới mà EC dự kiến công bố vào mùa Thu năm 2026, nhằm cập nhật khuôn khổ được thiết lập lần đầu tiên từ năm 2016.

Hai là, cho thấy nỗ lực của EU trong việc tăng cường hiện diện thực chất tại khu vực. Chỉ ít ngày trước sự kiện (6 - 7/9), Chủ tịch EC Ursula von der Leyen đã thăm Greenland, ký Tuyên bố chung với Greenland và Đan Mạch, công bố gói đối tác trị giá 200 triệu Euro cho giai đoạn 2026 - 2027 và đề xuất nâng mức tài trợ dài hạn lên 530 triệu Euro đến năm 2034. Việc kết hợp cam kết chính trị tại Rovaniemi với các gói đầu tư cụ thể cho thấy khối này hướng tới những bước đi mang tính thực tiễn cao.

Nhìn tổng thể, Hội nghị thượng đỉnh Bắc Cực phản ánh quyết tâm của EU trong việc nâng cao vai trò và hiện diện chiến lược tại một khu vực đang gia tăng tầm quan trọng cả về kinh tế lẫn an ninh. Tuy nhiên, hiệu quả thực chất của định hướng mới sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa các cam kết chính trị và nguồn lực tài chính thành các chương trình, dự án cụ thể, cũng như mức độ đồng thuận giữa các nước thành viên trong việc triển khai một chiến lược Bắc Cực chung.