Phố 'độc' giữa lòng đô thị

Hàng chục hộ dân nhiều năm nay vẫn phải sống cùng với những ngôi mộ nên cuộc sống vô cùng bất tiện.

Sống cùng... “quá khứ”

Nằm cách trục đường Hùng Vương sầm uất không xa, nếu rẽ xuống phố Hoa Vương rồi đi sâu vào khu Đoàn Kết, phường Thanh Miếu người ta sẽ ngỡ ngàng trước một không gian sống có phần đặc biệt. Nơi đây hiện là địa bàn sinh sống lâu đời của hơn 20 hộ dân. Sự “độc lạ” của khu phố này không nằm ở kiến trúc nhà cửa, mà ở chỗ: Đất ở của người dân và đất của nghĩa trang Nhân dân cũ đang đan xen vào nhau làm một.

Ngược dòng thời gian về quá khứ, nơi đây vốn là một nghĩa trang Nhân dân có từ rất lâu đời. Ông Bùi Quang Tư, năm nay 73 tuổi, nguyên cán bộ Thành ủy Việt Trì, nhớ lại câu chuyện của gia đình mình. Ông kể: Từ thời cụ ngoại của ông đã lên đây lập nghiệp, khi ấy vùng này vẫn còn chợ Chính Nghĩa sầm uất với lợi thế “nhất cận thị, nhị cận giang”. Gia đình cụ chỉ đơn giản là mua lại đất để tăng gia sản xuất, làm trang trại trồng táo, mía, mít... Qua nhiều thế hệ, đất đai canh tác dần ổn định, con cháu an cư lạc nghiệp ngay trên phần đất mà bên dưới từng là nghĩa địa.

Sự giao thoa giữa không gian tâm linh và không gian sinh hoạt đã tạo nên những câu chuyện dở khóc dở cười suốt nhiều thập kỷ. Ông Tư chỉ tay ra khu đất cho biết: Trước đây, khi người dân tìm được chủ của một số ngôi mộ, họ đã chủ động di dời lên nghĩa trang tập trung của thành phố. Thế nhưng, con số di dời được chỉ là phần ngọn. Hiện tại, ước tính vẫn còn khoảng 50 ngôi mộ chưa thể di chuyển nằm rải rác trong khu dân cư.

Không phải lúc nào, mảnh đất này cũng phẳng lặng. Lịch sử khu phố từng ghi nhận những xung đột gay gắt xuất phát từ việc tranh chấp không gian tâm linh. Ông Tư nhớ lại: Vào giai đoạn những năm 1979 - 1980, có một chủ đất mua lại diện tích rất rộng tại khu vực này định “an cư” nhưng chủ đất cũ lại đứng ra thu tiền của bất kỳ ai muốn đến đặt mộ. Sau một thời gian, chủ đất mới mang máy ủi đến san gạt mặt bằng để xây dựng nhà ở, vô tình làm bật các phần mộ lên. Hành động thiếu tôn trọng tâm linh này đã vấp phải sự phẫn nộ đỉnh điểm của người dân địa phương. Vụ việc căng thẳng đến mức Công an thành phố Việt Trì khi đó phải trực tiếp can thiệp để giải tỏa.

Sự bất tiện không chỉ dừng lại ở câu chuyện tâm linh của các gia đình, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, phát triển kinh tế. Minh chứng rõ nhất là trường hợp của anh Trần Quốc Hội (35 tuổi) - Giám đốc Công ty TNHH Vũ Hội. Thuê lại mặt bằng của UBND phường để mở xưởng cơ khí, anh Hội ngày đêm phải đối mặt với tình cảnh trớ trêu: Một ngôi mộ nằm ngay trong khuôn viên xưởng sản xuất. Dù luôn chu đáo thắp hương, giữ gìn vệ sinh cho phần mộ, nhưng anh Hội không giấu nổi sự mệt mỏi. Bản thân anh từng tha thiết xin tự nguyện bỏ kinh phí để di dời ngôi mộ này lên nghĩa trang tập trung nhằm giải phóng mặt bằng làm ăn. Tuy nhiên, nguyện vọng này đành bỏ ngỏ vì câu chuyện di dời một ngôi mộ lẻ loi giữa một quần thể “kẻ ở, người đi” xung quanh là điều cực kỳ phức tạp về mặt thủ tục và sự đồng thuận của cộng đồng. Cùng chung nỗi niềm, bà Nguyễn Thị Tân (73 tuổi), một hộ dân có nhiều phần mộ nằm ngay trong khuôn viên đất gia đình, cũng ngày đêm đau đáu mong muốn sớm có phương án chuyển dịch các cụ đến nơi an nghỉ mới khang trang hơn, trả lại sự thông thoáng cho không gian sống.

“Nút thắt” hạ tầng cần sự đồng thuận

Hệ lụy của việc chậm trễ di dời nghĩa trang cũ không chỉ dừng lại trong phạm vi tường rào của mỗi gia đình hay nhà xưởng, mà nó đã trở thành “lực cản” trực tiếp đối với công tác phát triển hạ tầng giao thông của địa phương. Thực tế tại khu Đoàn Kết đã từng diễn ra một câu chuyện hy hữu: Trong một chiến dịch làm đường giao thông nông thôn, mở rộng ngõ xóm, dự án đã phải bế tắc khi vướng vào các phần mộ của người dân. Tuyến đường sau đó hoàn thành trong cảnh méo mó, không đạt được như kỳ vọng, trở thành một “nút thắt cổ chai” không đáng có.

Chia sẻ về giải pháp, ông Bùi Quang Tư thẳng thắn bày tỏ: Nguyện vọng lớn nhất của hơn 20 hộ dân nơi đây là sớm di dời toàn bộ các phần mộ còn lại để thoát khỏi danh xưng “phố độc lạ” vốn mang nhiều màu sắc u uất. Tuy nhiên, mấu chốt vấn đề nằm ở phương pháp tiếp cận của chính quyền cơ sở. Chính quyền và người dân cần phải ngồi lại với nhau để tạo ra sự đồng thuận cao.

Một ngôi mộ nằm giữa xưởng cơ khí của Công ty TNHH Vũ Hội.

Khi “nút thắt tâm linh” được tháo gỡ, những giá trị hữu hình về mặt kinh tế - xã hội đối với địa phương sẽ lập tức được khơi thông. Ở góc độ dân sinh, “người dương” sẽ có thêm không gian sinh hoạt, mở rộng được diện tích nhà ở, đường làng ngõ xóm được chỉnh trang khang trang, sạch đẹp. Ở góc độ quản lý nhà nước, đây là cơ hội vàng để UBND phường Thanh Miếu tiến hành rà soát, đo đạc và quy chủ chính xác lại diện tích đất đai khu vực này.

Hành trình xây dựng đô thị văn minh, hiện đại không thể tách rời việc giải quyết triệt để những góc tối hạ tầng, những khu phố có lịch sử quản lý đất đai phức tạp như khu Đoàn Kết, phường Thanh Miếu. Mong rằng, từ tiếng nói tâm huyết của những công dân kỳ cựu như ông Bùi Quang Tư, bà Nguyễn Thị Tân hay trăn trở của doanh nghiệp như anh Trần Quốc Hội, các cơ quan chức năng sẽ sớm vào cuộc khảo sát, lập phương án tổng thể, biến khu phố “đặc biệt” này trở thành một điểm sáng văn minh đô thị trong tương lai không xa.