Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng làm rõ giải pháp huy động nguồn lực, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu chủ trì điều hành phiên chất vấn.

Hoàn thiện cơ chế chia sẻ nguồn lực, thu hút đầu tư PPP

Về huy động nguồn lực xã hội thông qua hình thức PPP, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phân tích, đây là phương thức huy động vốn quan trọng, được nhiều nước trên thế giới áp dụng hiệu quả trong phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông. Có hai hình thức chủ yếu: doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng, sau đó thu phí để hoàn vốn và thu lợi nhuận; hoặc Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí.

Tại Việt Nam, Luật PPP được ban hành từ năm 2020 nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng. Hiện nay, hình thức chủ yếu là doanh nghiệp bỏ vốn xây dựng công trình, sau đó được giao khai thác, thu phí để hoàn vốn. Thời gian thu phí thường khoảng 20 năm. Theo Phó Thủ tướng, khoảng thời gian này được tính toán phù hợp với khả năng huy động và hoàn trả vốn của doanh nghiệp, bởi các nhà đầu tư PPP đều phải vay vốn ngân hàng, thời hạn cho vay khoảng 10-12 năm, phần còn lại doanh nghiệp phải tự thu xếp.

Để khuyến khích doanh nghiệp tham gia, Nhà nước đã có cơ chế chia sẻ chi phí đầu tư với doanh nghiệp. Cụ thể, Nhà nước có thể tham gia hỗ trợ khoảng 50% tổng mức đầu tư, trường hợp đặc biệt có thể lên tới 70%, tùy thuộc vị trí và hiệu quả của từng dự án. Phó Thủ tướng đánh giá, trước đây khi doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư, nhiều dự án PPP gặp khó khăn trong việc bảo đảm khả năng thu hồi vốn và hiệu quả tài chính, do đó khó thu hút doanh nghiệp tham gia. Việc Nhà nước tham gia hỗ trợ, chia sẻ một phần vốn đầu tư đã góp phần giảm áp lực tài chính cho nhà đầu tư, nâng cao hiệu quả dự án và tạo điều kiện thuận lợi hơn để thu hút doanh nghiệp tham gia các dự án PPP mới.

Một hướng huy động nguồn lực khác đang được nghiên cứu là hình thức O&M. Theo đó, Bộ Xây dựng dự kiến thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, đoạn tuyến cao tốc Bắc – Nam. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, hình thức này có sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp bởi không phải đối mặt với các rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá trong quá trình đầu tư xây dựng.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng giải trình ý kiến của ĐBQH tại phiên chất vấn.

Sử dụng vốn ODA có trọng tâm, thúc đẩy giải ngân đầu tư công

Đối với huy động vốn ODA, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam hiện đã trở thành quốc gia “tốt nghiệp” ODA, không còn được tiếp cận những nguồn vốn vay giá rẻ như trước đây. Tuy nhiên, dư địa về nợ công, trần nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ hiện vẫn ở mức thấp so với giới hạn Quốc hội cho phép. Vì vậy, việc tiếp tục huy động vốn ODA cùng với các nguồn lực khác để phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế là cần thiết.

Tuy nhiên, trong bối cảnh điều kiện vay vốn đã thay đổi, yêu cầu đặt ra là phải tính toán đầy đủ chi phí, đánh giá kỹ hiệu quả của từng khoản vay, rà soát các điều kiện liên quan đến thi công và lựa chọn nhà thầu, bảo đảm an toàn và hiệu quả sử dụng vốn. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, định hướng của Chính phủ là tập trung huy động vốn cho một số dự án lớn, có hiệu quả về kinh tế, xã hội và tài chính, không đầu tư dàn trải như trước đây.

Liên quan đến giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Theo tính toán, việc hoàn thành mục tiêu này có thể đóng góp thêm khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm nay.

Trong 10 tháng năm 2026,  tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 74%, đây là kết quả tích cực trong năm đầu nhiệm kỳ. Giải trình về tỷ lệ vốn tạm ứng, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng lý giải, do năm nay là năm đầu tiên của nhiệm kỳ, sau khi ký hợp đồng, các nhà thầu, nhất là tại những dự án lớn, được tạm ứng khoảng 30% vốn để mua sắm nguyên vật liệu và chuẩn bị các điều kiện thi công. Đây là hoạt động bình thường trong quá trình triển khai dự án; chỉ một số ít trường hợp là tồn đọng từ trước. Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt, bảo đảm việc giải ngân vốn đầu tư công được thực hiện thực chất, phát huy hiệu quả nguồn lực, tạo đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế năm 2026.