Phơi nắng chữa bệnh? Cẩn trọng với lời đồn

Khi lời kể cá nhân trở thành niềm tin chung

Trên mạng xã hội, những câu chuyện cải thiện sức khỏe nhờ các phương pháp tự nhiên đang thu hút sự quan tâm. Trong đó, phơi nắng được một số người chia sẻ như thói quen giúp ngủ ngon, giảm đau nhức và cải thiện tinh thần. Điều đáng chú ý là những lời khẳng định đó dù chưa được kiểm chứng một cách khoa học vẫn có thể tạo niềm tin và khiến người khác muốn làm theo.

Nhiều trải nghiệm cá nhân về phơi nắng chữa bệnh đang lan truyền trên mạng xã hội. Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Trên một hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm phơi nắng, một tài khoản kể đã duy trì thói quen này suốt ba năm. Mỗi sáng, người này ngồi trước cửa nhà, lần lượt phơi lưng, tay và chân từ khoảng 7-8 giờ đến 9-10 giờ. Theo lời kể, tình trạng lạnh chân vào mùa đông, đau nhức xương khớp và mất ngủ có dấu hiệu cải thiện. Đáng chú ý, dù da ngày càng sạm màu, xuất hiện những đốm sắc tố, người này vẫn chấp nhận vì tin rằng sức khỏe tốt lên. Chính sự đánh đổi ấy đặt ra câu hỏi: Liệu cảm giác dễ chịu có đủ để bỏ qua những dấu hiệu tổn thương trên da?

Một trường hợp khác là anh H.Đ.M. (Hà Đông, Hà Nội) - người làm công việc văn phòng, thường rời nhà từ sáng sớm và trở về khi trời tối - cuối tuần trở thành khoảng thời gian được mong đợi để ra lô-gia căn hộ đón nắng vào lưng. Ngoài phơi nắng, người này còn hít thở sâu, đi bộ chân đất sau bữa tối và cho rằng những thói quen đó giúp giảm căng thẳng, đầy bụng, ngủ ngon hơn. Tuy nhiên, khi nhiều hoạt động được thực hiện cùng lúc, không thể xác định phơi nắng đóng góp bao nhiêu vào những thay đổi sức khỏe được kể lại.

Hai câu chuyện phản ánh cách niềm tin có thể hình thành từ những trải nghiệm gần gũi. Với người đang gặp vấn đề sức khỏe kéo dài, một phương pháp đơn giản, ít tốn kém và có thể thực hiện tại nhà dễ tạo sức hấp dẫn. Khi nhiều lời kể tích cực được chia sẻ, người đọc có thể nhầm tưởng đó là bằng chứng về hiệu quả chữa bệnh.

Tuy nhiên, cảm giác bớt đau hoặc ngủ ngon hơn không đồng nghĩa tổn thương bệnh lý đã được khắc phục. Trải nghiệm cá nhân chỉ có giá trị tham khảo, không thể thay thế kết quả thăm khám và đánh giá y khoa. Ranh giới giữa chia sẻ kinh nghiệm sống và đưa ra lời khuyên điều trị vì thế cần được nhận diện rõ ràng.

Lợi ích là có, nhưng không phải phép chữa bệnh

Theo Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH), tia UVB từ nắng giúp da tổng hợp vitamin D, cần thiết cho hấp thu canxi và sức khỏe xương. Tuy nhiên, lượng vitamin D tạo ra phụ thuộc thời điểm, mùa, vị trí địa lý, tuổi, màu da và diện tích tiếp xúc. Không có một khung giờ hay thời lượng phơi nắng bảo đảm phù hợp với mọi người. Kéo dài thời gian ngoài nắng cũng không đồng nghĩa cơ thể sẽ nhận thêm lợi ích tương ứng.

Trao đổi với báo chí mới đây, bác sĩ Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, giải thích cường độ UV giữa trưa có thể thúc đẩy tổng hợp vitamin D nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ tổn thương da. Vì vậy, không nên cố phơi nắng trong khoảng 11-13 giờ chỉ để bổ sung vitamin này. Bác sĩ cũng lưu ý cảm giác khỏe hơn có thể liên quan đến nghỉ ngơi, thư giãn hoặc vận động đi kèm, chứ chưa chứng minh hiệu quả điều trị của phơi nắng.

Với những tuyên bố chữa bệnh cột sống hay bệnh phổi, cần thận trọng hơn. Theo ý kiến bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, chưa có bằng chứng phơi nắng thông thường có thể điều trị thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, bệnh hô hấp hay các bệnh mạn tính khác. Cảm giác giảm đau không chứng minh nguyên nhân gây bệnh đã được xử lý.

Đối với giấc ngủ, tài liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết ánh sáng buổi sáng giúp điều chỉnh đồng hồ sinh học. Nhưng tiếp xúc ánh sáng không có nghĩa phải để da trần dưới nắng gắt. Người dân có thể hưởng lợi từ sinh hoạt ngoài trời phù hợp mà không biến việc phơi nắng thành một liệu pháp thay thế điều trị mất ngủ.

Ảnh minh họa

Đừng đánh đổi sức khỏe vì lời truyền miệng

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), phơi nhiễm tia cực tím quá mức có thể gây cháy nắng, tổn thương DNA, lão hóa da và tăng nguy cơ ung thư da. Tổn thương có thể tích lũy ngay cả khi người tiếp xúc không cảm thấy bỏng rát rõ rệt. Da rám nắng là phản ứng trước tác động của UV, không phải dấu hiệu cơ thể được chữa lành.

Ngoài tia UV, nắng nóng kéo dài có thể gây mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc làm tăng nhạy cảm ánh sáng cần đặc biệt thận trọng. Vì thế, chấp nhận da sạm màu hay bất thường trên da để đổi lấy lợi ích chưa được kiểm chứng không phải lựa chọn an toàn.

Cũng cần phân biệt phơi nắng với quang trị liệu. Trong y khoa, ánh sáng được sử dụng điều trị một số bệnh da liễu dưới chỉ định và giám sát của bác sĩ, với bước sóng, liều chiếu được kiểm soát. Tự nằm dưới nắng không có những điều kiện ấy, nên không thể xem là phương pháp tương đương.

WHO khuyến cáo theo dõi chỉ số UV, hạn chế nắng giữa trưa và áp dụng biện pháp bảo vệ khi chỉ số từ 3 trở lên. Khi ra ngoài, nên tìm bóng râm, đội mũ, mặc quần áo che chắn, đeo kính bảo vệ mắt và dùng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 30 trên vùng da hở. Người lo thiếu vitamin D cần được tư vấn về dinh dưỡng, xét nghiệm khi có chỉ định và bổ sung phù hợp, thay vì tự phơi nắng kéo dài.

Quan trọng hơn, trước một lời khuyên chữa bệnh trên mạng, cần hỏi bằng chứng đến từ đâu, có được chuyên gia xác nhận hay không và liệu việc làm theo có khiến mình trì hoãn khám chữa bệnh. Mạng xã hội có thể giúp trao đổi kinh nghiệm, nhưng không thể thay thế chẩn đoán y khoa. Ánh sáng tự nhiên nên là một phần của lối sống lành mạnh, không phải lý do để bỏ thuốc hoặc đặt niềm tin chữa bệnh vào lời truyền miệng.