Phòng, chống sốt rét: Hiệu quả từ tầm soát chủ động

Sau 15 ngày triển khai Chiến dịch 100 ngày lấy mẫu máu xét nghiệm chủ động phát hiện ký sinh trùng sốt rét tại các xã có nguy cơ, ngành Y tế tỉnh đã tiếp cận, xét nghiệm 1.310 đối tượng nguy cơ và phát hiện 18 trường hợp dương tính với ký sinh trùng sốt rét. Kết quả này cho thấy việc chủ động mở rộng điều tra tại cộng đồng là rất cần thiết.

Phát hiện 18 ca mắc sốt rét

Lấy mẫu máu xét nghiệm cho người dân.

Thực hiện Kế hoạch 100 ngày phòng, chống và loại trừ sốt rét trên địa bàn tỉnh năm 2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Khánh Hòa phối hợp với các địa phương triển khai Chiến dịch 100 ngày lấy mẫu máu xét nghiệm chủ động phát hiện ký sinh trùng sốt rét tại các xã có nguy cơ. Trong đợt đầu, hoạt động tập trung tại các xã: Nam Khánh Vĩnh, Tây Khánh Vĩnh và Trung Khánh Vĩnh.

Qua 15 ngày triển khai (từ ngày 17 đến 31-8), các tổ điều tra đã tiếp cận và lấy mẫu máu xét nghiệm cho 1.310 đối tượng nguy cơ tại 8 thôn, đạt 87,3% chỉ tiêu của đợt 1. Trong số đối tượng được lấy mẫu, có 578 người (chiếm hơn 44%) nằm trong danh sách đối tượng nguy cơ được các xã lập trước chiến dịch; 732 người còn lại (chiếm gần 56%) là những đối tượng mới được bổ sung trong quá trình triển khai. Toàn bộ đối tượng được xét nghiệm, phỏng vấn và thu thập thông tin liên quan đến nguy cơ lây truyền sốt rét. Kết quả, các tổ điều tra phát hiện 18 trường hợp dương tính với ký sinh trùng sốt rét. Đáng chú ý, có 10 ca bệnh được phát hiện trong nhóm đối tượng nằm trong danh sách nguy cơ được lập trước chiến dịch.

Trong số các địa bàn triển khai, xã Nam Khánh Vĩnh ghi nhận số ca dương tính cao nhất với 12 ca/631 người được xét nghiệm; xã Tây Khánh Vĩnh ghi nhận 6 ca/365 người được xét nghiệm; xã Trung Khánh Vĩnh có 307 người được xét nghiệm nhưng chưa phát hiện ca dương tính. Đáng chú ý, các ca bệnh tập trung tại một số thôn như: Thôn Giang Biên (xã Nam Khánh Vĩnh) ghi nhận 10 ca; thôn Suối Cát (xã Tây Khánh Vĩnh) ghi nhận 4 ca. Các ca bệnh tại 2 địa bàn này xuất hiện tập trung trong thời gian ngắn, cho thấy nguy cơ lây truyền tại chỗ rất cao.

Bác sĩ Tôn Thất Toàn - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Khánh Hòa, cho biết: “Kết quả bước đầu cho thấy, việc xét nghiệm chủ động tại các địa bàn có nguy cơ giúp ngành Y tế phát hiện kịp thời những trường hợp nhiễm ký sinh trùng mà nếu chỉ dựa vào danh sách lập trước chiến dịch có thể sẽ bị bỏ sót. Điều này cũng cho thấy nhóm cộng đồng có nguy cơ mắc sốt rét biến động rất lớn, đặc biệt tại các địa bàn người dân thường xuyên đi rừng, đi rẫy. Vì vậy, việc điều tra không thể chỉ dựa vào danh sách có sẵn mà cần liên tục cập nhật, mở rộng theo tình hình thực tế và các mối liên hệ dịch tễ”.

Tiếp tục tập trung nhóm đi rừng, ngủ rẫy

Cán bộ y tế thực hiện các bước lưu mẫu máu xét nghiệm tầm soát bệnh sốt rét.

Một trong những kết quả đáng chú ý của đợt xét nghiệm là hiệu quả của việc phân loại đối tượng theo mức độ nguy cơ. Trong 1.310 người được xét nghiệm, có 296 người thuộc nhóm nguy cơ rất cao và 210 người thuộc nhóm nguy cơ cao. Toàn bộ 18 ca dương tính đều nằm trong 2 nhóm này. “Cả 18 ca dương tính đều có mối liên hệ trực tiếp với những ca mắc bệnh trước đó, cho thấy việc khai thác thông tin dịch tễ có vai trò quan trọng trong xác định đúng đối tượng cần xét nghiệm. Kết quả này là cơ sở để ngành Y tế tiếp tục tập trung nguồn lực vào các nhóm nguy cơ cao, rất cao và những người có mối liên hệ dịch tễ với ca bệnh, thay vì triển khai dàn trải”, bác sĩ Tôn Thất Toàn cho biết.

Bên cạnh đó, nhóm đối tượng đi rừng, đi rẫy cũng được chiến dịch xác định là nhóm cần đặc biệt quan tâm. Trong số người được điều tra, có 1.261 người (chiếm 96,3%) có đi rừng hoặc đi rẫy; trong đó, 735 người từng ngủ lại qua đêm tại rừng, rẫy. Đáng lo ngại, cả 18 ca dương tính đều thuộc nhóm ngủ lại qua đêm. Chiến dịch cũng phát hiện 5 ca bệnh ở trẻ dưới 15 tuổi trong tổng số đối tượng nguy cơ; những trẻ này thường xuyên theo cha mẹ đi rừng, đi rẫy và ngủ qua đêm.

Theo bác sĩ Tôn Thất Toàn, từ những kết quả trên, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Khánh Hòa xác định tiếp tục xử lý ổ bệnh tại thôn Giang Biên và Suối Cát, đồng thời tổ chức xét nghiệm lần 2 sau 15 ngày đối với nhóm ưu tiên can thiệp 1 và 2, trước mắt tập trung tại các thôn Giang Biên, Tà Mơ, Bố Lang và Tà Gộc. Cùng với đó là điều tra ca bệnh, người tiếp xúc; phun tồn lưu, tẩm màn diện rộng; cấp màn tẩm hóa chất và kem xua cho các hộ gia đình có ca bệnh. Đồng thời, ngành Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương tăng cường truyền thông, tập trung vào những người thường xuyên đi rừng, đi rẫy và ngủ lại qua đêm.

Những kết quả chiến dịch mang lại không chỉ giúp phát hiện sớm người nhiễm ký sinh trùng sốt rét mà còn cung cấp thêm dữ liệu để ngành Y tế xác định chính xác các khu vực, nhóm đối tượng và hành vi có nguy cơ cao. Qua đó, triển khai các biện pháp can thiệp phù hợp, hướng tới mục tiêu phòng, chống và loại trừ sốt rét trên địa bàn tỉnh vào năm 2030.