Một định danh, thuận lợi hơn trong quản lý và tiếp cận an sinh

Cả người dân và cơ quan Bảo hiểm xã hội được hưởng lợi

Từ ngày 1/9/2026, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam bắt đầu thực hiện chuyển đổi dữ liệu và vận hành tập trung trên toàn bộ hệ thống nghiệp vụ, sử dụng số định danh cá nhân/căn cước công dân (CCCD) thay thế mã số BHXH và bộ mã quản lý.

Theo Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Chu Mạnh Sinh, đây là nhiệm vụ có phạm vi toàn hệ thống, tác động trực tiếp đến dữ liệu của người tham gia, người hưởng cũng như quá trình giải quyết các chế độ, chính sách. Vì vậy, yêu cầu xuyên suốt là triển khai đúng tiến độ, chính xác, an toàn, đồng bộ, bảo toàn đầy đủ dữ liệu và không làm gián đoạn hoạt động nghiệp vụ, không ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia, người hưởng chính sách.

Nguồn: Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Đồ họa: Phương Anh

Về bản chất, đối với người tham gia và người hưởng, đây là sự thay đổi cách hệ thống nhận diện, quản lý thông tin trên các phần mềm nghiệp vụ. Đại diện BHXH Việt Nam cho biết, quá trình chuyển đổi phải bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu, kế thừa đầy đủ lịch sử giao dịch, quá trình tham gia, quá trình hưởng các chế độ BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và các hồ sơ điện tử đã phát sinh; không làm chậm hoặc gián đoạn việc giải quyết quyền lợi của người tham gia.

GS. Giang Thanh Long - Trường Kinh tế và Quản lý công (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, việc sử dụng số định danh cá nhân/CCCD thay mã số BHXH là một xu hướng hợp lý, phù hợp với quá trình xây dựng hệ thống quản lý hiện đại. Khi áp dụng, người dân không còn phải ghi nhớ nhiều loại mã số, mà có thể sử dụng một số định danh thống nhất.

Không chỉ thuận tiện cho người dân, lợi ích lớn hơn nằm ở khả năng kết nối và sử dụng dữ liệu trong quản lý nhà nước. Nếu được vận hành đồng bộ, an toàn và ổn định, việc này sẽ giúp giảm bớt sự phức tạp trong giao dịch, đồng thời tạo nền tảng để các cơ quan quản lý khai thác dữ liệu hiệu quả hơn.

Theo GS. Giang Thanh Long, khi các dữ liệu được định danh thống nhất, các cơ quan liên quan đến quản lý lao động, an sinh có thể nắm bắt tốt hơn tình trạng tham gia BHXH, BHYT của mỗi công dân. Trong quá trình sử dụng dịch vụ, người dân có thể được giảm bớt giấy tờ, mã số phải cung cấp tại từng cơ quan. Chẳng hạn, với các dịch vụ liên quan đến BHYT, việc sử dụng CCCD để xác thực thông tin giúp người dân tiếp cận hồ sơ điện tử thuận tiện hơn, thay vì phải sử dụng nhiều loại thẻ hoặc mã số riêng biệt.

“Nhìn rộng hơn, việc thống nhất định danh còn tạo nền tảng để dữ liệu về quá trình tham gia, hưởng các chính sách BHXH, BHYT, BHTN được quản lý thống nhất hơn. Đây là yếu tố quan trọng khi ngành BHXH đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển các dịch vụ điện tử” - GS. Giang Thanh Long chia sẻ.

Bảo đảm thông suốt quyền lợi và bảo mật thông tin người dùng

Đại diện BHXH Việt Nam cho biết, trong quá trình đồng bộ dữ liệu, việc duy trì liên tục hoạt động nghiệp vụ và bảo đảm quyền lợi của người tham gia, người hưởng là yêu cầu bắt buộc. Các hồ sơ liên quan đến giải quyết chế độ BHXH, khám chữa bệnh BHYT, thu, cấp sổ, thẻ, giao dịch điện tử và chi trả phải được xử lý thông suốt. Nếu phát sinh vướng mắc do chuyển đổi mã số hoặc đồng bộ dữ liệu, các đơn vị phải chủ động phối hợp khắc phục, ưu tiên xử lý, không để người dân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng quyền lợi do nguyên nhân từ việc chuyển đổi hệ thống.

Đây cũng là vấn đề được GS. Giang Thanh Long lưu ý. Theo ông, khi thực hiện đồng bộ dữ liệu của hàng chục triệu người, trong đó, mỗi người có thể có hàng chục bản ghi, việc phát sinh một số lỗi trong quá trình chuyển đổi là điều khó tránh khỏi. Điều quan trọng là hệ thống phải được chuẩn bị kỹ, có khả năng xử lý và khắc phục nhanh để bảo đảm việc chuyển đổi diễn ra thuận lợi, thông suốt và quyền lợi của người tham gia được bảo đảm.

Bên cạnh yêu cầu về tính chính xác và thông suốt của hệ thống, một vấn đề khác được người dân quan tâm là bảo mật dữ liệu cá nhân. Chị Luyến - giáo viên Trường Tiểu học Phương Mai (phường Kim Liên, Hà Nội) cho biết, chị rất đồng tình với việc dùng số CCCD làm mã số BHXH, vì điều này sẽ giúp chị không phải ghi nhớ nhiều mã số, tạo thuận lợi khi làm thủ tục liên quan tới BHXH. Tuy nhiên, chị cũng bày tỏ lo lắng về việc bảo mật thông tin cá nhân khi thực hiện việc chuyển đổi cũng như trong quá trình vận hành, do liên quan tới số an sinh.

GS. Giang Thanh Long cũng chỉ ra rằng, việc đồng nhất dữ liệu mang lại nhiều thuận lợi, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo vệ thông tin. Khi nhiều thông tin liên quan đến một công dân được liên kết thông qua một định danh duy nhất, nếu dữ liệu bị lộ hoặc tài khoản bị xâm nhập, nguy cơ ảnh hưởng có thể không chỉ dừng ở thông tin căn cước, mà còn liên quan đến nhiều lĩnh vực khác.

Do đó, cùng với việc tạo thuận lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn dữ liệu phải được xem là một yêu cầu xuyên suốt. Đây cũng là lý do BHXH Việt Nam đặt các yêu cầu về an toàn, chính xác, đồng bộ và bảo toàn dữ liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị chuyển đổi.

Việc thay thế mã số BHXH bằng số định danh cá nhân/CCCD vì vậy không đơn thuần là thay đổi một dãy số trên hệ thống. Với người dân, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi không phải là thay đổi mã số, mà là tiếp cận các chính sách BHXH, BHYT, BHTN thuận tiện hơn, trong khi toàn bộ quá trình tham gia và hưởng quyền lợi được bảo đảm đầy đủ, liên tục và an toàn. Đồng thời, đây là bước chuyển trong phương thức nhận diện và quản lý dữ liệu an sinh, hướng tới việc người dân sử dụng một định danh thống nhất khi tiếp cận các dịch vụ công.