Phòng ngừa và xử trí đúng cách côn trùng đốt khi du xuân tránh biến chứng nguy hiểm

Mùa xuân - thời điểm dễ gặp côn trùng đốt

Thời điểm sau Tết thường rơi vào giai đoạn giao mùa, độ ẩm cao, thời tiết ấm dần lên. Đây là điều kiện thuận lợi để muỗi, ong, kiến lửa, bọ chét, ve, rết… sinh sôi mạnh.

Các địa điểm du xuân phổ biến như khu sinh thái, rừng núi; đền, chùa có nhiều cây xanh; bãi cỏ, khu picnic, vườn cây ăn quả… đều là môi trường cư trú lý tưởng của nhiều loại côn trùng.

Đáng lưu ý, nhiều người mặc quần áo ngắn tay, mang dép hở, ngồi trực tiếp xuống bãi cỏ hoặc tựa vào thân cây mà không kiểm tra kỹ, vô tình tạo điều kiện để côn trùng tiếp xúc và đốt.

Biểu hiện thường gặp khi bị côn trùng đốt

1. Ngứa và mẩn đỏ tại chỗ

Đây là biểu hiện phổ biến nhất. Sau khi bị muỗi, kiến, rệp, bọ chét… đốt, vùng da có thể xuất hiện:

Nốt sẩn đỏ nhỏ
Sưng nhẹ, ngứa nhiều, đặc biệt về đêm
Cảm giác nóng rát nhẹ

Tình trạng ngứa xảy ra do cơ thể giải phóng histamin - chất trung gian gây viêm khi tiếp xúc với nước bọt hoặc nọc độc của côn trùng.

2. Sưng to và đau

Một số loại côn trùng như kiến lửa, ong, bắp cày có thể gây sưng nhanh tại chỗ, đau rát, cảm giác bỏng. Có thể xuất hiện mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ. Ở người có cơ địa dị ứng, phản ứng sưng có thể lan rộng và kéo dài nhiều ngày.

3. Nổi mề đay hoặc phản ứng dị ứng

Một số trường hợp có thể xuất hiện mề đay lan rộng, ngứa toàn thân, phù môi, phù mí mắt, chóng mặt, buồn nôn sau khi bị đốt. Đây là phản ứng dị ứng và có thể tiến triển thành sốc phản vệ nếu không được xử trí kịp thời.

4. Dấu hiệu nhiễm trùng

Nếu gãi nhiều hoặc xử trí không đúng cách, vết đốt có thể bị nhiễm trùng với các biểu hiện: đỏ lan rộng, đau tăng dần, chảy mủ, sốt, nổi hạch lân cận… Trẻ em và người mắc bệnh nền như đái tháo đường có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn.

Côn trùng đốt gây ngứa kéo dài khiến người bệnh gãi nhiều, dẫn đến trầy xước da. Tình trạng này có thể gây viêm da mạn tính, da dày lên, thâm sạm và tái phát nhiều lần.

Nếu tổn thương hở, vi khuẩn có thể xâm nhập qua vùng da bị trầy xước, gây viêm mô tế bào - một biến chứng cần điều trị kháng sinh sớm. Nếu không kiểm soát tốt, nhiễm trùng có thể lan rộng.

Ở một số người nhạy cảm với nọc ong hoặc côn trùng khác, nguy cơ sốc phản vệ là có thật, với các biểu hiện như:

Khó thở
Tụt huyết áp
Choáng váng
Mất ý thức

Ngoài ra, một số loại côn trùng còn là vật trung gian truyền bệnh như muỗi truyền sốt xuất huyết, sốt rét; ve truyền bệnh do vi khuẩn; mò truyền sốt mò… Vì vậy, không phải mọi vết đốt đều chỉ gây ngứa đơn thuần.

Côn trùng đốt là tình huống phổ biến trong các chuyến du xuân.

Cách xử trí đúng khi bị côn trùng đốt

Với vết đốt nhẹ, có thể:

Rửa sạch bằng nước và xà phòng
Chườm lạnh 10 - 15 phút để giảm sưng
Bôi thuốc giảm ngứa theo hướng dẫn
Tránh gãi

Nếu ngứa nhiều, có thể sử dụng thuốc kháng histamin theo chỉ định của nhân viên y tế.

Trường hợp bị nhiều vết đốt cùng lúc, đặc biệt do ong vò vẽ, có thể gây ngộ độc toàn thân, tổn thương gan, thận. Người bệnh cần nhập viện theo dõi, không tự điều trị tại nhà.

Nên đến cơ sở y tế khi có các biểu hiện: sưng to nhanh, lan rộng, đau nhiều, sốt, mề đay toàn thân, khó thở hoặc vết đốt kéo dài trên 3 - 5 ngày không cải thiện.

Để hạn chế biến chứng, cần:

Không gãi mạnh vùng da bị đốt
Rửa sạch bằng nước và xà phòng dịu nhẹ
Chườm lạnh để giảm sưng
Dùng thuốc bôi chống ngứa theo hướng dẫn của nhân viên y tế

Phần lớn các trường hợp côn trùng đốt là lành tính và tự khỏi. Tuy nhiên, chủ quan hoặc xử trí sai cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng đáng tiếc. Chủ động phòng ngừa bằng cách giữ vệ sinh môi trường, ngủ màn, mặc quần áo dài khi ra ngoài và sử dụng sản phẩm xua côn trùng là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.

Những nhóm người cần đặc biệt thận trọng

Các đối tượng sau cần đặc biệt lưu ý khi bị côn trùng đốt:

Người có tiền sử dị ứng
Người từng bị phản ứng nặng do ong đốt
Trẻ nhỏ
Người cao tuổi
Người mắc hen phế quản hoặc bệnh tim mạch

Đặc biệt, người từng bị sốc phản vệ do ong đốt có nguy cơ tái phát nặng hơn ở những lần tiếp theo.

Tuyệt đối không áp dụng các biện pháp truyền miệng như bôi nước mắm, dầu gió, kem đánh răng hoặc đắp lá cây không rõ nguồn gốc lên vết đốt.

Phòng tránh côn trùng đốt khi du xuân

Để hạn chế nguy cơ côn trùng đốt khi du xuân:

Mặc quần áo dài tay, đi giày kín
Tránh mặc quần áo quá sặc sỡ khi vào khu vực có ong
Sử dụng sản phẩm xua côn trùng, xịt chống muỗi lên vùng da hở (không bôi vào mắt, miệng)
Hạn chế dùng nước hoa có mùi quá ngọt

Tóm lại, côn trùng đốt là tình huống phổ biến trong các chuyến du xuân. Phần lớn trường hợp nhẹ và có thể xử lý tại nhà, nhưng phản ứng nặng có thể xảy ra đột ngột và khó lường.

Chuẩn bị kỹ lưỡng, hiểu rõ cách phòng tránh và xử trí đúng là chìa khóa bảo vệ sức khỏe. Du xuân an toàn không chỉ là giữ gìn thể trạng mà còn là chủ động phòng ngừa những nguy cơ nhỏ nhưng tiềm ẩn hậu quả lớn như côn trùng đốt.

BS Nguyễn Hoàng Quân