Phụ huynh, thí sinh và nỗi lo tăng học phí đại học

Mặt bằng học phí mới đang hình thành

Những ngày đầu tháng 3, khi nhiều trường đại học lần lượt công bố đề án tuyển sinh năm 2026, phụ huynh và học sinh bắt đầu nỗi lo học phí. Nếu như trước đây, phần lớn các chương trình đào tạo đại học công lập chỉ dao động quanh mức vài triệu đồng mỗi tháng, thì vài năm gần đây, khi cơ chế tự chủ được triển khai mạnh mẽ, mức thu đã có sự thay đổi đáng kể.

Tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, học phí dự kiến năm học 2026 - 2027 đối với ngành Y khoa và Răng - Hàm - Mặt lên tới khoảng 81 triệu đồng mỗi năm. So với năm học trước, mức thu này tăng gần 26 triệu đồng, một bước nhảy khá lớn trong lộ trình điều chỉnh học phí. Các ngành như Dược học và Y học cổ truyền dự kiến khoảng 68 triệu đồng mỗi năm, trong khi các ngành cử nhân còn lại khoảng 47 triệu đồng. Nhà trường cho biết, mức tăng nhằm tiệm cận chi phí đào tạo thực tế, vốn rất cao với các ngành thuộc khối sức khỏe do cần nhiều phòng thí nghiệm, thiết bị thực hành và cơ sở thực tập lâm sàng.

Tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP HCM), học phí khóa tuyển sinh 2026 dự kiến dao động từ khoảng 32,6 đến 70 triệu đồng mỗi năm tùy ngành học. Trong đó, các ngành khoa học cơ bản như Vật lí học, Hải dương học hay Khoa học môi trường có mức học phí thấp hơn. Ngược lại, các ngành công nghệ như Khoa học máy tính chương trình tiên tiến có mức học phí cao nhất. Sự chênh lệch này phản ánh một thực tế: chi phí đào tạo giữa các ngành đang ngày càng khác biệt.

Cùng với các chương trình chuẩn, nhóm chương trình đào tạo bằng tiếng Anh hoặc liên kết quốc tế cũng ghi nhận mức học phí cao hơn đáng kể. Tại Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội), học phí các ngành như Ngôn ngữ Anh, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật, Hàn dự kiến khoảng 42 triệu đồng mỗi năm, tăng so với năm trước. Một số ngành khác như Ngôn ngữ Nga, Ngôn ngữ Ả Rập hay Giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ có mức khoảng 31 triệu đồng mỗi năm. Ở nhóm chương trình quốc tế, học phí có thể lên tới khoảng 67 triệu đồng mỗi năm...

Bài toán tài chính của nhiều gia đình

Với các trường đại học, việc điều chỉnh học phí được xem là một bước đi cần thiết trong lộ trình tự chủ. Tuy nhiên, với nhiều gia đình, con số học phí lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác: đó là áp lực chi tiêu kéo dài suốt bốn năm.

Theo chuyên gia giáo dục Thanh Hải, năm nay, cùng với việc thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng vào các trường đại học, thì việc phụ huynh, thí sinh cần dừng lại để cân nhắc mức học phí phù hợp với tài chính gia đình trước khi lựa chọn trường, ngành học. Thí sinh có thể chọn ngành học yêu thích ở những trường có mức học phí “dễ thở” hơn, thay vì phải vào những trường top đầu như dự định ban đầu.

Chị Nguyễn Thúy, phụ huynh có con đang học lớp 12 kể rằng, gia đình từng dự định cho con theo học ngành Kinh tế quốc tế tại một trường đại học lớn ở Hà Nội. Nhưng khi tìm hiểu học phí dự kiến năm nay tăng hơn 15%, chị bắt đầu cân nhắc lại. “Nếu tính cả tiền học và sinh hoạt, mỗi tháng gia đình phải chi ít nhất 15 triệu đồng. Với thu nhập của hai vợ chồng ở tỉnh, đó là khoản không nhỏ”, chị nói. Không chỉ tiền học, chi phí thuê trọ, ăn uống, đi lại ở các thành phố lớn cũng khiến tổng chi tiêu tăng quá sức đối với gia đình.

Theo quy định hiện hành, các trường đại học công lập được phép điều chỉnh học phí theo lộ trình nhưng phải nằm trong khung trần do Nhà nước quy định. Đối với các trường chưa tự chủ chi thường xuyên, mức học phí tối đa năm học 2026 - 2027 khoảng 17 - 35 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, các trường tự chủ tài chính có thể thu học phí cao hơn, tùy theo mức độ tự chủ và chi phí đào tạo của từng ngành. Cơ chế này tạo điều kiện cho các trường có thêm nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút giảng viên giỏi.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nguy cơ lớn nhất không phải là việc học phí tăng, mà là nguy cơ bất bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục đại học chất lượng cao. Khi học phí ngày càng cao, những học sinh giỏi nhưng có hoàn cảnh khó khăn có thể phải từ bỏ lựa chọn trường phù hợp với năng lực. Điều này về lâu dài có thể làm lãng phí nguồn nhân lực chất lượng cao của xã hội.

Ở góc nhìn khác, nhiều phụ huynh cho rằng điều quan trọng không chỉ là mức học phí, mà còn là giá trị mà sinh viên nhận được sau khi tốt nghiệp. Nếu chương trình đào tạo thực sự chất lượng, gắn với nhu cầu thị trường lao động và mở ra cơ hội việc làm tốt, nhiều gia đình vẫn sẵn sàng đầu tư cho việc học của con. Nhưng nếu học phí tăng nhanh mà chất lượng đào tạo không tương xứng, niềm tin của người học có thể bị ảnh hưởng.

TS. Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho rằng, tự chủ đại học là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và tạo động lực cạnh tranh giữa các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng học phí tại các trường công lập cần được kiểm soát để bảo đảm nguyên tắc công bằng trong giáo dục. Nếu chi phí đào tạo tăng quá nhanh và chủ yếu được bù đắp bằng học phí, gánh nặng sẽ dồn lên người học. Do đó, thí sinh, phụ huynh cần “ liệu cơm gắp mắm” trước mùa tuyển sinh đang tới gần.

Uyên Na