Phục dựng nghi lễ truyền thống, giữ gìn bản sắc

1. Sáng 15-5, dưới bóng cây rợp mát ở một góc làng Pral Sơmei (xã Đak Sơmei), nghi lễ Cúng giọt nước của đồng bào Bahnar được tiến hành phục dựng với sự tham gia của Hội đồng già làng, nghệ nhân và cộng đồng địa phương.

Trong trang phục truyền thống, dân làng hồ hởi tề tựu về tham dự một nghi lễ đã rất lâu rồi mới lại diễn ra trong cộng đồng.

Buổi phục dựng lễ Cúng giọt nước sáng 15-5 tại làng Pral Sơmei (xã Đak Sơmei). Ảnh: L.N

Theo anh Ngin - Trưởng thôn Pral Sơmei, giọt nước này bà con vẫn sử dụng thường xuyên, song do nghi lễ Cúng giọt nước mai một dần nên không còn được tiến hành trong hàng chục năm qua.

Với sự hỗ trợ của Nhà hát Ca múa nhạc tổng hợp Đam San (phường Pleiku) và chính quyền địa phương, nghi lễ được phục dựng đúng theo truyền thống.

“Phải nói là quá vui mừng. Mong là nghi lễ này sẽ được duy trì trong những năm tiếp theo để cho lớp trẻ hiểu được truyền thống dân tộc mình” - anh Ngin chia sẻ.

Chủ lễ dâng lễ vật bên giọt nước và khấn mời các Yàng về dự lễ tại làng Pral Sơmei (xã Đak Sơmei). Ảnh: L.N

Tại buổi lễ, ông Ngưt - thành viên Hội đồng già làng, chủ lễ - đã trang trọng dâng lễ vật gồm 1 con gà, 1 ghè rượu, cơm lam, thịt nướng và rảy rượu khấn mời Thần núi, Thần rừng, Thần sông suối cùng ông bà, tổ tiên đã che chở buôn làng từ bao đời nay về dự lễ.

Chủ lễ đọc to lời khấn bằng tiếng Bana (tạm dịch): “Xin các Yàng về chứng giám lòng thành của dân làng chúng tôi. Xin cho giọt nước mãi trong lành, đầy ắp; cho suối không cạn, nước không khô; cho cây lúa tốt tươi, mùa màng bội thu và dân làng mạnh khỏe, con cháu bình an. Xin xua đi bệnh tật, tai ương, điều dữ, cho buôn làng đoàn kết, thương yêu nhau như anh em một nhà…”.

Sau lời khấn, từ nguồn giọt nước trong mát của làng, nước được hứng vào ống tre rồi cho vào ghè rượu, đựng vào nồi đồng. Tiếp đó, mọi người cùng tham gia ngày hội của buôn làng, trong tiếng cồng chiêng rộn rã.

Theo ông Nhữ Văn Hưng - Phó Chủ tịch UBND xã Đak Sơmei, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 90% dân số toàn xã, trong đó phần lớn là người Bana với nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

“Thông qua hoạt động phục dựng lễ Cúng giọt nước, chúng tôi mong muốn khơi dậy niềm tự hào bản sắc trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đồng thời, địa phương cũng định hướng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho người dân” - ông Hưng nhấn mạnh.

2. Nhận thức vốn quý bản sắc chính là tài nguyên của cộng đồng, từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều địa phương trong tỉnh đã phối hợp phục dựng nguyên bản một số nghi lễ truyền thống đang dần mai một trong nhịp sống hiện đại.

Cuối tháng 3, Bảo tàng Pleiku và UBND xã Ia Grai phối hợp phục dựng lễ Mừng chiến thắng của người Jrai tại làng Bẹk. Riêng trong tháng 4 có đến 3 nghi lễ truyền thống được phục dựng gồm: Lễ cúng Yă Pum do UBND xã Ia Hiao tổ chức tại buôn Sô Ma Hang A; lễ Cưới hỏi truyền thống của người Jrai do Nhà hát Ca múa nhạc tổng hợp Đam San phối hợp với UBND phường Thống Nhất phục dựng tại làng Kép; lễ Cúng mừng nhà rông mới của người Jrai do UBND phường Pleiku tổ chức tại nhà rông làng Ơp.

Với lớp trẻ, việc được chứng kiến những nghi thức truyền thống “chỉ còn nghe kể lại” đã mang đến niềm tự hào sâu sắc. Em Siu H’Trâm (SN 2011, trú làng Kép) bày tỏ: “Đây là lần đầu tiên em được tham gia buổi phục dựng một lễ cưới hỏi truyền thống.

Qua đó, em thấy thế hệ trẻ chúng em cần có trách nhiệm hơn trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc. Những giá trị này không chỉ giúp chúng em hiểu về cội nguồn mà còn là nền tảng để xây dựng hạnh phúc gia đình sau này”.

Diễn ra trong không khí sôi nổi của Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026, các buổi phục dựng trên còn góp phần phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn.

Có mặt tại buổi phục dựng lễ Cưới hỏi truyền thống của người Jrai tại làng Kép, bà Nguyễn Thị Kim Lan (trú tổ 5, phường Diên Hồng) thổ lộ: “Tôi rất ấn tượng khi được tận mắt chứng kiến lễ cưới hỏi truyền thống của đồng bào Jrai với nghi thức cúng Yàng, cô dâu chú rể trao vòng đồng cho nhau. Buổi lễ mang lại cảm xúc rất khác, vừa độc đáo, vừa giàu bản sắc”.

Phục dựng các nghi lễ truyền thống có sử dụng cồng chiêng là cách thức hiệu quả để phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai. Ảnh: C.H

Những hoạt động ý nghĩa trên nhằm thực hiện kế hoạch triển khai Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030” được UBND tỉnh ban hành đầu tháng 2-2026.

Một trong những nội dung quan trọng của Đề án là phục dựng, duy trì và phát huy nghi lễ, lễ hội có sử dụng cồng chiêng của các dân tộc Bahnar, Jrai, Chăm, H’re; mỗi năm tổ chức phục dựng một số lễ hội có nguy cơ mai một và duy trì trong sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội của cộng đồng. Bằng cách duy trì “không gian sống” sinh động như thế cho cồng chiêng, âm vọng đại ngàn sẽ còn ngân mãi.