Phương án bỏ môn thứ ba kỳ thi vào lớp 10: Làm sao giảm áp lực nhưng không học lệch?

Phương án này đặt ra nhiều câu hỏi cần giải đáp: Làm thế nào để giảm áp lực nhưng không khiến học lệch? Làm thế nào để dù còn hai môn thi, vẫn đủ cơ sở phân hóa? Và làm thế nào để những môn "không có mặt" trong kỳ thi vẫn giữ được vị trí cần thiết trong quá trình phát triển toàn diện học sinh?

Giờ học của cô và trò Trường Tiểu học và THCS Lý Thường Kiệt, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Nhà trường cung cấp

Giảm một môn, nhẹ gánh ôn thi

Cụ thể, tại Điều 15, dự thảo quy định số môn thi đối với tuyển sinh THPT công lập gồm 2 môn: Toán và Ngữ văn.

Theo quy định hiện hành - Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT, ban hành ngày 30-12-2024 và có hiệu lực từ ngày 14-2-2025, việc tuyển sinh THPT có thể thực hiện theo phương thức thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển.

Đối với phương thức thi tuyển, thí sinh dự thi môn Ngữ văn, môn Toán và một môn thi hoặc bài thi thứ ba do Sở Giáo dục và Đào tạo lựa chọn. Như vậy, điểm mới đáng chú ý trong dự thảo đang lấy ý kiến là đề xuất bỏ môn thi hoặc bài thi thứ ba, nếu địa phương tổ chức thi tuyển vào THPT công lập.

Việc giảm số môn thi, nếu được thông qua, có thể làm thay đổi đáng kể cách các địa phương xây dựng kế hoạch tuyển sinh lớp 10 trong những năm tiếp theo.

Trong thực tế, việc chưa biết trước môn thi thứ ba cũng là một trong những nguyên nhân khiến học sinh lớp 9 phải dành nhiều thời gian cho việc ôn tập. Không chỉ chuẩn bị Toán, Ngữ văn, nhiều học sinh còn phải học thêm Ngoại ngữ và các môn học khác với tâm lý “phòng xa”.

Em Gia Phong, học sinh Trường THCS Lê Lợi, phường Hà Đông, cho biết, để chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10, từ tháng 7 em đã bắt đầu học thêm Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh, mỗi môn 2 buổi/tuần. Khi năm học mới bắt đầu, học chính khóa chiếm phần lớn thời gian ban ngày, lịch học thêm của Phong chuyển sang buổi chiều, tối và cuối tuần. Với nam sinh, nếu phương án thi chỉ còn hai môn được thông qua, áp lực sẽ giảm đáng kể.

Chị Nguyễn Thị Mai Lan, phường Kiến Hưng, có con năm nay vào lớp 10, cho rằng điều khiến phụ huynh và học sinh lo lắng trong những năm qua không chỉ là khối lượng kiến thức mà còn ở sự khó đoán của môn thi thứ ba. Theo chị, trong những năm gần đây, nhiều địa phương lựa chọn Tiếng Anh là môn thi thứ ba. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, môn thi này có thể thay đổi, khiến học sinh phải chuẩn bị thêm các phương án.

“Vì vậy, nếu chỉ còn thi hai môn Toán và Ngữ văn, đồng thời phương án được công bố rõ ràng, áp lực sẽ giảm đi rất nhiều”, chị Mai Lan nói.

Từ góc độ của học sinh và phụ huynh, giảm một môn thi đồng nghĩa với việc giảm thời gian ôn tập, giảm số môn phải luyện đề và phần nào giảm áp lực về học thêm. Tuy nhiên, ở góc độ quản lý giáo dục, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc “thi ít môn hơn”.

Giờ học tiếng Anh của cô và trò Trường THCS Vạn Phúc, xã Nam Phù. Ảnh: Nhà trường cung cấp

Khi áp lực có thể chuyển sang hai môn...

Đánh giá về dự thảo, cô Đặng Thị Thảo, Hiệu trưởng Trường THCS Vạn Phúc, xã Nam Phù cho rằng, việc tinh giản kỳ thi vào lớp 10 còn hai môn Toán và Ngữ văn có thể mang lại lợi ích rõ rệt khi giảm áp lực thi cử và chi phí học thêm cho học sinh, phụ huynh. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý nhà trường, cô Thảo cho rằng cần tính toán kỹ những tác động đi kèm.

Trước hết là nguy cơ học lệch. Tâm lý “thi gì, học nấy” vẫn khá phổ biến. Khi chỉ còn hai môn thi, học sinh có thể dồn nhiều thời gian cho Toán và Ngữ văn, trong khi giảm sự quan tâm các môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý. Điều này, theo cô Thảo, có thể gây khó khăn cho nhà trường trong việc duy trì nền nếp học tập và ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển toàn diện học sinh.

“Ở những khu vực có tỷ lệ cạnh tranh cao, nếu chỉ dựa trên hai môn thi thì yêu cầu phân hóa phải rất sâu. Khi điểm chuẩn giữa các thí sinh có thể chênh nhau rất ít, kỳ thi dễ trở thành cuộc đua chắt chiu từng điểm số”, cô Đặng Thị Thảo phân tích.

Từ thực tế quản lý nhà trường, cô Trần Lệ Khanh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Nam Dư, phường Vĩnh Hưng, cho rằng phương án tuyển sinh lớp 10 với hai môn Toán và Ngữ văn có thể tạo điều kiện giảm áp lực cho học sinh trong quá trình chuẩn bị kỳ thi. Việc dạy và học ở hai môn này chắc chắn sẽ có sự tập trung nhất định, đặc biệt trong giai đoạn ôn tập và chuẩn bị cho kỳ thi.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các môn học khác bị xem nhẹ. Theo cô, điểm khác biệt chủ yếu nằm ở cách tổ chức ôn tập. Với các môn thi, nhà trường có thể tổ chức khảo sát thường xuyên hơn, đồng thời tập trung ôn tập, củng cố kiến thức và kỹ năng. Trong khi đó, các môn học khác vẫn được thực hiện theo kế hoạch giáo dục và chỉ đạo chuyên môn bình thường.

“Việc giảm số môn thi có thể tác động đến sự tập trung của học sinh, nhưng không ảnh hưởng đến công tác chuyên môn chung của nhà trường. Các môn học vẫn được tổ chức đầy đủ, đúng yêu cầu chương trình”, cô Khanh cho biết.

Những ý kiến từ cơ sở cho thấy, việc giảm môn thi có thể mang lại những tác động tích cực nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu thiết kế một cơ chế tuyển sinh phù hợp.

Cô Phạm Thị Thu Hà, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Tân Tiến, xã Xuân Mai, cho rằng điều quan trọng là dù môn học có nằm trong kỳ thi hay không, nhà trường vẫn phải tổ chức dạy học và đánh giá nghiêm túc tất cả các môn theo chương trình. Cùng với đó, phương án tuyển sinh cần được công bố sớm để học sinh, phụ huynh và giáo viên có thời gian chuẩn bị.

Thực tế, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 luôn là một trong những kỳ thi chuyển cấp nhận được sự quan tâm lớn của xã hội. Tính cạnh tranh cao, đặc biệt tại các đô thị lớn, khiến mỗi thay đổi về phương án tuyển sinh đều tác động trực tiếp tới cách học, cách dạy và tâm lý của học sinh lớp 9. Bởi vậy, điều được học sinh, phụ huynh và nhà trường mong chờ không chỉ là việc giảm một môn thi, mà còn là sự ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách tuyển sinh.