Phương án tài chính kém hấp dẫn, khó áp dụng PPP đầu tư cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu

Phương án tài chính chưa hấp dẫn

UBND tỉnh Sơn La mới đây đã có văn bản phản hồi Bộ Xây dựng về việc rà soát, bổ sung đề xuất đầu tư nâng cấp tuyến đường bộ cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu qua địa bàn tỉnh từ 2 làn xe lên 4 làn xe.

Điểm chú ý được cấp có thẩm quyền địa phương chỉ rõ tại văn bản này là sự thiếu khả thi của phương thức đầu tư đối tác công - tư (PPP) trong triển khai dự án.

Thi công cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu giai đoạn 1.

UBND tỉnh Sơn La phân tích, nếu đầu tư toàn bộ theo hình thức PPP, loại hợp đồng BOT không có sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước (khoảng hơn 5.262 tỷ đồng, bao gồm tổng mức đầu tư dự kiến và phần tiền lãi vay được tạm tính theo lãi suất 11,4%/năm), dự án dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác và bắt đầu thu phí từ năm 2031.

Toàn tuyến sẽ thực hiện thu phí với mức phí khởi điểm khoảng 2.100 đồng/xe con/km (theo cơ chế hợp đồng BOT, mức phí dự kiến điều chỉnh 3 năm/lần, tương ứng khoảng 6%/lần). Căn cứ kết quả các chỉ tiêu được tính toán, thời gian hoàn vốn dự kiến kéo dài trên 40 năm, khó thu hút nhà đầu tư tham gia thực hiện dự án (gồm cả phần đã đầu tư bằng đầu tư công giai đoạn 1).

Trường hợp đầu tư dự án theo hình thức PPP, loại hợp đồng BOT ngân sách nhà nước hỗ trợ khoảng 40% chi phí đầu tư mở rộng (khoảng 2.162 tỷ đồng), phần vốn còn lại do nhà đầu tư huy động theo phương thức PPP khoảng 2.864 tỷ đồng.

Sau khi dự án hoàn thành sẽ thực hiện thu phí theo hợp đồng BOT với mức phí khởi điểm khoảng 2.100 đồng/xe con/km (được điều chỉnh định kỳ theo hợp đồng). Thời gian hoàn vốn cho nhà đầu tư dự kiến khoảng 18 năm.

Thời gian kinh doanh kết thúc, công trình được chuyển giao cho nhà nước quản lý. Trường hợp nhà nước tiếp tục tổ chức thu phí theo mức 1.300 đồng/xe con/km theo quy định hiện hành để hoàn trả phần vốn ngân sách nhà nước đã hỗ trợ, thời gian thu phí dự kiến khoảng 10 năm. Tổng thời gian thu phí để hoàn trả toàn bộ vốn đầu tư của dự án khoảng 28 năm, chưa thực sự bảo đảm hiệu quả của phương án tài chính.

Việc áp dụng đồng thời hai hình thức đầu tư trên cùng một tuyến đường cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro trong tổ chức thực hiện, quản lý, khai thác và cơ chế thu phí, dễ phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai, vận hành dự án.

"Với yêu cầu cấp thiết phải sớm đầu tư mở rộng dự án nhằm bảo đảm tính đồng bộ của tuyến, nâng cao an toàn giao thông và đáp ứng quy chuẩn thiết kế đường cao tốc, phương thức PPP chưa phù hợp để triển khai trong giai đoạn hiện nay.

Nguyên nhân là do phương án tài chính chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư. Việc triển khai phải thực hiện nhiều thủ tục hơn, tiềm ẩn rủi ro trong quá trình thực hiện, trong khi hành lang pháp lý cho việc triển khai song song giữa hai hình thức đầu tư chưa được ban hành đầy đủ, dẫn đến nguy cơ kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện", văn bản nêu.

Đầu tư công đáp ứng nguồn vốn, tiến độ

Đánh giá hình thức đầu tư công có thu phí sau khi hoàn thành mở rộng tuyến cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu qua Sơn La, UBND tỉnh Sơn La cho biết, theo kết quả tính toán sơ bộ, với mức thu phí 1.300 đồng/xe con/km (không điều chỉnh trong thời gian khai thác), thời gian thu phí để hoàn trả phần vốn ngân sách nhà nước đầu tư mở rộng dự kiến khoảng 25 năm.

Phương án này có nhược điểm tăng áp lực huy động vốn ngân sách nhà nước cho công tác đầu tư, bảo trì; Chưa huy động được khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng.

Tuy vậy, nhiều ưu điểm cũng được chỉ ra như: Bảo đảm đầu tư đồng bộ trên toàn tuyến, hạn chế rủi ro, vướng mắc trong quá trình thực hiện và có tổng mức đầu tư thấp hơn phương án PPP do không phát sinh chi phí lãi vay; Mức thu phí thấp, góp phần thu hút lưu lượng phương tiện, nâng cao hiệu quả khai thác, giảm áp lực giao thông cho các tuyến đường song hành; Hỗ trợ chi phí quản lý, vận hành, bảo trì, trường hợp còn dư có thể hoàn trả ngân sách, tái đầu tư các dự án hạ tầng khác.

"Phương án đầu tư công có thu phí bảo đảm tính khả thi về nguồn vốn, tiến độ và hiệu quả khai thác; phù hợp với điều kiện thực tế triển khai, bảo đảm đầu tư đồng bộ với giai đoạn 1 đang thực hiện.

Việc đầu tư hoàn thiện ngay trong giai đoạn hiện nay sẽ tận dụng được nhiều lợi thế, góp phần sớm hoàn thiện tuyến theo quy hoạch, hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước", cấp có thẩm quyền địa phương nêu quan điểm.

Cho rằng phương thức PPP chưa thực sự phù hợp, tuyến đường qua khu vực điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quốc phòng - an ninh, UBND tỉnh Sơn La đề nghị Bộ Xây dựng xem xét báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép đầu tư mở rộng dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu đoạn qua địa bàn tỉnh từ quy mô 2 làn xe thành quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh theo hình thức đầu tư công và tiếp tục giao UBND tỉnh Sơn La làm cơ quan chủ quản đầu tư dự án.