Pin lưu trữ sẽ hình thành nền kinh tế năng lượng mới

Sự hình thành của một nền kinh tế năng lượng mới

Quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch đang đặt ra yêu cầu mới về khả năng lưu trữ và điều phối nguồn điện. Sự phát triển nhanh của điện mặt trời, điện gió cùng xu hướng điện hóa giao thông, trung tâm dữ liệu và sản xuất công nghiệp đang làm thay đổi cấu trúc của hệ thống năng lượng. Theo các chuyên gia năng lượng, pin lưu trữ năng lượng (BESS) được xem là giải pháp quan trọng giúp cân bằng cung - cầu, tối ưu nguồn điện tái tạo và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện.

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh cho biết, thế giới đang bước vào một trong những cuộc chuyển dịch năng lượng lớn nhất kể từ cuộc Cách mạng công nghiệp. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu (Data Center), xe điện (EV), công nghiệp bán dẫn và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng đang khiến nhu cầu điện toàn cầu tăng với tốc độ chưa từng có trong nhiều thập kỷ.

Trong bối cảnh đó, một nhận thức mới đang dần hình thành: An ninh năng lượng không còn chỉ là câu chuyện của các quốc gia, mà đã trở thành nhu cầu thiết yếu của từng gia đình, từng doanh nghiệp và từng nhà máy, khu công nghiệp...

Ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh.

Theo ông Trần Quốc Tâm, trong nhiều thập kỷ qua, thách thức đã không nằm ở việc tìm kiếm thêm nguồn năng lượng, mà nằm ở khả năng khai thác, lưu trữ, điều phối và sử dụng nguồn năng lượng ấy một cách hiệu quả. Trong bối cảnh hiện nay, khi điện mặt trời phát triển mạnh, hệ thống điện cũng đối mặt với một bài toán hoàn toàn mới: làm thế nào để lưu trữ, điều phối và sử dụng nguồn điện đúng thời điểm, đúng nhu cầu. “Tại Việt Nam, chúng ta đang chứng kiến sự xuất hiện của những "nhà máy điện" phân tán trên mái nhà, nhà xưởng, khách sạn và khu công nghiệp... Nhưng điều còn thiếu của hệ thống năng lượng mới chính là hệ thống pin lưu trữ. Solar tạo ra năng lượng thì pin sẽ quyết định khi nào năng lượng được lưu trữ, khi nào được sử dụng và khi nào tạo ra giá trị kinh tế”, ông Trần Quốc Tâm nói.

Bên cạnh đó, khi kết hợp cùng trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống quản trị năng lượng (EMS), nguồn năng lượng tái tạo kết hợp pin lưu trữ không còn đơn thuần là một hệ thống phát điện mà trở thành nền tảng của hệ thống năng lượng thông minh.

"Trong hơn một thế kỷ qua, chúng ta chủ yếu trả tiền để sử dụng điện. Trong kỷ nguyên điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ, mỗi gia đình và mỗi doanh nghiệp đều có thể chủ động sản xuất, lưu trữ, quản trị và khai thác giá trị từ năng lượng của chính mình. Đó không chỉ là sự thay đổi của một công nghệ, mà là sự hình thành của một nền kinh tế năng lượng mới”, ông Trần Quốc Tâm nhấn mạnh.

Ngoài ra, những thay đổi mới nhất của Nghị định 243/2026/NĐ-CP theo hướng đơn giản hóa thủ tục đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự phát triển của ngành năng lượng trong bối cảnh mới. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 của Bộ Công Thương quy định khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia cũng tác động đến hộ gia đình, khách sạn, trung tâm thương mại và đặc biệt là các nhà máy sản xuất nhiều ca.

Theo đánh giá của đại diện Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh, đây là thời điểm công nghệ, chính sách và nhu cầu thị trường đang “gặp nhau”, mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ cho các giải pháp điện từ nguồn năng lượng tái tạo kết hợp pin lưu trữ. Một nền “kinh tế pin” đang dần hình thành với hàng loạt mô hình kinh doanh mới như: ESCO, Battery as a Service (BaaS), Solar - Battery - EV Charging, nhà máy điện ảo (Virtual Power Plant - VPP), quản trị năng lượng bằng AI và các dịch vụ năng lượng số. Đây được đánh giá sẽ là những lĩnh vực giàu tiềm năng trong thập niên tới.

Minh bạch và kiểm soát sự bùng nổ của thị trường pin lưu trữ

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Xuân Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam nhận định, thời gian qua, Chính phủ và Bộ Công Thương đã liên tiếp ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo và chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu để thực hiện các cam kết về giảm phát thải, mà còn là giải pháp chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, phục vụ mục tiêu tăng trưởng của đất nước.

Ông Nguyễn Xuân Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.

Theo ông Nguyễn Xuân Quy, cùng với sự phát triển của năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) sẽ trở thành một cấu phần không thể thiếu của hệ thống điện hiện đại. Ở góc độ vận hành hệ thống, nếu tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn nhưng không có các giải pháp lưu trữ phù hợp, nguồn điện sẽ khó được điều tiết linh hoạt, làm ảnh hưởng đến sự ổn định của lưới điện quốc gia. Trong khi đó, ở quy mô hộ gia đình và doanh nghiệp, việc thiếu các hệ thống lưu trữ sẽ khiến lượng điện mặt trời phát ra vào ban ngày không được khai thác tối đa, làm giảm hiệu quả đầu tư và gây lãng phí nguồn năng lượng sạch. "Với định hướng nhất quán của Đảng và Chính phủ về phát triển năng lượng tái tạo, thị trường lưu trữ năng lượng tại Việt Nam chắc chắn sẽ bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh trong những năm tới", ông Quy nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, sự phát triển nhanh chóng của thị trường cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý chất lượng. Hiện nay, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp trong và ngoài nước đang đẩy mạnh cung cấp các giải pháp pin lưu trữ năng lượng tại Việt Nam. Nếu thiếu các hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế kiểm soát đồng bộ, thị trường có nguy cơ xuất hiện các sản phẩm chất lượng thấp, không bảo đảm an toàn về phòng cháy chữa cháy, tuổi thọ và hiệu suất vận hành…, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư của người dân, doanh nghiệp cũng như sự phát triển bền vững của thị trường.

Để giải quyết vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Quy cho biết, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cường tổ chức các diễn đàn, hội thảo nhằm cung cấp thông tin, kết nối các doanh nghiệp, chuyên gia và nhà quản lý. Đồng thời, tiếp tục tổng hợp các đề xuất, kiến nghị từ thực tiễn doanh nghiệp đến các bộ, ngành liên quan để sớm hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý đối với các sản phẩm lưu trữ năng lượng.

Đây sẽ là cơ sở quan trọng giúp người dân và doanh nghiệp lựa chọn đúng các giải pháp BESS bảo đảm chất lượng, an toàn, hiệu quả kinh tế và phù hợp với yêu cầu phát triển của thị trường năng lượng Việt Nam trong giai đoạn mới.