PNJ tái thiết toàn diện sau khủng hoảng kim cương

Khi lợi thế cạnh tranh trở thành rủi ro quản trị

“Những thành công trong quá khứ không phải là sự đảm bảo cho tương lai.” Phát biểu của bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ), tại đại hội đồng cổ đông bất thường mới đây cho thấy những thách thức của doanh nghiệp hàng đầu ngành trang sức Việt Nam phải đối diện sau gần 40 năm phát triển.

Từng xây dựng vị thế nhờ uy tín thương hiệu, chất lượng sản phẩm và những cam kết với khách hàng, PNJ nay phải đối mặt với áp lực tài chính lớn sau thông tin sai phạm tại P-Lab.

Tại đại hội, bà Dung đã gửi lời xin lỗi cổ đông vì những tổn thất về giá trị đầu tư và niềm tin, đồng thời cũng thừa nhận những nỗ lực của ban lãnh đạo chưa đủ để ngăn chặn các tác động nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh.

Nữ chủ tịch cho hay doanh nghiệp phải đánh giá lại rủi ro, thực hiện trích lập dự phòng và chuẩn bị những thay đổi trong chính sách kinh doanh, quản trị và vận hành.

Một trong những vấn đề đặt ra là chính sách thu đổi kim cương, vốn được PNJ duy trì nhiều năm nhằm tạo sự an tâm cho khách hàng khi mua những sản phẩm có giá trị cao.

Chính sách này từng góp phần tạo dựng uy tín và trở thành lợi thế cạnh tranh của PNJ. Tuy nhiên, những cam kết thu đổi cũng kéo theo nghĩa vụ tài chính dài hạn, đặc biệt khi nhu cầu bán lại sản phẩm tăng đột biến.

Bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch HĐQT PNJ. Ảnh: Bích Tuyền

Báo cáo của Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho thấy đến cuối quý III/2026, PNJ có khoảng 21.000 tỷ đồng giá trị kim cương đã bán thuộc diện cam kết thu đổi. Đây không phải khoản tiền doanh nghiệp phải thanh toán ngay, nhưng cho thấy quy mô nghĩa vụ có thể phát sinh khi khách hàng yêu cầu bán lại sản phẩm.

Áp lực này hiện diện rõ ngay trong tháng 7/2026, khi giá trị sản phẩm khách hàng bán lại lên tới gần 6.000 tỷ đồng gần bằng cả năm 2025. Lượng giao dịch tập trung vào trang sức kim cương và kim cương rời, khiến tỷ trọng nhóm hàng này chiếm khoảng 52% tổng hàng tồn kho vào cuối quý III.

Khó khăn của PNJ không chỉ nằm ở số tiền phải chi để mua lại sản phẩm, mà còn ở khả năng bán lượng kim cương đã thu đổi để thu hồi vốn.

Theo MBS, kim cương và trang sức kim cương đã qua sử dụng khó tiêu thụ trong điều kiện thị trường hiện tại. Nếu muốn bán nhanh, doanh nghiệp có thể phải chấp nhận mức chiết khấu lớn, trong khi nhu cầu của thị trường vẫn hạn chế.

Để giảm áp lực dòng tiền, PNJ đã điều chỉnh chính sách thu đổi, trong đó áp dụng thời hạn thanh toán lên đến 120 ngày đối với các giao dịch thuộc diện điều chỉnh. Đối với sản phẩm mới, PNJ cũng dự kiến chuyển sang thu đổi theo nhu cầu thực tế tại thời điểm giao dịch và theo giá thị trường, thay vì tiếp tục áp dụng chính sách mua lại theo tỷ lệ trên hóa đơn như trước đây.

Theo MBS, chính sách mới có thể khiến khách hàng đẩy nhanh việc bán lại kim cương, gia tăng áp lực dòng tiền. Trước rủi ro này, PNJ đã tính toán dự phòng trên giả định tỷ lệ thu đổi lên tới 80%.

PNJ vì vậy phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: thực hiện những cam kết đã đưa ra với khách hàng và xây dựng chính sách mới phù hợp hơn với khả năng tài chính.

Với PNJ, khôi phục niềm tin không chỉ là tiếp tục khẳng định chất lượng sản phẩm hay đưa ra những cam kết mới. Quan trọng hơn là cần chứng minh khả năng thực hiện các cam kết đã có, đồng thời kiểm soát tốt hơn những rủi ro từ chính sách kinh doanh trong tương lai.

Sắp xếp lại nguồn lực cho cuộc phục hồi

Cổ đông PNJ cũng đã thông qua phương án phát hành riêng lẻ tối đa 550 triệu cổ phiếu cho các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, với mục tiêu huy động khoảng 8.000 tỷ đồng. Theo kế hoạch, 60% nguồn vốn dự kiến được sử dụng cho hoạt động kinh doanh, bao gồm nhu cầu thu đổi sản phẩm; 20% bổ sung vốn lưu động và 20% còn lại dành cho các nghĩa vụ tài chính.

Phương án này được đưa ra trong điều kiện khả năng tiếp cận vốn vay của PNJ gặp khó khăn, trong khi việc phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu được ban lãnh đạo đánh giá là không khả thi do kết quả kinh doanh năm 2026 dự kiến ghi nhận khoản lỗ lớn.

Việc huy động thêm vốn chủ sở hữu có thể giúp PNJ giảm áp lực thanh khoản mà không làm gia tăng gánh nặng nợ vay. Tuy nhiên, với quy mô phát hành lớn, phương án này cũng đặt ra nguy cơ pha loãng đáng kể tỷ lệ sở hữu của các cổ đông hiện hữu.

Theo phương án được thông qua, giá chào bán sẽ được xác định trên cơ sở định giá độc lập, đồng thời không thấp hơn cả giá đóng cửa bình quân của cổ phiếu PNJ trong 30 phiên giao dịch trước ngày HĐQT thông qua giá chào bán và giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu theo báo cáo tài chính gần nhất đã được kiểm toán hoặc soát xét.

Cơ chế này đặt ra giới hạn đối với việc xác định giá phát hành. Nhưng khả năng huy động đủ nguồn vốn mong muốn vẫn phụ thuộc vào mức giá chào bán thực tế và sự quan tâm của nhà đầu tư.

Tổng giám đốc PNJ Phan Quốc Công cho biết mục tiêu phát hành là huy động nguồn vốn cần thiết, không phải tìm kiếm cổ đông kiểm soát mới. Tại thời điểm đại hội, doanh nghiệp chưa có cam kết giao dịch với bất kỳ nhà đầu tư nào.

Dù vậy, quy mô phát hành có thể làm thay đổi đáng kể cơ cấu sở hữu của PNJ. Vì thế, việc lựa chọn nhà đầu tư, xác định giá chào bán và sử dụng nguồn vốn huy động cần được công bố minh bạch để bảo đảm quyền lợi của cổ đông hiện hữu.

Tổng giám đốc PNJ Phan Quốc Công. Ảnh: Bích Tuyền

Song song với kế hoạch huy động vốn, PNJ cũng dự kiến thu hẹp những hoạt động kém hiệu quả. Doanh nghiệp có kế hoạch đóng cửa khoảng 25–30 điểm bán trong năm 2026, đồng thời chỉ mở mới có chọn lọc khoảng 10 cửa hàng.

Kế hoạch thu hẹp những điểm bán kém hiệu quả, kiểm soát chi phí và xử lý hàng tồn kho cho thấy PNJ đang chuyển ưu tiên từ mở rộng quy mô sang cải thiện hiệu quả kinh doanh và dòng tiền.

Đây là thay đổi đáng chú ý đối với doanh nghiệp đã phát triển mạng lưới bán lẻ rộng khắp trong nhiều năm. Khi nguồn lực tài chính chịu sức ép, việc duy trì quy mô không còn quan trọng bằng khả năng tạo doanh thu và lợi nhuận thực chất từ từng điểm bán.

Việc thu hẹp hệ thống bán lẻ hay bổ sung vốn có thể giúp PNJ giảm bớt áp lực trước mắt nhưng khả năng phục hồi lâu dài thì còn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có lấy lại được niềm tin của khách hàng, cải thiện hiệu quả kinh doanh hay không.

Đặc biệt, bài học từ chính sách thu đổi kim cương cần được đưa vào hoạt động quản trị thường xuyên. Những quyết định thúc đẩy doanh số phải cần phải đi cùng với việc đánh giá nghĩa vụ tài chính, khả năng đáp ứng dòng tiền và rủi ro có thể phát sinh trong dài hạn.

Tương tự, việc mở rộng hệ thống bán lẻ hay phát triển sản phẩm mới cũng cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả sử dụng vốn, thay vì chỉ dựa vào mục tiêu tăng trưởng quy mô.

Với cổ đông, kết quả tái thiết của PNJ sẽ được đánh giá qua khả năng thực hiện nghĩa vụ thu đổi, cải thiện dòng tiền, xử lý hàng tồn kho và sử dụng hiệu quả nguồn vốn huy động.

Việc công bố minh bạch tiến độ phát hành cổ phiếu, phương án phân bổ vốn và kết quả thực hiện các kế hoạch tái thiết toàn diện sẽ giúp nhà đầu tư có thêm cơ sở đánh giá trách nhiệm của ban lãnh đạo.

Như lời Chủ tịch Cao Thị Ngọc Dung thừa nhận, niềm tin của cổ đông không thể được khôi phục chỉ bằng những phát biểu, mà phải được xây dựng lại bằng hành động, kết quả và sự nhất quán theo thời gian.