PV Power chuẩn bị bước vào giao dịch lô hàng hóa đầu tiên của thị trường carbon

Ảnh minh họa

Việt Nam chuẩn bị vận hành thí điểm thị trường carbon nội địa với quy mô ban đầu lên tới 511 triệu tấn CO₂e, tương ứng tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho giai đoạn 2025-2026. Đây là lần đầu tiên hạn ngạch phát thải được đưa vào giao dịch như một loại hàng hóa, mở đường cho cơ chế “mua - bán quyền phát thải” tương tự các thị trường carbon quốc tế.

Theo khung chính sách được ban hành, lượng hạn ngạch này tập trung vào 3 nhóm ngành có mức phát thải lớn gồm: nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Trong giai đoạn đầu, có 92 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia giao dịch hạn ngạch phát thải.

Danh sách này quy tụ nhiều tập đoàn và doanh nghiệp công nghiệp - năng lượng quy mô lớn như: PV Power, EVN, Hòa Phát, Formosa, VICEM… Đây là những đơn vị có mức tiêu thụ năng lượng lớn, do đó sẽ chịu tác động trực tiếp từ cơ chế phân bổ và giao dịch hạn ngạch CO₂e.

Thị trường carbon vận hành theo nguyên tắc cơ bản: “Ai phát thải ít hơn được lợi, ai vượt ngưỡng phải trả tiền”.

Cụ thể, doanh nghiệp phát thải thấp hơn hạn ngạch được cấp có thể bán phần dư thừa để gia tăng doanh thu. Doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch buộc phải mua thêm hạn ngạch hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù đắp. Cơ chế này buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hóa công nghệ, tiết kiệm năng lượng và giảm cường độ phát thải trong sản xuất.

Toàn bộ giao dịch hạn ngạch carbon sẽ được thực hiện trên hệ thống của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), được thiết kế dựa trên nền tảng hạ tầng tương tự thị trường chứng khoán hiện nay. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng làm quen với cơ chế giao dịch, tận dụng tài khoản chứng khoán hiện có, qua đó giảm chi phí triển khai hạ tầng mới.

Trong giai đoạn đầu thí điểm, các đơn vị tham gia sẽ được miễn phí giao dịch nhằm khuyến khích doanh nghiệp tiếp cận và thích ứng với thị trường carbon.

Theo lộ trình của Chính phủ, thị trường carbon Việt Nam sẽ vận hành thí điểm đến hết năm 2028 và chính thức vận hành đầy đủ từ năm 2029.

Việc đưa hạn ngạch CO₂e lên sàn giao dịch được xem là bước bản lề để hình thành hệ sinh thái định giá carbon trong nền kinh tế.

Giới chuyên gia cho rằng, cơ chế này không chỉ giúp Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, mà còn tạo ra một loại “tài sản” mới, nơi quyền phát thải được định giá và giao dịch minh bạch.

Việc đưa hơn 511 triệu tấn CO₂e lên sàn giao dịch đánh dấu sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý phát thải, từ phương thức quản lý hành chính sang cơ chế vận hành theo nguyên tắc thị trường.

Trong mô hình mới, carbon không còn được nhìn nhận là “chi phí môi trường” mà trở thành một loại tài sản có thể mua bán, một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận doanh nghiệp và là động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ sạch.

Với sự tham gia của các doanh nghiệp công nghiệp và năng lượng lớn, thị trường carbon Việt Nam được kỳ vọng sẽ nhanh chóng hình thành thanh khoản, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn trong những năm tới.