“Quả bom địa chất” có thể gây thảm họa 300 tỷ USD ở Mỹ

Ảnh minh họa: Getty.

Khi nhắc đến những khu vực có hoạt động địa chấn mạnh ở Mỹ, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến các núi lửa liên tục hoạt động ở Hawaii, những trận động đất xảy ra hằng ngày tại Alaska hay các đường đứt gãy dọc bờ Tây. Tuy nhiên, những trận động đất lớn nhất trong lịch sử Mỹ – và lớn nhất từ trước đến nay ở phía đông dãy núi Rocky – lại xảy ra tại vùng Trung Tây và miền Nam, tập trung quanh thị trấn nhỏ New Madrid, bang Missouri.

Từ tháng 12/1811 đến tháng 2/1812, khu vực này liên tục rung chuyển. Chấn động mạnh đến mức làm rung chuông nhà thờ ở tận New England, từng khiến dòng sông Mississippi chảy ngược, và được cho là khiến ít nhất 1.000 người thiệt mạng, dù con số thực tế có thể cao hơn.

Hơn 200 năm sau, nếu một trận động đất tương tự xảy ra, hậu quả sẽ hoàn toàn khác – và có thể chết chóc hơn rất nhiều.

Theo một báo cáo năm 2009 của các nhà khoa học đến từ Đại học Illinois, Đại học Virginia Tech và Đại học George Washington, một trận động đất New Madrid trong thời hiện đại có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho Tennessee, Arkansas và Missouri, những bang nằm ngay trên khu vực đứt gãy.

Phần lớn động đất là động đất liên mảng, xảy ra tại ranh giới giữa hai mảng kiến tạo. Nhưng New Madrid lại là một đới đứt gãy nội mảng, nằm bên trong chính mảng Bắc Mỹ.

Một trận động đất hiện đại có thể gây thiệt hại khủng khiếp

Báo cáo năm 2009 ước tính một kịch bản động đất nghiêm trọng có thể khiến khoảng 715.000 tòa nhà bị hư hại, 3.500 cây cầu cần sửa chữa và gây ra khoảng 425.000 điểm vỡ hoặc rò rỉ trên các tuyến đường ống nước liên bang.

Hơn 2 triệu ngôi nhà có thể mất điện, trong khi khoảng 7,2 triệu người phải rời bỏ nơi ở.

Về thương vong, các nhà nghiên cứu ước tính có thể xảy ra khoảng 86.000 trường hợp bị thương và tử vong. Tình hình sẽ càng nghiêm trọng khi hơn 100 bệnh viện bị hư hại, khiến hệ thống y tế vốn đã chịu áp lực lớn khó có thể đáp ứng nhu cầu cứu chữa.

Tổng thiệt hại được ước tính khoảng 300 tỷ USD, thậm chí có thể cao hơn đáng kể nếu quy đổi theo mặt bằng kinh tế năm 2026.

Nói cách khác, một kịch bản xấu nhất có thể trở thành một thảm họa quy mô lớn.

Báo cáo nhận định Tennessee, Arkansas và Missouri sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất, trong khi Illinois và Kentucky cũng bị tác động nhưng ở mức thấp hơn. Khoảng 42.000 nhân viên tìm kiếm và cứu hộ, được chia thành 1.500 đội, có thể cần được huy động để ứng phó.

Các bang đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất

Chính nguy cơ này khiến các bang nằm trong vùng ảnh hưởng tiềm tàng của đới đứt gãy New Madrid xây dựng các kế hoạch ứng phó riêng và tổ chức những cuộc họp thường niên về công tác chuẩn bị, cứu hộ và khắc phục hậu quả.

Tại Hội nghị Động đất Missouri năm 2026, các nhà lập pháp bang đã thảo luận cách ứng phó nếu New Madrid xảy ra một trận động đất lớn. Missouri được đánh giá là một trong những bang có nguy cơ chịu thiệt hại nặng nhất.

Mark Marberry, một ủy viên hạt Ste. Genevieve, cho rằng lực lượng cứu hộ có thể phải nhanh chóng triển khai bằng đường hàng không do cơ sở hạ tầng mặt đất nhiều khả năng bị phá hủy.

Theo ông, Vệ binh Quốc gia Missouri, lực lượng không quân và nhiều đơn vị cơ động có thể được huy động để đưa nhân lực, thiết bị và vật tư đến những khu vực cần hỗ trợ.

Đới đứt gãy New Madrid có thực sự sắp thức giấc?

Tin tốt là hiện chưa có dấu hiệu cho thấy đới đứt gãy New Madrid sắp gây ra một trận động đất lớn.

Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Illinois và Văn phòng An ninh Nội địa cho biết khu vực này vẫn ghi nhận khoảng 200 rung chấn mỗi năm, nhưng phần lớn quá nhỏ để con người cảm nhận được.

Các nhà khoa học tại Đại học Northwestern thậm chí cho rằng đới đứt gãy này đang trong quá trình “suy yếu” và có thể phải mất một thời gian rất dài trước khi xảy ra một thảm họa tương tự những gì từng diễn ra vào đầu thế kỷ XIX.

Các nghiên cứu cho thấy đới đứt gãy New Madrid chỉ dịch chuyển khoảng 0,2 mm mỗi năm, thấp hơn rất nhiều so với đứt gãy San Andreas ở California, nơi có tốc độ dịch chuyển lên tới khoảng 37 mm mỗi năm.

Một giả thuyết còn cho rằng một số trận động đất nhỏ ngày nay có thể vẫn là dư chấn kéo dài từ thảm họa địa chấn năm 1811-1812.

Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) không đồng tình với nhận định này. Cơ quan này ước tính New Madrid có 25-40% khả năng xảy ra một trận động đất mạnh từ 6 độ Richter trở lên trong 50 năm tới.

Vì vậy, dù chưa có dấu hiệu cho thấy “quả bom địa chất” giữa lòng nước Mỹ sắp phát nổ, các bang trong khu vực vẫn lựa chọn phương châm chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất.