Quan hệ Trung-Nhật: Để giao lưu nhân dân góp phần định hình chính sách đối ngoại

Quan hệ Nhật Bản-Trung Quốc được đánh giá là đã bước vào giai đoạn lạnh nhạt sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi tái đắc cử vào tháng 2/2026.

Nhưng sự thay đổi thực sự trong quan hệ song phương đang diễn ra trong các gia đình và đường phố của xứ sở hoa anh đào. Những cuộc gặp gỡ hàng ngày được cho là ngày càng định hình nhận thức của công chúng và gắn kết chính sách đối ngoại của Nhật Bản với tình hình xã hội trong nước.

Có thể thấy, quan hệ Nhật-Trung trở nên căng thẳng kể từ tháng 10/2025 cũng như sau phát biểu của Thủ tướng Takaichi vào đầu tháng 11/2025 liên quan đến Đài Loan (Trung Quốc).

Báo chí Nhật Bản cho biết, căng thẳng chính trị giữa hai nước đã lan sang cả khía cạnh giao lưu nhân dân. Theo Tổ chức Du lịch Quốc gia Nhật Bản, số lượng du khách Trung Quốc đến Nhật Bản đã giảm 45% trong tháng 12/2025, giảm 60% trong tháng 1/2026 và giảm 45,2% trong tháng 2/2026 so với cùng kỳ.

Nhìn bề ngoài, sự sụt giảm mạnh này có vẻ như tác động đáng kể đến nền kinh tế Nhật Bản, nhưng một số địa phương và doanh nghiệp Nhật Bản lại có ý kiến khác.

Động thái này đã làm nổi bật một sự thay đổi quan trọng, đó là quan điểm của người Nhật về Trung Quốc không còn chỉ giới hạn trong khía cạnh chính trị-ngoại giao quốc tế, mà còn bởi trải nghiệm thực tế của khách du lịch và người dân Trung Quốc khi sinh sống tại Nhật Bản.

Nhưng hiện nay, quan điểm đơn nhất về Trung Quốc không còn tồn tại ở Nhật Bản, mà đã có sự khác biệt đáng kể giữa các thế hệ.

Trong đó, người Nhật lớn tuổi có xu hướng theo dõi chính trị Trung Quốc thông qua các phương tiện truyền thông truyền thống. Ngược lại, người Nhật trẻ tuổi ngày càng bị thu hút bởi văn hóa Trung Quốc, điển hình là cơn sốt búp bê Labubu và mạng xã hội TikTok. Sự khác biệt giữa các thế hệ này cho thấy rằng, ở bên dưới bề mặt chính trị lạnh lùng, vẫn còn mảnh đất màu mỡ cho sự gắn kết và giao lưu nhân dân giữa hai nước.

Một thay đổi đáng kể khác là sự xuất hiện của người Trung Quốc tại Nhật Bản. Hiện nay, người Trung Quốc không chỉ là những cá nhân gặp gỡ trong các chuyến du lịch nước ngoài, mà đã trở thành khách du lịch, sinh viên, người lao động và định cư ở các nước, trong đó có Nhật Bản.

Khi Nhật Bản tiếp tục đưa các vấn đề toàn cầu vào trong không gian đối nội, cách tiếp cận của Tokyo đối với Trung Quốc ngày càng trở nên không thể tách rời khỏi các chính sách xã hội nội bộ.

Theo khảo sát của Quỹ Hòa bình Sasakawa, công dân Nhật Bản ủng hộ các mối quan hệ cùng có lợi với người nước ngoài đang sinh sống tại đất nước mặt trời mọc nhiều khả năng ủng hộ các cách tiếp cận hợp tác, "cùng thắng" trong quan hệ Nhật Bản-Trung Quốc.

Tương lai của quan hệ Nhật Bản-Trung Quốc sẽ không chỉ được quyết định trong các hành lang quyền lực ở Tokyo hay Bắc Kinh, mà còn trên đường phố Ginza, trong các lớp học của các trường đại học Nhật Bản và trong không gian kỹ thuật số nơi giới trẻ tương tác.

Trong tương lai, Nhật Bản cần điều hướng sự căng thẳng chính trị từ góc độ nhà nước với khía cạnh giao lưu văn hóa được người dân coi trọng, đồng thời coi các cuộc gặp gỡ ngoại giao hiệu quả nhất hiện đang diễn ra ở ngay trong nước.

Cách tiếp cận của Nhật Bản đối với Trung Quốc trong tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc vào cách thức giao tiếp xã hội, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự hiểu biết lẫn nhau.

(theo East Asia Forum)

Thùy Anh