Quản lý Nhà nước về cửa khẩu biên giới đất liền tỉnh Lạng Sơn - Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn

Thiếu tướng Võ Tiến Nghị, Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Kim Oanh

Nhận diện những điểm nghẽn

Phát biểu tại buổi làm việc, Thiếu tướng Võ Tiến Nghị nhấn mạnh: Mục tiêu của chuyến công tác là đánh giá thực chất kết quả triển khai các quy định về quản lý nhà nước về cửa khẩu, nhận diện rõ những vấn đề còn tồn tại, vướng mắc để tổng hợp, báo cáo Chính phủ, qua đó góp phần tháo gỡ khó khăn và đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.

Trước đó, Đoàn công tác đã khảo sát thực tế tại cửa khẩu Chi Ma và cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, các đường chuyên dụng, lối thông quan vận chuyển hàng hóa. Qua khảo sát tình hình thực tế giúp các thành viên đoàn có thêm cơ sở đánh giá sát tình hình hoạt động, cơ sở hạ tầng, tổ chức quản lý và những vấn đề phát sinh tại cửa khẩu.

Đồng chí Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn phát biểu. Ảnh: Kim Oanh

Theo đồng chí Trưởng đoàn công tác, nội dung làm việc tập trung vào sáu nhóm vấn đề lớn. Trong đó, đoàn quan tâm đánh giá việc triển khai Nghị định số 112/2023/NĐ-CP và Nghị định số 34/2023/NĐ-CP; thực trạng hệ thống cửa khẩu, lối mở, lối thông quan, nhu cầu nâng cấp mở cửa khẩu; cơ sở hạ tầng và quy hoạch theo Quyết định số 1199/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; tiến độ xây dựng cửa khẩu thông minh; công tác phối hợp giữa các lực lượng quản lý nhà nước tại cửa khẩu; việc tạo thuận lợi về thủ tục xuất nhập cảnh; cũng như cơ chế phối hợp giữa lực lượng chức năng hai bên biên giới.

Đồng chí Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn cho biết, sau quá trình triển khai các quy định về quản lý cửa khẩu, công tác quản lý, quy hoạch hệ thống cửa khẩu của tỉnh ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, kinh tế cửa khẩu tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng của tỉnh, bên cạnh các lĩnh vực công nghiệp, thương mại và du lịch.

Đại diện Ban quản lý Khu kinh tế cửa khẩu báo cáo quy hoạch đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa. Ảnh: Kim Oanh

Báo cáo tại buổi làm việc, Đại tá Lều Minh Tiến, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn, cho biết, Lạng Sơn có Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn với 394km², là một trong 8 khu kinh tế cửa khẩu trọng điểm của cả nước.

Lưu lượng xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu khá lớn với khoảng 12.000-13.000 lượt người xuất nhập cảnh và 1.600-1.900 phương tiện hàng hóa mỗi ngày, cao điểm vượt 2.300 xe. Ga Đồng Đăng duy trì 2 chuyến tàu khách và 6-8 chuyến tàu hàng mỗi ngày

Từ đầu năm đến nay, riêng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị và cửa khẩu Tân Thanh làm thủ tục cho khoảng 31.913 xe mới. Kim ngạch xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 799,6 triệu USD. Lưu lượng ngày càng tăng đang tạo sức ép đối với hạ tầng, tổ chức giao thông, kiểm soát và năng lực thông quan tại khu vực biên giới.

Lưu lượng hàng hóa cao điểm vượt 2.300 xe/ngày. Ảnh: Kim Oanh

Cửa khẩu thông minh: Yêu cầu từ thực tiễn

Một trong những nội dung được Đoàn công tác quan tâm là xây dựng cửa khẩu thông minh.

Lạng Sơn là địa phương đi đầu triển khai nền tảng cửa khẩu số. Từ đầu năm 2022, nền tảng được đưa vào vận hành và liên tục điều chỉnh theo thực tiễn. Quy trình mới đang được xây dựng theo hướng rút từ 7 bước xuống còn 3 bước, góp phần giảm thủ tục, nâng hiệu quả quản lý, kiểm soát và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Trong triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh, Lạng Sơn đã ký biên bản ghi nhớ với chính quyền Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây về cơ chế gặp gỡ định kỳ; tổ chức 4 hội nghị liên hợp và thí điểm vận hành phương tiện AGV (phương tiện vận chuyển tự động có dẫn hướng) tại khu vực mốc 1088/2-1089.

Tỉnh cũng đã hoàn thành 5 đồ án quy hoạch phục vụ xây dựng hạ tầng cửa khẩu; đồng thời tiếp tục hoàn thiện đồ án điều chỉnh quy hoạch chung Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn. Một số dự án hạ tầng chuyên dụng và nhà làm việc liên ngành đang được triển khai theo kế hoạch.

Tuy nhiên, để cửa khẩu thông minh vận hành đồng bộ, vẫn còn những vấn đề cần sự phối hợp của các bộ, ngành Trung ương, nhất là cơ chế quản lý, đăng ký, cấp phép phương tiện AGV, IGV (phương tiện vận chuyển dẫn hướng thông minh); kết nối, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới và hành lang pháp lý cho phương tiện tự hành.

Theo đề xuất của phía Trung Quốc, hai bên có thể thí điểm vận hành IGV trong phạm vi 50m mỗi bên. Mô hình này cần được quy định rõ về phạm vi, thời gian, điều kiện vận hành và phương án xử lý sự cố như mất tín hiệu, hư hỏng phương tiện hoặc ảnh hưởng đến hàng hóa, niêm phong.

Qua khảo sát thực tế, một số hạng mục hạ tầng phục vụ vận hành phương tiện tự hành và chia sẻ dữ liệu vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, như barie, chiếu sáng, trung tâm điều hành và hệ thống trao đổi dữ liệu hàng hóa, phương tiện. Đây không chỉ là yêu cầu về đầu tư mà còn đòi hỏi sự thống nhất về cơ chế phối hợp, tiêu chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý giữa hai bên.

Đáng chú ý, Lạng Sơn đang thúc đẩy nâng cấp cửa khẩu Chi Ma - Ái Điểm lên cửa khẩu quốc tế, gắn với lối thông quan Co Sa - Na Ủ. Hai bên thống nhất hoàn thành thủ tục nội bộ trước nửa cuối năm 2026. Tỉnh đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, trong đó có nội dung xác định vị trí kết nối giao thông qua biên giới.

Để cửa khẩu thông minh vận hành đồng bộ, cần sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành Trung ương. Ảnh: Kim Oanh

Trong khi phía Trung Quốc đã hoàn thành hạ tầng liên quan từ năm 2025, lối thông quan Co Sa - Na Ủ chưa nằm trong quy hoạch theo Quyết định số 1199/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Vì vậy, Lạng Sơn đề xuất giải pháp phù hợp, vừa bảo đảm đúng quy định, vừa rút ngắn thời gian, đáp ứng yêu cầu kết nối và phát triển thương mại qua biên giới.

Đối với việc mở cửa khẩu song phương Bình Nghi, hai bên đã nhiều lần trao đổi, thúc đẩy mở chính thức khi đủ điều kiện. Cặp cửa khẩu này có cả tuyến đường bộ và đường sông, hệ thống cầu đường bộ đã được đấu nối. Phía Trung Quốc đề xuất thí điểm mô hình chợ tại khu vực mốc 1035 để đánh giá lưu lượng người, hàng hóa trước khi triển khai các bước tiếp theo. Do đó, việc thúc đẩy mở cửa khẩu song phương Bình Nghi cần tiếp tục được triển khai thông qua phối hợp, đối ngoại và thống nhất giữa các cơ quan hai bên.

Những kết quả trong triển khai Nghị định số 112/2023/NĐ-CP, xây dựng cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh, mở rộng đường chuyên dụng và thúc đẩy nâng cấp các cặp cửa khẩu cho thấy quyết tâm hiện đại hóa hoạt động cửa khẩu của Lạng Sơn. Tuy nhiên, nhiều vấn đề vẫn cần sự thống nhất về pháp luật, cơ chế, tiêu chuẩn kỹ thuật và phối hợp song phương.

Từ thực tiễn Lạng Sơn cho thấy, khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, quy hoạch thống nhất, thủ tục được rút gọn và công nghệ ứng dụng hiệu quả, năng lực thông quan sẽ được nâng lên, thời gian và chi phí của doanh nghiệp giảm, đồng thời hiệu quả quản lý nhà nước tại khu vực biên giới được tăng cường. Đây cũng là yêu cầu cốt lõi trong xây dựng cửa khẩu hiện đại: quản lý chặt chẽ nhưng thông thoáng, ứng dụng công nghệ gắn với bảo đảm an ninh, tạo thuận lợi thương mại đi đôi với giữ vững chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Qua buổi làm việc, yêu cầu đặt ra với Lạng Sơn là vừa quản lý chặt chẽ biên giới, cửa khẩu, vừa tạo thuận lợi cho giao thương, xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu. Bộ đội Biên phòng tiếp tục giữ vai trò chủ trì, nòng cốt, phối hợp với Hải quan, Công an, Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu và các lực lượng chức năng đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chia sẻ dữ liệu.

Đại tá Phan Hữu Tiếp, Phó Cục trưởng Cục Cửa khẩu Bộ đội Biên phòng phát biểu. Ảnh: Kim Oanh

Kết luận buổi làm việc, Thiếu tướng Võ Tiến Nghị đánh giá cao sự chuẩn bị của tỉnh Lạng Sơn và những kết quả đạt được trong triển khai Nghị định số 112/2014/NĐ-CP và Nghị định số 34/2023/NĐ-CP, xây dựng cửa khẩu thông minh, hoàn thiện hạ tầng và tổ chức quản lý cửa khẩu. Đồng chí đề nghị các bộ, ngành liên quan tiếp tục phối hợp, nghiên cứu tháo gỡ những vấn đề còn vướng mắc, nhất là về cơ sở pháp lý, quy hoạch, vận hành phương tiện tự động và giấy tờ qua lại biên giới. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền các bộ, ngành, Đoàn công tác sẽ trao đổi, phối hợp để sớm tháo gỡ; những vấn đề vượt thẩm quyền sẽ được tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo.

Với vai trò là địa bàn cửa ngõ giao thương quan trọng Việt Nam - Trung Quốc, việc Lạng Sơn tháo gỡ các điểm nghẽn, hoàn thiện hệ thống cửa khẩu sẽ góp phần nâng cao năng lực kết nối thương mại, logistics, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và đáp ứng yêu cầu quản lý biên giới trong tình hình mới.