Quản lý, sử dụng tài sản công: Phân cấp, phân quyền gắn với phân định trách nhiệm

Theo Kiểm toán Nhà nước, vẫn còn không ít diện tích đất được giao chưa khai thác hiệu quả. Ảnh: K.H.

Theo báo cáo của Kiểm toán Nhà nước (KTNN), giai đoạn 2021 - 2026, KTNN đã kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền chỉ đạo kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với nhiều tập thể, cá nhân có khuyết điểm, sai phạm, cung cấp 2.366 báo cáo kiểm toán và tài liệu có liên quan cho các cơ quan của Quốc hội, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, cơ quan điều tra và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để phục vụ điều tra, kiểm tra, giám sát.

KTNN cũng đã thực hiện kiểm toán 2 vụ việc có dấu hiệu tham nhũng theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, chuyển 23 thông tin, vụ việc sang cơ quan Cảnh sát điều tra để điều tra, làm rõ, trong đó riêng 6 tháng đầu năm 2026 có 6 vụ việc được chuyển, chiếm 26,1% số vụ việc của giai đoạn 2021 - 2026.

Theo Phó Tổng KTNN Bùi Quốc Dũng, hiện đang có những tồn tại, hạn chế được phát hiện thông qua kết quả kiểm toán. Chẳng hạn, trong quản lý chi thường xuyên bộc lộ việc lập dự toán chưa sát thực tế, phân bổ nguồn lực còn dàn trải, chậm phân bổ, nhất là đối với các chương trình mục tiêu quốc gia, phân bổ vượt định mức hoặc chưa phù hợp với thực tế, chưa gắn với nhiệm vụ chi cụ thể, thậm chí phân bổ khi chưa đủ điều kiện dẫn đến phải điều chỉnh, chuyển nguồn hoặc hủy dự toán cuối năm.

Những hạn chế này cho thấy việc tổ chức thi hành pháp luật ngân sách ở một số nơi vẫn chưa nghiêm, còn nặng về hoàn tất thủ tục hơn là bảo đảm chất lượng dự toán và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Khi dự toán không sát thực tế, khả năng điều hành ngân sách bị hạn chế và việc đánh giá kết quả sử dụng nguồn lực cũng khó đạt độ tin cậy cần thiết.

Trong đầu tư công, bất cập diễn ra ở một số trường hợp phê duyệt chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư chưa xác định rõ nguồn vốn và khả năng cân đối vốn. Dự án chưa bảo đảm tính đồng bộ về hạ tầng, thiết bị, khảo sát, dự báo, xác định tổng mức đầu tư còn thiếu căn cứ, phê duyệt chủ trương đầu tư chưa phù hợp quy hoạch. Quá trình thực hiện, còn sai sót trong lập dự toán với giá trị lớn, vi phạm quy định về đấu thầu, hợp đồng chưa chặt chẽ dẫn đến phát sinh chi phí không hợp lý… Những vấn đề này phản ánh sự cần thiết phải tăng cường kiểm soát ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thay vì chủ yếu phát hiện sai sót ở khâu hậu kiểm.

Sự bất hợp lý trong quản lý, sử dụng tài sản công, rõ nhất là việc xử lý tài sản là nhà, đất không sử dụng hoặc sử dụng hiệu quả thấp, còn chậm. Một số diện tích đất được giao chưa được khai thác hiệu quả, việc sắp xếp lại, xử lý cơ sở nhà, đất và tài sản dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy chưa kịp thời, còn trường hợp phương tiện phục vụ công tác chung vượt định mức.

Theo Phó Tổng KTNN Bùi Quốc Dũng, để giải quyết những tồn tại, bất cập nói trên, mới đây KTNN có kiến nghị tới Chính phủ, các bộ và cơ quan quản lý nhà nước đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực. Phân cấp phải đi đôi với yêu cầu người được giao thẩm quyền có đủ năng lực, nguồn lực và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả. Đối với những lĩnh vực có rủi ro cao, cần thiết kế cơ chế kiểm soát phù hợp, tránh tình trạng vừa phân cấp nhưng vẫn duy trì nhiều tầng kiểm tra, thẩm định gây kéo dài thời gian xử lý.

Cùng với đó, thiết lập cơ chế theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán và thanh tra theo hướng liên thông. Cần quy định rõ thời hạn, trách nhiệm báo cáo định kỳ của bộ, ngành, địa phương; đồng thời gắn kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Đối với các dự án đầu tư công và dự án PPP, cần tăng cường kiểm soát từ giai đoạn chuẩn bị dự án, bảo đảm nguồn vốn, quy hoạch, đất đai, môi trường, thiết kế, tổng mức đầu tư và phương án khai thác được xem xét đồng bộ. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong thực hiện dự án PPP để hạn chế việc một chủ thể tham gia quá sâu vào nhiều khâu nhưng thiếu đối trọng kiểm soát. Tiếp tục rà soát, xử lý các quy định chồng chéo giữa pháp luật ngân sách, đầu tư công, đất đai, đấu thầu, xây dựng, PPP và quản lý tài sản công, chú trọng quy định chuyển tiếp để tránh khoảng trống pháp lý đối với dự án, tài sản và nghĩa vụ tài chính...