Quản lý 'sức khỏe' cây trồng chủ lực
Thời gian qua, tỉnh Quảng Trị đang tập trung đẩy mạnh ứng dụng chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) trên các nhóm cây trồng chủ lực. Thông qua xây dựng mô hình và chuyển giao kỹ thuật, chương trình bước đầu mang lại hiệu quả trong sản xuất, góp phần thay đổi tập quán canh tác của nông dân theo hướng an toàn, bền vững.
Thay đổi tập quán canh tác
Từ năm 2025 đến nay, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) đã triển khai 17 mô hình ứng dụng IPHM trên các cây trồng chủ lực, với tổng diện tích 76ha. Trong đó có 13 mô hình trên cây lúa (71ha), 2 mô hình hồ tiêu (3ha), 1 mô hình cà phê (1ha) và 1 mô hình cam (1ha). Các mô hình đã tập trung hướng dẫn nông dân quản lý đồng bộ các yếu tố đất, nước, dinh dưỡng và sinh vật gây hại; tăng cường sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, hạn chế phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc BVTV.
Trên cây lúa, năm 2025, chương trình triển khai 7 mô hình với tổng diện tích 35ha. Vụ hè-thu năm 2026, Chi cục Trồng trọt và BVTV tiếp tục thực hiện 6 mô hình tại các xã Gio Linh, Triệu Bình, Diên Sanh, Nam Ba Đồn, Ninh Châu và Vĩnh Linh, với tổng diện tích 36ha.
Tham gia mô hình, nông dân được hướng dẫn sử dụng phân bón cân đối theo từng giai đoạn sinh trưởng, thay thế một phần phân bón hóa học bằng phân hữu cơ vi sinh, thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát hiện và xử lý sâu bệnh kịp thời. Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong phun thuốc BVTV cũng được đưa vào thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc, phòng trừ dịch hại.
Kết quả cho thấy, cây lúa tại các mô hình sinh trưởng tốt, bộ rễ phát triển khỏe, số lần phun thuốc BVTV giảm so với phương thức canh tác thông thường. Năng suất bình quân đạt 59 tạ/ha, cao hơn ruộng sản xuất đại trà 6 tạ/ha; hiệu quả kinh tế tăng khoảng 5 triệu đồng/ha.

Chăm sóc, phòng trừ bệnh hại trên cây hồ tiêu - Ảnh: Đ.H
Tại xã Bến Quan, mô hình ứng dụng IPHM trên cây cam ghi nhận cây sinh trưởng khỏe, tỉ lệ sâu bệnh giảm, hiệu quả kinh tế tăng 15-20%. Theo bà Lê Thị Hiền Lương, Trạm trưởng Trạm Trồng trọt và BVTV Vĩnh Linh-Cồn Cỏ, thông qua mô hình, các hộ dân đã chú trọng hơn đến việc sử dụng giống sạch bệnh, bón phân cân đối và áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp như: Quản lý nhện đỏ bằng chế phẩm dầu khoáng SK EnSpray 99EC; bón phân hữu cơ ủ chế phẩm Trichoderma; bổ sung kali vào giai đoạn nuôi quả để tăng sức chống chịu và độ ngọt cho cây; bọc quả để hạn chế sự gây hại của ngài mắt đỏ, ruồi đục quả để duy trì sức khỏe cây trồng, hạn chế sự phát sinh của sinh vật gây hại.
Tại xã Cửa Tùng, địa phương có gần 769ha hồ tiêu, việc ứng dụng IPHM được chú trọng gắn với phát triển vùng nguyên liệu chất lượng cao. Năm 2026, Chi cục Trồng trọt và BVTV phối hợp với chính quyền, Hội Nông dân xã tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân phân tích hệ sinh thái vườn tiêu (AESA), kiểm tra bộ rễ, đánh giá tình trạng đất và sử dụng điện thoại thông minh để lưu trữ dữ liệu sản xuất.
Ông Nguyễn Tấn Minh, Giám đốc Hợp tác xã Hồ tiêu Vĩnh Linh cho biết, việc áp dụng IPHM kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học đã góp phần kiểm soát dư lượng thuốc BVTV trong sản phẩm. Qua kiểm tra, các mẫu hạt và lá hồ tiêu của các hộ sản xuất không phát hiện dư lượng thuốc BVTV. Hiện địa phương đang duy trì hơn 50ha hồ tiêu được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn JAS (Nhật Bản), EU và Mỹ, đồng thời liên kết tiêu thụ với Công ty Hữu cơ Thiên Nam.
Mở rộng ứng dụng IPHM trong sản xuất
Cùng với xây dựng các mô hình, công tác đào tạo, tập huấn được ngành chuyên môn chú trọng nhằm từng bước đưa IPHM vào sản xuất đại trà. Trong năm 2025, Chi cục Trồng trọt và BVTV tổ chức 28 lớp tập huấn tại 28 xã. Năm 2026, tiếp tục triển khai 6 lớp trên cây lúa với 300 học viên và 1 lớp trên cây hồ tiêu, nâng tổng số lên 35 lớp trong hai năm.
Nội dung tập huấn tập trung vào phương pháp nhận diện sinh vật gây hại, thiên địch, đánh giá sức khỏe cây trồng và lựa chọn biện pháp chăm sóc, phòng trừ phù hợp. Đặc biệt, việc tăng cường thực hành trực tiếp trên đồng ruộng giúp nông dân nắm bắt kỹ thuật, chủ động theo dõi diễn biến sâu bệnh, hạn chế tình trạng sử dụng thuốc BVTV theo định kỳ khi chưa thực sự cần thiết.
Theo kế hoạch thúc đẩy ứng dụng IPHM trên cây trồng chủ lực đến năm 2030, tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu có trên 80% số xã xây dựng được đội ngũ nông dân nòng cốt đủ năng lực hướng dẫn cộng đồng; phấn đấu 90% diện tích lúa, rau màu, cây ăn quả, cây dược liệu và 70% diện tích cây công nghiệp được ứng dụng IPHM; giảm 30% lượng thuốc BVTV và phân bón hóa học. Đồng thời, trên 90% số xã, phường có vùng sản xuất tập trung thực hiện thu gom bao gói thuốc BVTV sau sử dụng đúng quy định.
Để thực hiện các mục tiêu này, ngành nông nghiệp đang tập trung mở rộng các mô hình phù hợp với từng nhóm cây trồng, tăng cường đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên tại cơ sở. Việc ứng dụng công nghệ số trong dự báo, giám sát dịch hại, sử dụng hệ thống giám sát sâu rầy thông minh (RIM-System), phần mềm tra cứu thuốc BVTV và thiết bị bay không người lái cũng được chú trọng. Bên cạnh đó, IPHM được lồng ghép với sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và các chương trình phát triển nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải.
Theo bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, IPHM là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy chuyển đổi sản xuất nông nghiệp theo hướng sinh thái, an toàn và bền vững. Quá trình triển khai cần bám sát điều kiện thực tế của từng vùng, từng đối tượng cây trồng; phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân. Đồng thời, chú trọng lồng ghép IPHM với các chương trình, dự án phát triển sản xuất tại địa phương để nâng cao hiệu quả thực hiện. Đây cũng là những nội dung cần được chú trọng trong quá trình đưa IPHM vào sản xuất đại trà, góp phần giảm chi phí, nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường canh tác.
Nguồn Quảng Trị: https://baoquangtri.vn/kinh-te/202611/quan-ly-suc-khoe-cay-trong-chu-luc-06f671f/

