Quan tâm bảo tồn di tích

Thời gian qua, ngành văn hóa tỉnh đã quan tâm, thực hiện việc quản lý, tu bổ, tôn tạo các di tích. Qua đó, góp phần gìn giữ vẻ đẹp và các giá trị lịch sử - văn hóa của tỉnh trường tồn cùng thời gian.

Nhiều di tích được tu bổ, tôn tạo

Trong 5 năm qua, ngành văn hóa tỉnh đã thực hiện việc tu bổ, tôn tạo tổng thể đối với di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar và 18 di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2030. Bên cạnh đó, người dân địa phương và các mạnh thường quân cũng tích cực tham gia xã hội hóa công tác tu bổ, tôn tạo di tích, góp phần giảm gánh nặng ngân sách nhà nước và phát huy hiệu quả cộng đồng trong bảo tồn di sản. Nhờ vậy, nhiều di tích như: Đền thờ Trần Quý Cáp, Văn miếu Diên Khánh, Thành cổ Diên Khánh, Phủ đường Ninh Hòa, địa điểm Nhà làm việc bác sĩ A. Yersin, đình Thuận Hòa, đình Dư Khánh, đình Tri Thủy, đình Đắc Nhơn, đình Nhơn Sơn, miếu Xóm Bánh, đình Tấn Lộc... đã được gia cố kết cấu, chống xuống cấp hiệu quả, bảo đảm giữ gìn giá trị nguyên gốc và phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar.

Riêng trong 2 năm 2023 và 2024, di tích Tháp Pô Rômê đã được nâng cấp, mở rộng lối đi phía bắc để phục vụ du lịch; mở rộng sân bê tông làm lễ về phía nam; tu bổ, sửa chữa đền thờ Hoàng hậu, bia Than Cih; gia cố, tu sửa bia đá Linga ở phía đông bắc di tích. Di tích Bẫy đá Pinăng Tắc đã được hoàn thiện các hạng mục gắn biển chỉ dẫn, lắp đặt bậc cấp, làm sàn đứng cho du khách, bảng tên và bảng thông tin di tích. Di tích quốc gia đình Văn Sơn đã được triển khai dự án trùng tu với tổng vốn đầu tư hơn 2,5 tỷ đồng, bảo đảm giữ nguyên giá trị lịch sử - văn hóa.

Đề xuất danh mục ưu tiên

Ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, trong giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh dự kiến thực hiện tu bổ, tôn tạo đối với 3 di tích quốc gia đặc biệt và 20 di tích quốc gia. Vừa qua, sở đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, sở, ngành, địa phương lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi 2 di tích quốc gia đặc biệt là Tháp Hòa Lai và Tháp Pô Klong Garai. Đối với di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar, sở đang chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh nghiên cứu, triển khai thực hiện việc xây dựng kế hoạch lập nhiệm vụ quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, dự kiến hoàn thành và trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong năm 2026. Ngoài ra, toàn tỉnh còn có 2 danh thắng được bổ sung lập đề án tu bổ, bảo tồn trong giai đoạn 2026 - 2030 là danh thắng Hòn Chồng - Hòn Đỏ và quần thể di tích núi Tà Năng.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 3 di tích quốc gia đặc biệt là: Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Hòa Lai; 28 di tích quốc gia, trong đó có 13 di tích kiến trúc nghệ thuật, 10 di tích lịch sử, 4 danh lam thắng cảnh và 1 di tích khảo cổ. Trong số 32 di tích được đề xuất đưa vào danh mục ưu tiên tu bổ, tôn tạo, có 12 di tích quốc gia được tiến hành khảo sát, lập danh mục và định ra khung thời gian cụ thể thực hiện việc trùng tu, tôn tạo từ nguồn kinh phí của Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2030.

Ngày 30-3, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh có văn bản đề xuất danh mục 32 di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh ưu tiên tu bổ, tôn tạo giai đoạn từ nay đến năm 2030. Trong đó, có 5 di tích đã được HĐND tỉnh ban hành nghị quyết thông qua việc đầu tư tu bổ, tôn tạo (đình Quảng Hội, đình Hiền Lương, đình Ngọc Hội, đình Phước Tuy, đình Đồng Nhơn); 7 di tích đã được UBND tỉnh cho phép lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư (đình Mỹ Trạch, đình Đại Cát, chùa Pháp Hải, đình lăng Bình Tây, đình Vĩnh Phú, đình Chấp Lễ, mộ Thượng thư Nguyễn Xuân Thục); 5 di tích đã lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư (Biệt thự Cầu Đá, địa điểm di tích Nhà làm việc của bác sĩ A. Yersin, miếu Thiên Hậu Hải Nam, địa điểm Xưởng quân giới Đồng Trăn, đình Vĩnh Điềm); 12 di tích đã đề xuất khái toán theo chỉ đạo của UBND tỉnh (đình Khánh Thành, khu mộ bác sĩ A. Yersin, đình Tấn Lộc, đình Văn Sơn, Am Chúa, miếu Xóm Bánh, lăng Bà Vú, miếu Trịnh Phong, đình Khánh Nhơn, đình Đắc Nhơn, đình Dư Khánh, di tích khảo cổ Hòa Diêm); 3 di tích xuống cấp trầm trọng mới được khảo sát bổ sung (đình Ninh Quý, miếu Đông Sơn, đình Đạo Long). Đến nay, có 22 di tích trích lục đất đã có hệ tọa độ VN-2000. Trong năm 2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh sẽ triển khai đo vẽ theo thực trạng. Đối với một số di tích bị vướng quy hoạch, ảnh hưởng đến việc tu bổ, tôn tạo, trung tâm sẽ đề xuất thực hiện chuyển dự án tu bổ, tôn tạo sang các di tích khác theo danh mục ưu tiên.

Có thể thấy, với định hướng rõ ràng và sự đầu tư lâu dài, việc tu bổ, tôn tạo các di tích sẽ phát huy hiệu quả giá trị lịch sử - văn hóa, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch và đời sống tinh thần của cộng đồng hôm nay và mai sau.